Arenque

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Arenque
Clupea harengus
Clupea harengus
Clupea harengus
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Clase: Actinopterygii
Subclase: Neopterygii
Infraclase: Teleostei
Superorde: Paracanthopterygii
Orde: Clupeiformes
Suborde: Clupeoidei
Familia: Clupeidae
Subfamilia: Clupeinae
Xénero: Clupea
Especie: C. harengus
Nome binomial
Clupea harengus
Linnaeus, 1758 [1]
Distribución do arenque

Distribución do arenque
Subespecies
  • Clupea harengus harengus (Linnaeus, 1758)
  • Clupea harengus membras (Linnaeus, 1761)
  • Clupea harengus suworowi Rabinerson, 1927

O arenque, Clupea harengus Linnaeis, 1758, é un peixe osteíctio mariño da orde dos clupeiformes e familia dos clupeidos.

Segundo Eladio Rodríguez,[2] chámanse tamén arenques as sardiñas grandes salgadas ou afumadas. Ríos Panisse localiza esta denominación en Sada, Ribeira e na península do Morrazo.[3]

Características[editar | editar a fonte]

É un peixe azul, graxo, de corpo alongado e cor azul azul escura, apardazada ou moura no dorso e prateado no ventre.[4] Non presenta manchas oscuras distintivas nin no corpo nin nas aletas. Chega a alcanzar un tamaño de ata 45 cm,[5] aínda que raramente supera os 40, e unha lonxevidade de 20 a 25 anos.[6]

Como todas as especies do xénero Clupea, tanto a aleta dorsal como a anal carecen de espiñas. Ten o opérculo sen estrías, e o bordo da abertura das galadas é moi arredondado. O maxilar inferior é prominente, e é característica unha dobra adiposa no ollo.

Semellante á sardiña, da que se diferencia, ademais de polo seu maior tamaño, por ter os opérculos lisos (na sardiña son estriados), porque a aleta dorsal sitúase na metade posterior do corpo (na sardiña nace por diante do centro do corpo), e pola presenza de máis de 60 escamas grandes ao longo da parte media de cada flanco, en lugar das 30 da sardiña.[6]

Tampouco presenta a quilla prominente típica da sardiña e máis do trancho.[6]

Subespecies[editar | editar a fonte]

Os arenques pódense dividir en diferentes poboacións ou "razas", que se distinguen principalmente polo tamaño, a taxa de crecemento, o período de reprodución e as rotas de migración, así como polo número de vértebras.[6]

Arenque do Atlántico.

Desde o punto de vista taxonómico, o SIIT distingue tres subespecies:[7]

Clupea harengus harengus (Linnaeus, 1758) – do Atlántico [8]
Clupea harengus membras (Linnaeus, 1761) – do mar Báltico [8]
Clupea harengus suworowi (Rabinerson, 1927) – do mar de Barents [8]

Ademais das grandes razas migratorias existen varias formas locais non migratorias nos fiordes e pequenas zonas de diversos mares, que son só importantes para a pesca das poboacións locais.[6]


Hábitat e bioloxía[editar | editar a fonte]

Distrtibución, hábitat e alimentación[editar | editar a fonte]

Cardume de arenques.

O arenque vive en augas temperadas e pouco profundas, de máis de 200 m de profundidade e ata os 360, no norte do océano Atlántico, desde as costas do norte do Canadá, sur de Groenlandia e norte de Rusia occidental, ata o sur de Francia (golfo de Biscaia), pasando por Islandia, o mar Báltico, illas Británicas e mar do Norte.[6] [9]

É unha especie gregaria e forma grandes bancos (cardumes) que poden chegar ata varios miles de toneladas de peixes. Adoita pasar o día en augas profundas para subir á superficie de noite, seguindo as migracións verticais do seu alimento, constituído por zooplancton, formado principalmente por pequenos copépodos, eufasias, gasterópodos peláxicos e larvas de peixes.[6]

Ás veces poden adentrarse nos esteiros. Tamén efectúa migracións na época da reprodución.[4] Pola súa parte, os arenques pequenos e grandes forman parte da dieta de moitos outros peixes.[6]

Reprodución[editar | editar a fonte]

Ovos e larvas de arenque.

