León

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
León
Rango fósil: Plistoceno ata actualidade
Macho
Macho

Femia (leoa)
Femia (leoa)

Estado de conservación
Vulnerable
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Clase: Mammalia
Orde: Carnivora
Familia: Felidae
Xénero: 'Panthera'
Especie: ''P. leo''
Nome binomial
''Panthera leo''
(Linnaeus, 1758)
Lion distribution.png

Distribución dos leóns da India.

Distribución dos leóns da India.
Sinonimia
Felis leo
Linnaeus, 1758

O león (Panthera leo) é un mamífero carnívoro da familia dos félidos e unha das 4 especies do xénero Panthera. Algúns machos, excepcionalmente grandes, chegan a pesar ata 250 kg,[1] o que os converte no segundo félido vivente máis grande despois do tigre. Os leóns salvaxes viven na África subsahariana e Asia, cunha poboación en perigo crítico ao noroeste da India, tendo desaparecido do norte de África, de Oriente Próximo e do oeste de Asia en tempos históricos. Ata finais do Plistoceno, fai aproximadamente 10 000 anos, dos grandes mamíferos terrestres, o león era o máis estendido tralos seres humanos. A súa distribución cubría a maior parte de África, gran parte de Eurasia, desde o oeste de Europa ata a India, e en América, desde o río Yukón ata o sur de México.[2][3][4]

Se sobreviven ás dificultades da infancia, as leoas que viven nun hábitat seguro, por exemplo no Parque Nacional Kruger, a miúdo poden chegar á idade de 12-14 anos, mentres que os leóns raramente viven máis de oito anos.[5] Con todo, coñécense casos de leoas que viviron ata vinte anos en estado salvaxe. En cativerio, tanto os machos como as femias poden vivir máis de vinte anos. Adoitan vivir en sabanas e pradarías, aínda cando poden entrar en zonas arbustivas e boscosas. Os leóns son animais especialmente sociais en comparación con outros félidos. Unha manada de leóns componse de femias que teñen unha relación familiar, as súas crias e un número reducido de machos adultos. Os grupos de leoas adoitan cazar xuntos, atacando principalmente a grandes ungulados. O león é un superdepredador e unha especie chave, pese a que pode ter un comportamento carroñeiro se ten a oportunidade. Aínda cando os leóns, normalmente, non cazan humanos de xeito selectivo, algúns deles poden converterse en antropófagos e buscar presas humanas.

O león é unha especie vulnerable e, no seu ámbito de distribución africano, ao longo das dúas últimas décadas sufriu un declive das poboacións, posiblemente irreversible, de entre un 30 % e un 50 %;[6] as poboacións non son viables fora das reservas delimitadas e os parques nacionais. Aínda que a causa deste declive non é do todo comprendida, a perda do hábitat e os conflitos con humanos son actualmente os motivos de preocupación máis importantes. Tiveronse leóns en catividade desde os tempos da Antiga Roma e desde finais do século XVIII foron unha especie moi buscada e exhibida en zoolóxicos por todo o mundo. Os propios zoolóxicos están colaborando en programas de reprodución para protexer a ameazada subespecie asiática.

Os machos son moi fáciles de distinguir grazas á súa melena, que fai da súa cabeza un dos símbolos animais máis amplamente coñecidos da cultura humana. Aparece moi a miúdo na literatura, a escultura, a pintura, en bandeiras nacionais e en películas e literatura contemporáneas.

Nome e etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome do león, que é similar en moitas linguas romances, deriva do latín leo;[7] relacionado co grego antigo λέων (léōn).[8] A palabra hebrea lavi (לָבִיא) tamén podería estar relacionada,[9] así como a exipcia antiga rw.[10] O león foi unha das moitas especies descritas orixinalmente, como Felis leo, por Carl von Linné na súa obra do século XVIII Systema Naturae.[11] Suponse a miúdo que o compoñente xenérico do seu nome científico, Panthera, deriva do grego pan- ("todo") e ther ("besta"), pero podería tratarse dunha etimoloxía popular. Aínda que chegou ao galego a través das linguas clásicas, panthera é probablemente de orixe asiática oriental, co significado de "animal amarelado" ou "amarelo esbrancuxado".[12]

Morfoloxía[editar | editar a fonte]

O león é o segundo felino vivente máis grande despois do tigre. Cunhas extremidades potentes, unha forte mandíbula e uns dentes caninos de oito centímetros, o león pode matar grandes presas.[13] A coloración dos leóns vai desde un cor beixe claro ata un marrón amarillento, avermellado ou ocre escuro. As partes inferiores adoitan ser máis claras e o pelo do extremo final da cola é negro. As crias de león posúen un debuxo manchado que se vai perdendo coa idade, aínda que ás veces pode apreciarse nas patas e o ventre, sobre todo das leoas.

