Chantada

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°36′27″N 7°46′09″W / 42.607543°N 7.769222°W / 42.607543; -7.769222

Chantada
Escudo de Chantada
Casa do concello Chantada (Lugo) - 2011.jpg

Casa do concello.
Situacion Chantada.PNG
Situación
Xentilicio[1] chantadino
Xeografía
Provincia Provincia de Lugo
Comarca Comarca de Chantada
Poboación 8.553 hab. (2014)
Área 176,7 km²
Densidade 48,4 hab./km²
Entidades de poboación 36 parroquias
Capital do concello Chantada
Política (2015)
Alcalde Manuel Lorenzo Varela Rodríguez
Concelleiros BNG: 0
PPdeG: 2
PSdeG-PSOE: 3
Outros: 7/1
Eleccións municipais en Chantada
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 68,33%
Na rede
http://www.concellodechantada.org http://www.concellodechantada.es
info@concellodechantada.org

Chantada (do latín plantatam, en alusión a unha pedra chantada no chan. Hai topónimos parecidos como Chanto ou Chanteiro [3]). É un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca de Chantada e á Ribeira Sacra. Segundo o IGE no ano 2014 tiña 8.553 habitantes (8.897 no 2011,8.951 no 2010,9.249 no 2006, 9.366 no 2005, 9.463 no 2004, 9.650 no 2003). O seu xentilicio é (véxase no Galizionario) «chantadino».

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello de Chantada ten unha superficie de 176,7 km², e está situado no suroeste da provincia de Lugo, sendo a capital do partido xudicial que leva o seu mesmo nome. Linda ao norte con Taboada, ao sur con Carballedo, ao leste co Saviñao e Pantón, e ao oeste co concello de Rodeiro, na provincia de Pontevedra.

O seu cumio máis alto é o monte Faro (1.187 m). Outras altitudes importantes son o monte Sabadón (679 m), San Sebastián (745 m), Santa Rosa (586 m), Penedo de Riba da Zanca (750 m) e Igrexa (575 m).

A zona está atravesada polo río Miño, no que se construíu o encoro de Belesar. Outros cursos importantes son o río Asma e o río Enviande.

Poboación[editar | editar a fonte]

Censo total (habitantes) 8.553 (2014)
Menores de 15 anos 868 (10,15 %)
Entre 15 e 64 anos 5.051 (59,05 %)
Maiores de 65 anos 2.634 (30,79 %)
Evolución da poboación de Chantada   Fontes: INE e IGE.
1900 1930 1950 1981 2004 2009 2011 2012 2013 2014
15 003 14 694 14 467 10 358 9 463 8 951 8 897 8 783 8 649 8 553
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Historia[editar | editar a fonte]

No concello hai restos dos poboados castrexos de Líncora, Centulle, San Sebastián, Nogueira e Castro Candaz. Con todo, queda a disposición defensiva dos mesmos nos lugares nos que posteriormente foron construídos o mosteiro de San Salvador de Asma, a fortaleza de Paderne, a Torre de Arcos, a Torre de Pereira, a Torre de Quinteliña, a Torre de Teixeiro, a Torre de Vilaúxe e a Torre de Merlán.

Patrimonio[editar | editar a fonte]

No concello hai varios monumentos declarados Ben de Interese Cultural: A igrexa de Santa María de Pesqueiras (RI-51-0001222) foi recoñecida como tal o 6 de outubro de 1950. A Torre de Pacio (RI-51-0008892), a Torre de Arcos (RI-51-0008893), a Torre de Vilar de Eiriz (RI-51-0008894), a Fortaleza de Pereira (RI-51-0008895) e a Torre de Vilaúxe (RI-51-0008896) recibiron esta declaración o 17 de outubro de 1994.

As sepulturas antropomorfas de Fornas están na parroquia de San Cristovo de Fornas, na parte superior dunha gran peneda. Teñen 2 m de longo e entre 1 e 0,6 de ancho. Arredor das sepulturas hai un borde labrado, actualmente moi desgastado, para colocar unha tapa. Xa aparecen mencionadas no documento de fundación da capela de Santa Xertrude, de 1607, construída onde está a actual igrexa parroquial de Fornas.

