A Baña

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°57′43″N 08°45′29″O / 42.96194, -8.75806

A Baña
Escudo de A Baña
A Baña, concello 01-01.jpg
Casa do concello
Situacion A Baña.PNG
Situación
Xentilicio[1] bañense, avaniense ou bañés/bañesa
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca da Barcala
Poboación 3.698 hab. (2015)
Área 98,2 km²
Densidade 37,66 hab./km²
Entidades de poboación 15 parroquias
Capital do concello San Vicenzo
Política (2015)
Alcalde Andrés García Cardeso
Concelleiros
PPdeG: 6
PSdeG-PSOE: 4
Outros: CxG 1
Eleccións municipais na Baña
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 92,06%
Na rede
concellodabana.gal

A Baña é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca da Barcala. Segundo o IGE en 2014 tiña 3.754 habitantes (3.967 no 2012, 4.102 no 2011, 4.320 no 2010). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é bañense[3], avaniense ou bañés[4].

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello, de 98,2 km², limita cos concellos de Ames, Negreira, Val do Dubra e Santa Comba. Está situado a uns 25 km ao oeste de Santiago de Compostela. Está situado no val de Barcala, que o separa do concello de Negreira.

Orografía e hidrografía[editar | editar a fonte]

O seu relevo está caracterizado pola súa irregularidade, contrastando os vales con pequenos montes de escasa altitude. Na Baña non existen grandes elevacións de terreo, non chegando a superarse os 550 metros. O punto máis alto do concello é o cumio de Santa Mariña, con 522 metros de altura sobre o nivel do mar. Podemos dividir xeográficamente o municipio en tres vales: o formado polo Barcala, que lle da nome á nosa comarca, e que discorre pola zona máis occidental do concello até desembocar en Negreira no río Tambre. O val central é o que crean os río Baña, o rego de Faílde e o río Albariña, que xorde da unión de ambos na parroquia de San Vicenzo, e que desemboca no propio Barcala en Covas. E no este do concello está o río Portalaxe, que nace e morre sen deixar o concello, desembocando no río Tambre na parroquia de Fiopáns. Ao norte temos o río Abuín, que nalgúns treitos marca o límite municipal con Santa Comba.

Clima[editar | editar a fonte]

O concello ten un clima oceánico, morno e húmido, cuns 2.000 mm anuais de precipitacións. As temperaturas son moderadas, con 7,2 °C de media en xaneiro, e 17,9 °C en xullo.

Demografía[editar | editar a fonte]

Evolución da poboación da Baña dende 1900[5]:

Censo total 2015 3.698 habitantes
Menores de 16 anos 278 (7.52 %)
Entre 15 e 64 anos 2.061 (55.73 %)
Maiores de 65 anos 1.359 (36.74 %)

Historia[editar | editar a fonte]

Consérvanse vestixios arqueolóxicos megalíticos como as mámoas de Ferreiros, e poboados castrexos como os da Baña e o de Lañas. A toponimia dos lugares deixa ver que foi unha zona intensamente romanizada. A presenza de núcleos como Suevos ou Francos constata asemade o asentamento de pobos bárbaros.

A mención máis antiga é nun documento de 1153, contido no tumbo do mosteiro de Toxos Outos: hereditatem que habetis in terra de Avania.

Na Idade Media o concello foi berce dos Trastámara e dominio dos señores de Altamira. Personalidades como o bispo Xelmírez ou a raíña Urraca deixaron constancia da súa importancia. Nos templos relixiosos hai mostras da arte románica e gótica.

Xa no século XIX pasouse a épocas de decadencia económica e política debido ás guerras da Independencia e Carlista, ás desamortizacións de bens eclesiásticos e das confrarías, e á suba de impostos.

Cultura[editar | editar a fonte]

Toponimia[editar | editar a fonte]

O topónimo Avania aparece documentado xa en 1153 nun documento conservado no mosteiro de Toxos Outos, e no tumbo B da catedral de Santiago de Compostela (1209), onde se menciona: ...San Iurgio in Transtamarem. cum tota terra sua quam maiorem ab antiquo habuit, videlicet cum Carnota, Entines, Jalles, Barcala, Auania et de Celtigos, quantum magis antiquitus habuit....

A forma orixinal é Avaña. En épocas máis recentes, froito dun proceso de castelanización de topónimos totalmente alleo á evolución natural etimolóxica, sufriu a segmentación da vogal inicial "A", ó ser tomada como artigo singular feminino e ser traducida por "La"[6]. Estes falsos cortes tamén tiveron lugar noutros topónimos galegos, como Ogrobe ("El Grove") ou Agolada ("La Golada")[7].

Economía[editar | editar a fonte]

O concello da Baña é eminentemente rural, aínda que as actividades agrícolas non son as que ocupan a maioría da poboación. No ano 2001 o sector servizos ocupaba 686 persoas, a agricultura 454, a construción 368, a industria 244 e a pesca 9.

No ano 2003 había no concello un total de 412 explotacións de gando vacún cun total de 7.045 animais e estaban rexistradas un total 49 empresas e 14 comercios.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes da Baña.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias da Baña

A Baña (San Vicenzo) | Barcala (San Xoán) | O Barro (Santa Mariña) | Cabanas (San Miguel) | Corneira (San Cristovo) | A Ermida (San Salvador) | Fiopáns (San Pedro) | Lañas (Santa Baia) | Marcelle (Santa Cristina) | Ordoeste (Santa María) | A Riba (San Xoán) | San Cibrán de Barcala (San Cibrán) | Sanamede do Monte (San Mamede) | Suevos (San Mamede) | Troitosende (Santa María)

Lugares da Baña[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de tódolos lugares do concello da Baña vexa: Lugares da Baña.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para bañense.
  4. Costas González, X.-H. (2016): Os xentilicios de Galicia e dos outros territorios de lingua galega, páx. 41. Universidade de Vigo. ISBN 978-84-8158-706-7
  5. INE
  6. González Balasch, M.T.: El Tumbo B de la Catedral de Santiago (Edición y Estudio). Universidade de Granada (tese de doutoramento), 1987.
  7. Cabeza Quiles, F.: Os nomes da terra. Topónimos galegos; Editorial Toxosoutos, p. 201.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: A Baña Modificar a ligazón no Wikidata