As poboacións ou "razas" de arenques máis importantes do Atlántico oriental son as de de Islandia e Noruega, que se reproducen en inverno, e as do mar do Norte e as do Báltico, que o fan en outono. Na época da reprodución os bancos de arenques aproxímanse ás costas e, inmediatamente despois da súa chegada alcanzan a madurez sexual. A desova ten lugar entre xaneiro e abril, principalmentena zona de transición entre as augas costeiras e as augas profundas máis cálidads e salinas, xeralmente a profundidades de entre os 40 e os 70 m e temperatura entre os 5 e os 7 ºC. Unha femia pode producir de 20 000 a 50 000 ovos de 1,2 a 1,5 mm de diámetro, que son liberados na auga, así como o esperma dos machos. Os ovos xa fecundados caen ao fondo, onde se pegas ás rochas, algas e uns a outros, formando ás veces grosas camadas, a temperaturas duns 9 ºC.[6]

Arenques xuvenís migrando cara á superficie.

As larvas ecolosionan a partir das 2 semanas, antes se a temperatura é máis alta, teñen forma de filamento e miden de 7 a 9 mm; son atraidas pola luz e soben á superficie. Despois de unha semana xa consumiron todo o vitelo nutritivo e comezan a alimentarse de algas plenctónicas microscópicas e larvas de crustáceos. Cando miden uns 4 cm empezan a cubrirse de escamas e, durante o primerio ano de vida, os xuvenís espállanse por toda a costa. Ao chegar ao ano de idade miden uns 12 cm e, cando alcanzan os 20 cm de lonxitude, aos 2 ou 3 anos de idade, é cando comezan a afastarse das costas. Adquiren a madurez sexual entre os 3 e os 9 anos de idade (máis tarde nas zonas máis norteñas) e, a partir deste momento, comenzan as migracións anuais cara á costa ne época da reprodución.[6]

Pesca[editar | editar a fonte]

Pesca de arenques. Ilustración da Historia de Gentibus Septentrionalibus (1555), de Olaus Magnus.

O arenque xa se pescaba en tempos prehistóricos. E no século III rexístrase no baixo latín o termo aringus. O xermánico hâring é a orixe das palabras Hering, herring e hering dos modernos alemán, inglés e francés, e arenque (galego, portugués e castelán), aringa (italiano) e areng (atalán), probablemente porque os principais bancos do mar do Norte xa eran explotados daquela por falantes xermánicos.

O comercio do arenque salgado e seco alcanzou unha importancia enconómica considerable na Idade Media, a partir do século XIII, cando era particularmente estimado nas épocas da abstinencia de carne, sobre todo na coresma. Isto foi a orixe da creación e prosperidade de numerosos portos pesqueiros do norte de Europa, e provocopu rivalidades que conduciron incluso a conflitos armados.[4]

Nenos limpando arenques nunha fábrica no século XIX.

O arenque péscase industrialmente con artes de enmalle (deriva), de cerco (traíñas) ou de arrastre, pola noite. Os exemplares costeiros tamén se pescan con artes tipo trasmallo.[6] [4] Os bancos localízanse coa axuda de ultrasons, mediante ecosonares,[4] pero tamén polos tradicionais sistemas da observación de aves mariñas ou polas innumerábeis perquenas burbullas de aire que chegan á superficie procedentes da vesícula gasosa que comunica co ano e que expele o aire por descompresión.[4]

Capturas globais do arenque atlántico (1950-2010).
Datos submistrados pola FAO.[10]

Hai anos en Noruega a miúdo os arenques mantíñanse nas traíñas ata que o estómago se baleirara (para evitar a presnza de gasterópodos peláxicos e outros animais que poden constituir un problema máis tarde se podrecen no arenque salgado) durante unhas 32 horas a 6 ou 9 ºC. E tamén se pescaban individuos xuvenís, de 1 a 2 anos de idade, que se destinaban á produción de fariña de peixe. Pero despois da drástica diminución das capturas de arenques nos anos 1970 debido á sobreexplotación dos bancos, esta práctica pesqueira cesou.[6]