Os leóns son os únicos félidos que presentan un dimorfismo sexual evidente; é dicir, os machos e as femias teñen un aspecto notablemente diferente como consecuencia dos roles especializados que desempeñan dentro do grupo. Por exemplo, a leoa, como cazadora, carece da densa melena do macho, que prexudicaría a súa capacidade de camuflarse ao preparar emboscadas. A cor da melena vai do louro ao negro e adoita escurecerse a medida que o león envellece.

León branco macho
Vista comparativa entre un ser humano e un león, 1860

Chegando á idade de madurez sexual os machos novos optan por vivir sós ou disputar o liderado da manada. O seu peso pode oscilar entre os 160 e os 230 kg.[14] O peso do león é moi variábel, dependendo da subespecie. Un exemplo disto son os leóns machos surafricanos, que poden pesar até 251 kg, namentres o león asiático é menos corpulento e de melena menos poboada nos exemplares salvaxes. As subespecies africanas rara vez superan os 190 kg, mesmo existe una poboación de leóns do Masai na que os machos non adoitan superar os 170 kg de peso. As femias acostuman a seren máis pequenas, cun peso de entre 130 e 180 kg. Tamén existen diferencias nas femias, as leoas de Masai adoitan ter un peso medio de 140 kg, as leoas surafricanas (e algunhas poucas no Delta do Okavango) chegan polo xeral aos 160 kg, namentres que as leoas asiáticas non pesan máis de 120 kg. O león africano en cativerio máis grande pesou 366 kg, mentres que en liberdade o exemplar máis grande que se cazou pesou 313 kg. Con todo, estes exemplares padecían de xigantismo.

Os machos teñen unha lonxitude entre 225 a 260 cm, e sobre os 200 cm no caso das femias; os machos poden medir até 1.23 m, a altura da crus, e as femias até 1.07 m. En distancias pequenas poden correr a unha velocidade de 60Km/h. É o segundo felino máis grande do mundo, despois do tigre. A esperanza de vida nos exemplares en estado salvaxe é de 8 anos para os machos e de 14 para as femias,[15] entrementres que en cativerio decote existen exemplares con máis de 20 anos. Estes felinos prefiren habitar en lugares cálidos. Polo xeral, os machos acostuman ter un ton de pelaxe unha miga máis claro ca o das femias.

A cola acostuma medir entre 75 cm e un metro. Todos os leóns posúen un penacho de pelo na punta da cola, este penacho é máis grande no león asiático que nas subespecies africanas. A función de este penacho aínda se descoñece, aínda que se cre que é para escorrentar as moscas. O penacho está ausente no momento do nacemento, pero desenvólvese a partir dos 165 días de vida e xa é fácilmente observable aos 7 meses.[16]


Melenas[editar | editar a fonte]

A melena do león macho, única entre os félidos, é un dos trazos máis característicos da especie. O macho adulto é facilmente recoñecíbel pola súa melena (aínda que en Angola existe unha subespecie case extinta cuxos individuos carecen de melena. Namentres que son cachorros, os machos e as femias teñen a mesma aparencia, conforme van medrando os machos adquiren a melena.

Imaxe termográfica dun león, mostrando o efecto aislante da melena.

A melena fai que o león pareza máis grande, causando unha excelente intimidación, o que axuda ao león nos combates contra outros leóns e contra a principal especie competidora dos leóns en África, a hiena manchada.[17] Nun principio, os científicos pensaban que a forma e espesura da melena tiña que ver coa subespecie de león que se trate. Sendo que a presenza, ausencia, cor e tamaño da melena están asociadas coas condicións xenéticas, a madurez sexual, o clima e a produción de testosterona; como regra xeral, canto máis escura e densa sexa a melena, máis san é o león.[18] Investigacións en Tanzania tamén suxiren que a lonxitude da melena indica éxito nos combates entre machos emparentados. Os exemplares cunha melena máis escura poden ter unha vida reproductiva máis longa e unha maior proporción de supervivencia das crias, aínda que sofren máis nos meses máis calurosos do ano.[19] Nos grupos dominados por unha coalición de dous ou tres machos, é posible que as leoas tendan a querer aparearse máis cos leóns que teñen unha melena máis densa.[18]

Un león macho sen melena e con pouco pelo corporal no Parque Nacional de Tsavo East, Kenya.