O castro de Centulle está na parroquia de San Xurxo de Asma, e atópase en mal estado de conservación. Nel construíuse o santuario da Nosa Señora de Fátima, e o territorio anexo está destinado a uso agrícola. Pénsase que tiña unha configuración do modelo espiral, con dous corpos posuíndo tramos de tres. No recinto atopáronse restos de vaixela e de muíños de man. Diversas hipóteses defenden que aquí estaba a fortaleza dos Circa, arrasada polos normandos e máis tarde pertencente á casa de Altamira.

O castro San Amaro está na parroquia de San Xián de Mato, e está en mal estado de conservación. Nel foi construída unha capela, que lle deu o nome no pasado (actualmente dedicada a San Lucas).

O castro de Abeleda está na aba da serra do Faro, preto xa do concello de Carballedo, xunto á lugar de Abeleda (A Grade). Nel atopouse un torque de ouro, conservado no Museo de Pontevedra. Nun lugar próximo apareceu un poboado romano, do que apareceron varias paredes e un cofre con moedas romanas.

No castro de San Pedro de Líncora aprécianse restos de dous poboados anexos, pero con diferenzas estruturais. Un estaba pegado á antiga igrexa parroquial, trasladada a comezos do século XIX. O outro era máis pequeno.

Castro Candaz[editar | editar a fonte]

O Castro Candaz, quedou o descuberto no 2011 por unhas obras no encoro de Belesar.
Artigo principal: Castro Candaz.

O castro Candaz atópase xeralmente anegado polo río Miño trala construción do encoro de Belesar. Non se atopa en bo estado de conservación por este factor e porque os terreos foron ocupados para o cultivo da vide.

Está situado nun lugar estratéxico do paso do río, con pouca visibilidade e lonxe de núcleos de poboación, nun outeiro xunto á desembocadura do río da Lama e do río Enviande. No acceso ao recinto hai tres chairas que fan de defensa natural. O recinto estaba amurallado.

Castro de San Sebastián[editar | editar a fonte]

Está situado na parroquia de San Salvador de Asma, nun outeiro a 745 m de altitude. Na idade media foi construída no lugar unha ermida (que dá nome ao recinto), da que quedan algúns restos. Na actualidade o lugar está cuberto por vexetación baixa.

Foi estudado por Manuel Formoso Lamas a comezos do século XX, quen defendía a posibilidade de que este castro fose a residencia dos xefes brigancios, acollendo tamén a un gran número de habitantes[4].

O poboado estaba rodeado por unha muralla duns 4 m de grosor, de forma irregular pero similar a unha circunferencia. Na zona sur e oeste había un foxo de 6 m de profundidade e uns 8,5 de ancho, e un contrafoxo de 5 m de lonxitude. Na zona leste había outra muralla de 2,2 m de alto e 3,3 m de ancho. No castro atopáronse dous muíños de man, varios anacos de escoura de ferro e dúas láminas de cobre.

Administración local[editar | editar a fonte]

Tralas eleccións municipais de 2011 foi nomeado alcalde Manuel Lorenzo Varela Rodríguez candidato de INTA (Independentes Terras do Asma). En 1996 xa acadara a alcaldía como candidato do PPdG manténdose no cargo ata as eleccións de 2007

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

    • Fiestas patronales: Son as festas adicadas á "Virxe do Carme", soen durar cinco ou seis días, normalmente de xoves a martes.
    • Folión dos carros: Celébrase o sábado das festas patronais. Consiste na elaboración dun carro antigo para despois presentalo e poñelo en desfile por toda a vila, mostrando como se facían as tarefas antigamente. * [[Festa da empanada]]: Celébrase na carballeira do San Lucas (normalmente) o último día das festas patronais, o martes, e soese comer empanada galega en compaña de amigos e familiares. A ela acode numerosa xente incluso procedente doutros lugares do mundo. * Feira do Viño: Normalmente a segunda semana de marzo, a feira do Viño de Chantada é a máis popular entre as feiras do Viño da zona Lugo-Sur e é unha das máis boas de Galiza e, xunto coas festas patronais, a festa máis popular. Soe durar 3 días e nela as distintas adegas da Ribeira Sacra mostran a súa colleita. