Ribeira

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°33′36.82″N 8°59′35.69″O / 42.5602278, -8.9932472

Ribeira
Bandeira de Ribeira---Escudo de Ribeira
Casa concello Ribeira.jpg
Casa do concello.
Situacion Ribeira.PNG
Situación
Xentilicio[1] ribeirán - ribeirense
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca do Barbanza
Poboación 27.565 hab. (2014)
Área 69,0 km²
Densidade 399,49 hab./km²
Entidades de poboación 9 parroquias
Capital do concello Santa Uxía de Ribeira
Política (2015)
Alcalde Manuel Ruiz Rivas
Concelleiros BNG: 4
PPdeG: 9
PSdeG-PSOE: 3
Outros: C's 3, IPDER 2
Eleccións municipais en Ribeira
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 61,51%
Na rede
www.ribeira.gal
alcaldia@riveira.com

Ribeira é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca do Barbanza. Segundo o IGE en 2014 tiña 27.565 habitantes (27.778 no 2012, 27.699 no 2011, 27.504 no 2010). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «ribeirense».

Xeografía[editar | editar a fonte]

Situación[editar | editar a fonte]

O concello de Ribeira ocupa o extremo da península do Barbanza, asomándose ás rías de Arousa e de Muros-Noia.

Orografía e hidrografía[editar | editar a fonte]

A maior parte do territorio ocúpano as estribacións da serra do Barbanza, de cuxos 200 m. de alto baixan numerosos regatos encaixados en vales estreitos, como o de Artes.

Merece especial consideración o conxunto formado polo Complexo Dunar de Corrubedo e a Lagoa de Carregal e Vixán, declarado parque natural.

Demografía[editar | editar a fonte]

Censo total (habitantes) 27.565 (2014)
Menos de 16 anos 4.172 (15,13 %)
Entre 16 e 64 anos 18.118 (65,73 %)
Máis de 64 anos 5.275 (19,14 %)
Evolución da poboación de Ribeira   Fontes: INE e IGE.
1900 1930 1950 1981 2004 2009 2011 2012 2013 2014
12.218 16.870 18.280 24.542 26.623 27.518 27.699 27.778 27.811 {{{10}}}
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Historia[editar | editar a fonte]

Como en toda A Barbanza, abundan os restos megalíticos, entre os que cabe mencionar o dolmen de Axeitos. Da idade do bronce é a Pedra das Cabras, petróglifo situado a parroquia de Palmeira.

Da época castrexa destacan dous poboados: o castro do Monte da Cidá e mailo castro de Artes.

Os fomentadores cataláns que chegaron no século XVIII construíron fábricas de salgadura e no século XIX introducíronse as novas técnicas de conservación e envasado en folla de lata, co que as fábricas se reconverteron e deron lugar ás conserveiras actuais.

Cultura[editar | editar a fonte]

Toponimia[editar | editar a fonte]

Ribeira é palabra galega procedente do Latín RIPARIA, 'franxa de terra que está ao lado dun río, dun lago ou do mar'.[3] Esta forma documentase por vez primeira nun testamento dado en 1387: Item mando a Sta. Ougea de Ribeira hua libra de cera en huun frolal et outra libra de azeite.[4] As formas escritas con b son xerais para este topónimo até 1607,[5] cando se documenta a grafía Santa Eugenia de Riveira.[6] Desde ese momento, nas mencións (en castelán) a este porto e freguesía, altérnanse formas escritas con b, como no Diccionario Madoz,[7] e con v.

Por outra banda, Uxía é a evolución do galego antigo Ougia, á súa vez evolución do nome greco-latino Eugenia. A igrexa parroquial é citada por primeira vez en 1200, na forma Sancte Eugenie de Carraria: "de tota nostra hereditate quantam habemus in villa que uocatur Dayam in concurrencia Sancte Eugenie de Carraria que est in terra Pistomarchos".[8]

O pleno do concello aprobou[9] o 11 de novembro de 1984 unha moción para denominar o concello "Santa Uxía de Riveira", con v, previo informe do cronista oficial Carlos García Bayón, o concello basea nese acto a súa utilización da forma Riveira malia que a única forma oficial é Ribeira, tal como aprobou a Comisión de Toponimia da Xunta de Galicia.

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

Na cidade de Ribeira cobran especial importancia a festa da dorna e as festas do verán. A festa da Dorna ten lugar entre o 20 e o 24 de xullo. Nese tempo a xente agrúpase en peñas e levan a cabo todo tipo de actividades, como o "voo sen motor", a "regata de embarcacións feitas a machada" ou o "gran prix de carrilanas". Cómpre destacar que é unha festa que consta de "idioma propio". É unha festa desfrutada por todos, na que toda a cidade se bota á rúa con gañas de divertirse e gozar desta festa esperada por todos os habitantes.

Tamén teñen importancia as festas de agosto, onde as atraccións, barracas e tómbolas se apoderan dalgunhas rúas ribeirenses. Son amenizadas con orquestras e concertos de artistas tanto nacionais como internacionais.