Estas características foron usadas para identificalos, como por exemplo o león do Atlas e o león do Cabo, que xeralmente posuían melenas copiosas e escuras. Porén, na actualidade sábese que existen varios factores extrínsecos que inflúen na cor e tamaño da melena, como a temperatura do ambiente. A temperatura fresca en zoolóxicos norteamericanos e europeos poden dar lugar a unha melena espesa. Polo tanto, a melena é algo inadecuado para identificar a unha subespecie. Coñecéronse casos de leóns carentes de melena en lugares como Senegal e o Parque Nacional Tsavo. A presenza, ausencia ou a cantidade de melena está asociada coa testosterona; un exemplo de isto son los leóns castrados, que acostuman ter melenas moi escasas. Unha melena espesa tamén pode ser un indicador dunha saúde xenética e física do león, as femias acostuman demostrar preferencia polos machos cunha melena grande e escura; a melena tamén pode proporcionarlle certa protección nas batallas.

Reprodución[editar | editar a fonte]

O león pode criar todo o ano. En certos lugares notase un incremento na reprodución durante certos meses, sendo menos frecuente durante o resto do ano. É probable que esta variación dependa das estacións do ano, ou das tempadas de choiva e seca. Pero pode ser alterada de acordo as dinámicas internas da manada.

Normalmente as femias adultas crían cada dous anos, aínda que si os cachorros non sobreviven é posible que críen antes. Teñen de un a catro cachorros en cada parto, algunhas veces cinco e ata seis, dos cales poucos chegan a os dous anos de idade. Os cachorros de toda a manada críanse xuntos. As nais permítenlle mamar a outros cachorros da manada aínda que non sexan os dela. O período de xestación é de 105 a 119 días. Empezan a comer carne a os tres meses. Na natureza son adultos dende os tres ou catro anos; en cativerio dende os dous ou tres anos

Bioloxía[editar | editar a fonte]

Dieta e caza[editar | editar a fonte]

Un león macho e unha cría comen un búfalo africano
As femias normalmente realizan a caza

As femias son as que xeralmente realizan a caza, e normalmente fano durante a noite, que é cando se encontran máis activas. A súa dieta consiste principalmente en mamíferos grandes, como ñus, cebras, búfalos, impalas e gacelas. Sen embargo non desprezan unha lebre ou algunhas aves. Nalgúns lugares, os leóns especializáronse en cazar animais grandes, como hipopótamos (Rio Cuando), xirafas, e elefantes xoves (Río de Savuti). Os leóns xoves intentan practicar a caza aproximadamente a os 3 meses, pero non desenrolan plenamente as súas habilidades ata ter uns 2 años. Poden alcanzar velocidades de ata 56 km/h, pero carecen da enerxía para manter esas velocidades por moito tempo, polo que axexan as súas presas moi preto delas, e cando están a unha distancia curta (uns 30 mtrs ou menos) é cando entran en carreira. O león persegue a súa presa e atácalle os cuartos traseiros, tratando de facela caer; tamén acostuma saltar sobre o animal e derribalo, se o consegue, mátao cunha mordida na gorxa, que é perforada polos seus cairos que acostuman ter unhas medidas duns 7.6 cm. Os leóns habitan en lugares abertos, polo que poden ser vistos facilmente polas súas presas, e o traballo en equipo fai que a probabilidade de éxito sexa maior. O traballo en equipo tamén lles permite defender a súa presa doutros grandes depredadores, como as hienas. Os machos xeralmente non participan na caza, a menos que se trate dun animal grande, como un búfalo africano. Unha femia adulta require cerca de 5 quilos de carne o día, mentres que os machos uns 7 quilos.

