Cidade de México

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Ciudad de México")
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.

Coordenadas: 19°26′N 99°8′O / 19.433, -99.133

Cidade de México
Ciudad de México (en castelán)
Flag of Mexican Federal District.svg Coat of arms of Mexican Federal District.svg
Cd. de México Collage.jpg
Diferentes vistas de edificios e lugares emblemáticos da Cidade de México.
Situación xeográfica
Cidade de México en México
Cidade de México
Cidade de México
País Flag of Mexico.svg México
Entidade Distrito Federal
Delegacións 16 delegacions:
Álvaro Obregón
Azcapotzalco
Benito Juárez
Coyoacán
Cuajimalpa
Cuauhtémoc
Gustavo A. Madero
Iztacalco
Iztapalapa
Magdalena Contreras
Miguel Hidalgo
Milpa Alta
Tláhuac
Tlalpan
Venustiano Carranza
Xochimilco
Xeografía
Altitude 2.250 msnm
Superficie 1.485 km²
Poboación
Poboación 8 851 080 hab. (2011)
Densidade 6.000 hab/km²
Xentilicio Capitalino/a
Mexiqueño/a
Chilango/a
Información
Código postal 00–16
Alcalde
Páxina web Páxina oficial da Cidade de México

Cidade de México (oficialmente e en castelán Ciudad de México (Es-Ciudad de Mexico.ogg pronunciación ), antigamente chamada México Distrito Federal) é a capital da República Mexicana, os seus límites administrativos coinciden con as delegacions actuais.

É a cidade maior, con diferenza, do país (8 851 080 habitantes, datos de 2012), e incluíndo a poboación que habita na área urbana 20 116 842 en 2010. É unha das urbes máis grandes do mundo, sitúase no centro da república, sobre o altiplano mexicano a uns 2.600 m de altitude, no leito do que foi un lago e rodeada de volcáns, sobre todo ao sueste, os impresionantes Popocatépetl (5.452 m) e Iztaccíhuatl (5.286 m), chamados popularmente "o pai e a nai".

Topónimo[editar | editar a fonte]

Etimolóxicamente México ten varias definicions. Identifícase co nome na lingua nahuatl de Mexihco (cfr. nahuatl Mexihtli (deus Mexihtli (Huitzilopochtli) e o sufixo de lugar -co). O seu actual nome provén do nahuatl que significa "lugar do deus Mexihtli". Primeiro foi o nome da antiga cidade de México-Tenochtitlan, segundo Bernardino de Sahagún, cando os españois fundaron esta cidade a chamaron Cidade de México, durante o dominio do vicerreinado de Nova España.

Historia[editar | editar a fonte]

Zócalo.

Os españois chegaron ao territorio que actualmente é a Cidade de México por Itztapalapan, en xullo de 1519. Seguiron o seu camiño pola calzada de Itztapalapan ata a capital tenochca[1] onde Hernán Cortés foi recibido por Moctezuma Xocoyotzin o 8 de novembro de 1519.[2] En 1520, Pedro de Alvarado (en ausencia de Cortés) arremeteu contra os mexicas na Matanza de Tóxcatl. Este feito foi o punto polo que os mexicas iniciaron hostilidades contra os invasores europeos.

Durante a conquista Hernán Cortés tivo como axudante e tradutora a Malintzin, mellor coñecida como A Malinche, quen lle axudou a comunicarse cos aztecas.

En substitución de Moctezuma quen foi linchado polo seu pobo tras ser obrigado polos españois a convencelos de cesar as hostilidades, Cuitláhuac foi elixido tlatoani de México-Tenochtitlan, encabezando a resistencia contra a ocupación española, derrotou aos invasores e os seus aliados indíxenas o 30 de xuño de 1520 no episodio coñecido como "A Noite Triste".[3] Por aquela época tamén tivo lugar unha desastrosa epidemia de varíola, que cobrou miles de vidas, entre elas a do propio Cuitláhuac. Como substituto de Cuitláhuac foi elixido Cuauhtémoc, quen enfrontou o asedio dos españois aliados cos indíxenas do val de Puebla-Tlaxcala.[4]

Cuauhtémoc rendeuse logo de múltiples derrotas dos mexicas e tlatelolcas a mans da epidemia de varíola e o fame, o 13 de agosto de 1521 ao ser capturado en Tlatelolco.