As poboacións de arenques, e con elas as súas capturas anuais fluctúan moito segundo os anos. Como resultado da pesca intensiuva actual, as poboacións están formadas tan só por uns pequenos grupos, e un ano de elevada mortalidade das larvas pode ocasionar un severo descenso das capturas 3 ou 4 anos máis tarde. Nas augas europeas, nos últimos anos, as captutras oscilan entre 1,4 e 1,7 millóns de toneladas.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Usos culinarios[editar | editar a fonte]

Arenques en filetes

Os arenques desde sempre se consumiron abundantemente en fresco, salgados, afumados ou en conservas. Na actualidade a maioría dos arenques comercialízanse en bloques conxelados para o seu tratamento posterior, e a antiga práctica do algado nos barcos xa pasou á historia.[6]

Resulta unha especie apreciada na cociña, tanto para o seu consumo en fresco como afumado salgado ou mariñado.

O arenque é un dos peixes que poden transmitir Anisakis ó consumidor, tanto polos hábitos alimenticios da especie como polo feito de se consumir pouco cociñado. De feito, a anisaquíase foi diagnosticada por vez primeira nun paciente que presentaba fortes dores abdominais tras comeren arenques curados. Van Thiel, en 1955, demostrou a presenza das larvas nos abscesos que presentaban no intestino.[11]

Galería[editar | editar a fonte]

O arenque na cultura popular galega[editar | editar a fonte]

  • Parecer un arenque: dise da poersoa que está moi delgada e seca.[2]

Constantino García [12] recolle en Codeseda a forma arengue.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Clupea harengus Linnaeus, 1758 en WoRMS.
  2. 2,0 2,1 Rodríguez González, E. (1958): Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Tomo I. Vigo: Editorial Galaxia.
  3. Ríos Panisse, M. C. (1977)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Bauchot e Pras (1982), p. 99.
  5. Fishbase
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 Muus, Bent J. et al. (1998), pp. 87-90.
  7. Clupea harengus en SIIT (en castelán)
  8. 8,0 8,1 8,2 Clupea harengus en Marine Species.
  9. Ver mapa de distribución
  10. FAO, Species Fact Sheet.
  11. Audicana, Maria Teresa e Kennedy, M. W. (2008): "Anisakis Simplex: From Obscure Infectious Worm to Inducer of Immune Hypersensitivity". Clinical Microbiology Reviews 21 (2): 360–379. Ver en liña.
  12. García González, C. (1985): Glosario de voces galegas de hoxe. Anexo 27 de Verba. Anuario Galego de Filoloxía. Santiago de Compostela: Secretariado de Publicacións da Universidade de Santiago de Compostela, 1985.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Arenque
Wikispecies-logo.svg
Wikispecies posúe unha páxina sobre: Arenque

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Bauchot, M. K. e Pras, A. (1982): Guía de los peces de mar de España y Europa. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0685-6.
  • Guennoc, François; Tony Lestienne e Xavier Nicostrate (2005): Le Hareng: Histoire & recettes en côte d'opale. Wimille: Punch éditions ISBN 2913132790.
  • Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1161-2.
  • Nelson, Joseph S. (2006): Fishes of the World. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
  • Ríos Panisse, M. C. (1977): Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia. I Invertebrados y peces. Santiago: Universidad de Santiago de Compostela. ISBN 84-7191-008-X.
  • Whitehead Peter J. P. (2005): Clupeoid fishes of the world (Suborder Clupeoidei). An annotated and illustrated catalogue of the herrings, sardines, pilchards, sprats, shads, anchovies, and wolf-herrings. Part 1. Chirocentridae, Clupeidae and Pristigasteridae. pp. 26-32. FAO Species Catalogue for Fishery Purposes. Nº 7. Roma: FAO. Resume en PDF

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]