Ataques contra o home[editar | editar a fonte]

Malia que un león famento probablemente atacaría a un humano que estivera próximo, normalmente os leóns prefiren ficar lonxe da presa humana. Algúns casos famosos de leóns devoradores de homes inclúen os leóns de Tsavo (inmortalizados no filme The Ghost and the Darkness) e os leóns de Mfuwe. En ámbolos casos, os cazadores que encararan os leóns escribiran libros detallando a "traxectoria" dos leóns como devoradores de homes. No folclore africano, os leóns devoradores de homes son considerados demos.

Os casos dos devoradores de homes de Mfuwe e Tsavo presentan algunhas semellanzas. Os leóns de ambos os incidentes eran todos maiores que o normal, non tiñan melena e aparentaban sufrir caída de dentes. Algúns especulan que eles podían ser de un tipo de león aínda non clasificado, ou entanto que se encontraban doentes e desa forma non conseguían abater presas.

Aínda foron reportados outros casos de ataques de leóns contra humanos en cativeiro.

Comportamento social[editar | editar a fonte]

Coalición de machos

Os leóns son los únicos félidos que viven en mandas, as cales poden estas compostas dende catro a doce femias adultas, (aínda que se viron manadas compostas por vinte femias), en cada un destes grupos hai de un a sete machos ademais están as crías de ambos sexos e de diferentes idades (nunca máis de 3 anos) e de un a catro machos adultos dominantes. As femias, máis pequenas e áxiles, ocúpanse de cazar e criar os cachorros, mentres que os machos dedícanse principalmente a patrullar e defender os límites do territorio (especialmente de outros machos adultos solitarios), sen embargo, tanto as femias como os machos adultos acostuman defender a súa manada contra intrusos. Os machos novos son expulsados do grupo ou abandónano pola súa propia conta pouco antes de alcanzar a fase adulta (para así evitar a endogamia). Volvéndose nómades por un par de anos, ata desenvolverse o suficiente como para intentar establecer a súa propia manada. En esta etapa é cando se forman as coalicións de machos. Normalmente, os machos dominantes dunha manada non toleran a presenza doutros leóns (machos) nómades, e as femias propias dunha manada non toleran as femias nómades.

Á hora para comer, é moi común que haxa rifas e pelexas; os machos dominantes son os primeiros en comer, seguido polas femias adultas e os mozos, e para o final quedan os cachorros.

Os leóns adoitan estar inactivos a maior parte do día, descansando aproximadamente 20 horas por día. Non todos os adultos viven nestes grupos familiares, moitos machos e femias viven solitarioss

Distribución xeográfica e poboación[editar | editar a fonte]

Distribución do león en África. O león asiático sobrevive en escaso número na India noroccidental.

En épocas relativamente recentes o hábitat dos leóns estendíase dende a Península Ibérica ata o oeste da India, e a maior parte de África. Na actualidade o hábitat dos leóns encontrase restrinxido (cada vez máis pola invasión do ser humano) case por completo a África subsahariana,as poboacións máis significativas están en parques nacionais de Tanzania e África do Sur, sendo o bioma preferido destes superpredadores, o das sabanas, así como o do Sáhel e o Velt. A subespecie asiática conten hoxe cerca de 300 leóns que viven nun territorio de 1412 km² na selva de Gir, noroeste da India, no estado de Gujarat,onde parece que a súa poboación mantense estable . O león do Atlas só sobrevive hoxe en día en algúns parques zoolóxicos. Actualmente, estímase que a poboación total do león en África é de entre 16.000 e 30.000 exemplares salvaxes, un número moito máis baixo que o que se estimaba a principios dos anos 90, cando se calculaba que podían existir ata 100.000 leóns.

Historia[editar | editar a fonte]

Na antigüidade, o león non era exclusivo de África, pois na Prehistoria tamén habitaron Europa e Siberia, chegando a colonizar o oeste de Norteamérica (dende Alasca ata México) durante a última glaciación. Posiblemente os máis famosos destas subespecies prehistóricas eran o león das cavernas (Panthera leo spelaea) e o león americano (Panthera leo atrox) (que non debe confundirse co puma pois a este tamén se lle coñece como león americano).

En Europa, os leonés extinguíronse en tempos históricos. No Cáucaso, a poboación de leóns asiáticos desapareceu no século X. Entre o final do século XIX e principios do século XX, o león extinguiuse no Norte de África e Oriente Medio.