División administrativa[editar | editar a fonte]

O 5 de febreiro de 2016, a cidade trocou de nome, de Distrito Federal a Cidade de México, agora é unha nova entidade federal do país e deixou de ser un territorio federal.[5]

No ano 2018, as delegacións da Cidade de México, serán chamadas concellos.[6][7]

Delegación Poboación (2010)[8]
1 Álvaro Obregón 727 034
2 Azcapotzalco 414 711
3 Benito Juárez 385 439
4 Coyoacán 620 416
5 Cuajimalpa de Morelos 186 391
6 Cuautémoc 531 831
7 Gustavo A. Madero 1 185 772
8 Iztacalco 384 326
9 Iztapalapa 1 815 786
10 Magdalena Contreras 239 086
11 Miguel Hidalgo 372 889
12 Milpa Alta 130 582
13 Tlálhuac 360 265
14 Tlalpan 650 567
15 Venustiano Carranza 430 978
16 Xochimilco 415 007

Economía[editar | editar a fonte]

Na historia moderna do país, Cidade de México é o seu motor económico. A comezos do século XIX caracterizábase pola especialización no sector servizos e por un contorno de claro carácter agrícola. Ao longo do século foise desenvolvendo na cidade un potente sector industrial téxtil e papeleiro, centrándose nese sector as evolucións tecnolóxicas.

Entre as décadas de 1950 e 1980, a Cidade de México chegou a producir o 36% do Produto Interior Bruto nominal do país, porén ao longo dos anos foi perdendo peso específico representando a comezos do século XXI apenas o 25%. Esta mesma progresión seguiuna o número de postos de traballo que producía, pasando de dar traballo ao 45% dos traballadores da industria a aproximadamente o 33% de 1990.

Malia este claro retroceso, o PIB per cápita dos habitantes da Cidade de México segue sendo con diferenza o máis alto do país.

Deporte[editar | editar a fonte]

Como capital do país alberga gran parte das institucións deportivas do Estado, coma o Comité Olímpico Mexicano, a Escola Nacional de Educación Física ou a Escola Nacional de Adestradores Deportivos. Así como as principais instalacións deportivas, coma a Cidade Deportiva da Magdalena Mixiuhca, o Estadio Azteca ou o Estadio Olímpico Universitario.

A Cidade de México foi sede dos Xogos Olímpicos de 1968, converténdose na primeira cidade de Latinoamérica en ser sede olímpica. Tamén albergou distintos eventos internacionais como dous Mundiais de Fútbol en 1970 e 1986, dúas veces os Xogos Panamericanos (1955 e 1975) ou aos Xogos Centroamericanos e do Caribe, en tres ocasións (1926, 1954 e 1990).

O deporte máis popular da cidade é o fútbol, existindo varios equipos que compiten na máxima categoría do país, o Club América, o Cruz Azul e o Club Universidad Nacional, máis coñecido como Pumas de la UNAM. O Estadio Azteca, casa do Club América, tamén é a sede da Selección de fútbol de México.

Na cidade tamén teñen ampla presenza outros deportes como o fútbol americano, con tres equipos na máxima categoría: as Águilas Blancas do IPN, os Burros Blancos do IPN e os Pumas CU da UNAM, o baloncesto co equipo Gansos Salvajes da UIC ou o automobilismo coa competición NASCAR.

Cidades irmandadas[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Tenochca é o xentilicio dos habitantes de México-Tenochtitlan.
  2. Marroqui, Jose Maria (1969). La Ciudad de Mexico. Mexico City: Ayuntamiento del Distrito Federal. pp. 21–25. 
  3. "Conquistadors – Cortés. June 1520 – Massacre at Tenochtitlán". PBS. Consultado o 17 de abril de 2011. 
  4. "Conquistadors – Cortés. December 1520 – Siege, Starvation & Smallpox". PBS. Consultado o 17 de abril de 2011. 
  5. Goberno da Cidade de México, Diario oficial da Federación; 5 de decembro de 2016.
  6. Los municipios de DF., La Jornada, consultado; 5 de decembro de 2016.
  7. De delegaciones a alcaldías para 2018, El Universal, consultado; 5 de decembro de 2016.
  8. Catalogo de Localidades, SEDESOL, 10 de dicimbro de 2016.
  9. "Berlin - City Partnerships". Der Regierende Bürgermeister Berlin. Arquivado dende o orixinal o 2013-05-21. Consultado o 2013-09-17. 
  10. "Ciudades Hermanas (Sister Cities of Cusco)" (en Spanish). Municipalidad del Cusco. Consultado o 23 de setembro de 2009. 
  11. "Sister Cities of Istanbul". Arquivado dende o orixinal o January 16, 2010. Consultado o July 1, 2009. 
  12. Erdem, Selim Efe (July 1, 2009). "İstanbul'a 49 kardeş" (en Turkish). Radikal. Arquivado dende o orixinal o January 18, 2010. 49 sister cities in 2003 
  13. "Mapa Mundi de las ciudades hermanadas". Ayuntamiento de Madrid. 
  14. "International Cooperation: Sister Cities". Seoul Metropolitan Government. www.seoul.go.kr. Arquivado dende o orixinal o 10 December 2007. Consultado o 26 January 2008. 
  15. "Seoul -Sister Cities". Seoul Metropolitan Government. Arquivado dende o orixinal o March 25, 2012. Consultado o 2013-08-23. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]