Ribeira na literatura popular[editar | editar a fonte]

Refraneiro
  • Os de Palmeira beben a caña pola cuncha da vieira [10].
  • Ronca Corrubedo, mariñeiro ponte quedo [11].
Cantigueiro
  • A criada do cura/ de Corrubedo,/ ao picar a verdura/ picou un dedo [12].
  • As rapazas de Ribeira/ cando se van a bañar/ o primeiriño que lavan/ é o pecado mortal [13].
  • ¡Canto limón pola tina,/ canto limón pola eira!/ Cantas fillas de María/ ten o cura de Palmeira [14].
  • Este ano hai moito millo,/ tamén hai moitos carozos./ As rapazas de Palmeira/ arrabean polos mozos [15].
  • Maio vaia quen che puxo/ Santa Uxía de Ribeira/ que che había de poñer/ acabador de Palmeira [16].
  • Marroguentos de Palmeira,/ pelados de Santa Euxía,/ para cantar e beilar/ vivan os da nosa Ría [17].
  • Marroguentos de Palmeira,/ pelados son os da Vila,/ para cantar e beilar/ vivan os de Santa Uxía [18].
  • Meu amor está en Palmeira,/ meu esprito en Santa Uxía/, meu corazón en Carreira,/ meu todo en Vilagarcía [19].
  • Os de Palmeira son tolos/ que o dixeron os da Puebla,/ repinican as campanas/ para matar a colebra [20].
  • Os do Maño son sapiños,/ os de Palmeira forzudos,/ os de Santa Uxía tolos/ e os de Carreira son mulos [21].
  • Ribeiriña, ribeiresa,/ anque che son de Ribeira,/ anque che son non me pesa [22].

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Ribeira.
Imaxes varias do concello.  
Vista de Ribeira dende o monte de San Alberte  
Vista de Ribeira dende San Roque (monte periurbano)  
Vista da cidade desde a entrada do porto  
Porto  
Serra do Barbanza desde Ribeira  
Praia do Vilar, na parroquia de Carreira  
Lagoa de Vixán, na parroquia de Carreira  

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  3. RAG. "Diccionario da Real Academia Galega". Consultado o 6 de agosto de 2012. 
  4. López Ferreiro, Antonio (1901). Colección Diplomática de Galicia Histórica. Santiago: Tipografía Galaica. p. 417. 
  5. AGON. "A falacia da forma *Riveira". Consultado o 6 de agosto de 2012. 
  6. del Hoyo, Jerónimo (1607). Memorias del arzobispado de Santiago. 
  7. Por exemplo, Dicionario Madoz, ou Gaceta de Madrid de 13 de xullo de 1822
  8. Pérez Rodríguez, Francisco Javier (2004). Os documentos do tombo de Toxos Outos. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega, Sección de Patrimonio Histórico. p. 654. ISBN 84-95415-82-8. 
  9. Que fue de la v de Ribeira
  10. Clodio González Pérez, 142.
  11. Lino Lema Bouzas, 9.
  12. Álvaro das Casas, en Nós 94, 15.10.1931, 192.
  13. Fermín Bouza Brey 1929, 176 e 195.
  14. Fermín Bouza-Brey 1929, 175. No orixinal: pol-a.
  15. Fermín Bouza-Brey, 1929, 178. No orixinal: pol-os.
  16. Fermín Bouza-Brey 1929, 202. No orixinal: Santa Enxía [sic].
  17. Fermín Bouza-Brey 1929, 169. No orixinal: Santa Euxía. Bouza Brey explica que "Marroguentos" ten sentido despectivo describindo a aquel que ten tripas de polbo.
  18. Fermín Bouza-Brey 1929, 169. No orixinal: "Santa Euxía".
  19. Fermín Bouza-Brey 1929, 158. No orixinal: Sta. Euxía.
  20. Fermín Bouza-Brey 1929, 171. En nota explica a orixe desta cantiga, tomada de Os oestrimnios..., de Cuevillas.
  21. O Xobre (ou O Maño) é parroquia da Pobra do Caramiñal; Palmeira, Santa Uxía e Carreira, son de Ribeira. No orixinal: os de O Maño, Santa Euxía. Fermín Bouza-Brey 1929, 169.
  22. Fermín Bouza-Brey: Paradela, en Nós 90, 15.06.1931, 108.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Ribeira Modificar a ligazón no Wikidata

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en Arquivos do Seminario de Estudos Galegos III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
  • Fermín Bouza-Brey (colector): "Literatura popular da parroquia de Paradela, concello da Estrada, na terra da Ulla", en "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en Nós.
  • CASAS, Álvaro das (colector): "Pra un canzoneiro de Noia", en "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en Nós 1931.
  • GONZÁLEZ PÉREZ, Clodio: “O refraneiro do mar”, en Coloquio de etnografía marítima, cap. 12. Museo do Pobo Galego 1988, 137-147.
  • LEMA BOUZAS, Lino (compilador): Ditos e cantigas mariñeiras. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Ribeira

Aguiño (Nosa Señora do Carme) | Artes (San Xián) | Carreira (San Paio) | Castiñeiras (O Bo Pastor) | Corrubedo (Santa María) | Oleiros (San Martiño) | Olveira (Santa María) | Palmeira (San Pedro) | Ribeira (Santa Uxía)


Este artigo tan só é un bosquexo
 Este artigo sobre concellos de Galicia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
 Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.