Das subespecies africanas de león existentes en tempos históricos, a de Cidade do Cabo desapareceu no ano 1865 e a do Atlas extinguiuse en estado salvaxe no 1922, debido a caza exercida polo ser humano.

En tempos da Grecia clásica, tiña poboacións nos Balcáns e no Cáucaso. Ata o medievo os leóns eran bastante frecuentes no Próximo e Medio Oriente, así como no subcontinente indio. Testemuño disto son os abundantes baixorrelevos asirios e persas que mostran como a caza dos leóns era un deporte da realeza. Incluso o emblema actual da India, tomado dos antigos Maurya, posúe tres leóns. Tamén na Biblia faise varias veces mención de leóns que habitaban no Próximo Oriente. Foi exterminado en Palestina en tempos da idade media, e no resto de Asia despois da chegada da arma de fogo aproximadamente no século XVIII. En Irán, o último exemplar foi tiroteado en 1942.

Taxonomía e evolución[editar | editar a fonte]

Os expedientes máis antigos do Panthera leo en África datan de 1,5 millóns de anos atrás.

Hai 700.000 anos, o león apareceu en Europa por primeira vez co Panthera leo fossilis, en Isernia, Italia. Deste león orixinouse o león das cavernas (Panthera leo spelaea), hai aproximadamente 300.000 anos. Posiblemente a finais do plistoceno o león cavernario emigrou a Norteamérica, dando lugar o león americano (Panthera leo atrox).[20]

O león adoitaba ser común na Eurasia setentrional e na América a finais do plistoceno, pero extinguiuse o final da última glaciación, hai aproximadamente 10.000 anos.

Subespecies[editar | editar a fonte]

O león presenta innumerables subespecies, algunha delas extintas.

Leoa Asiática (Panthera leo persica) de nome MOTI, naceu no parque zoolóxico de Helsinqui (Finlandia) en outubro de 1994, chegou ao parque zoolóxico de Bristol (Inglaterra) en xaneiro de 1996. O Bosque de Gir, na India é o fogar do león asiático salvaxe, pero este exemplar vive en cativerio.
León masculino mostra os seus dentes á xente antes de ser alimentado no parque zoolóxico de Melbourne.

A principal diferencia entre as subespecies do león é a súa localización xeográfica. A evidencia xenética indica que os leóns actuais posiblemente orixináronse dun mesmo antepasado en común fai só 55.000 años. As diferencias entre os leóns africanos son modestas, o que podería suxerir que os leóns da África subsahariana podían ser considerados como unha soa subespecie.

As seguintes son as subespecies máis recoñecidas por algúns científicos.

1. O Marozi, un león manchado, crese en ocasións que pode ser unha subespecie distinta do león; pero puido ser un león adulto que conserve o seu patrón de manchas característico das crías. Atópase extinto desde 1931. Outra hipótese menos probable é que sexa un híbrido entre un leopardo e un león, coñecido comunmente como leopon.

Variacións[editar | editar a fonte]

A maioría destas variacións danse con animais en cativerio, con todo, en estado salvaxe tamén se deron algunhas destas particularidades

  • León branco_ están practicamente extintos en estado salvaxe e son exclusivos da reserva de Timbavati, Suráfrica. A súa cor tan inusitada é debido a un alelo recesivo. Os leóns brancos teñen a desvantaxe de que pola súa cor, son vistos facilmente polas súas presas durante o día, o que lles presenta serias dificultades para poder cazar.
  • Ligre: é o cruzamento entre un león macho e unha tigresa. Posúe características físicas e do comportamento de ambos os pais. Con todo, adoitan crecer moito máis que calquera dos dous pais. Os ligres machos son estériles, pero os ligres femias xeralmente son fértiles.
  • Tigrón: o tigrón é menos coñecido, e é o resultado do cruzamento entre un tigre macho e unha leoa. Os tigróns adoitan ser relativamente pequenos, pois os machos pesan ao redor de 150 kg, aproximadamente un 20% máis pequenos que un león masculino de tamaño medio. Ao igual os ligres, os tigróns teñen características físicas e do comportamento de ambas as especies, ademais, os machos son estériles.

León na cultura popular[editar | editar a fonte]

- León Fronte ao Palacio Real de Madrid - "Meu Deus, en ti refuxieime. Sálvame de todos os que me perseguen, e líbrame, para que ninguén esnaquice a miña alma como o fai un león, arrebatándo[me] cando non hai libertador" Salmos 7:1,2

Simboloxía na arte románica[editar | editar a fonte]

Suponse ao león como depositario sagrado do coñecemento e outras veces como gran inimigo ao que hai que esmagar, por iso a súa representación na arte románica ten case sempre unha dobre lectura.

O león representa a Cristo; unhas veces perdoa e outras esmaga.

No Camiño de Santiago, polo tramo de Castela e León, é habitual ver nos capiteis a presenza case constante do simbolismo do león, que representa sobre todo ao Sol. O león é como o Sol, que destrúe coa súa gran potencia; pero o ser humano que sexa capaz de vencerlle apoderarase desa potencia. A simboloxía do león que está atacando a un ser humano, conta como lle pon en contacto coas entrañas para que así poida coñecer a súa sabedoría e os segredos máis profundos.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9.
  2. Kurtén, B. y E. Anderson (1980). Pleistocene mammals of North America. pp. 442.
  3. Seymour, K. L. (1983). The Felinae (Mammalia: Felidae) from the Late Pleistocene tar seeps at Talara, Peru, with a critical examination of the fossil and recent felines of North and South America. MSc thesis, University of Toronto.
  4. Nobuyuki Yamaguchi, Alan Cooper, Lars Werdelin and David W. Macdonald (2004). Evolution of the mane and group-living in the lion (Panthera leo): a review. Journal of Zoology, Volume 263, Issue 4, Article first published online: 28 FEB 2006.
  5. G. L. Smuts. Lion. Johannesburgo: Macmillian South Africa (Publishers)(Pty.) Ltd.. p. 231. ISBN 0-86954-122-6.
  6. Bauer, H., Nowell, K.; Packer, C. (2008). «Panthera leo». Lista Vermella de especies ameazadas da UICN 2014. Consultada: 28 August 2010.
  7. Simpson D.P. (1979). Cassell's Latin Dictionary (5.ª edición ed.). Londres: Cassell Ltd.. pp. p. 883. ISBN 0-304-52257-0.
  8. Liddell, Henry George e Robert Scott (1980). A Greek-English Lexicon (Abridged Edition). Oxford University Press. ISBN 0-19-910207-4.
  9. Lion (2nd edition ed.). Oxford: Clarendon Press. 1989. ISBN 0-19-861186-2.
  10. "lion definition". yourdictionary.com. http://www.yourdictionary.com/lion. Consultado o 26/01/2014. Como noutros sistemas de escritura antigos, no antigo exipcio só se escriben as consoantes. Non se distinguía entre "l" e "r".
  11. Linnaeus, Carolus (1758) (en latín). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.. 1 (10.ª ed. ed.). Holmiae (Laurentii Salvii). pp. 41. http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936. Consultado o 26/01/2014.
  12. ""Panther"". Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. http://www.etymonline.com/index.php?term=panther. Consultado o 26/01/2014.
  13. "Lion". Honolulu Zoo. http://www.honoluluzoo.org/lion.htm. Consultado o 12 de julio de 2007.
  14. Nowak, Ronald M.. Walker's Mammals of the World.. ISBN 0-8018-5789-9..
  15. G. L. Smuts (1982). Lion. Macmillian South Africa (Publishers)(Pty.) Ltd.. p. 231. ISBN 0-86954-122-6.
  16. Schaller, p. 28
  17. Trivedi, Bijal P. (2005). "Are Maneless Tsavo Lions Prone tono Male Pattern Baldness?" (en inglés). National Geographic. http://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html. Consultado o 18/04/2014.
  18. 18,0 18,1 Trivedi, Bijal P. (22 de agosto de 2002). "Female Lions Prefer Dark-Maned Males, Study Finds" (en inglés). National Geographic. http://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html. Consultado o 18/04/2014.
  19. West, Peyton M.; Craig Parker (agosto). "Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane". Science 297 (5585): 1339-1343. DOI:10.1126/science.1073257. PMID 12193785.
  20. Turner, Allen (1997). The big cats and their fossil relatives : an illustrated guide to their evolution and natural history. Columbia University Press. ISBN 0-231-10229-1.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: León
Wikispecies-logo.svg
Wikispecies posúe unha páxina sobre: León
Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de león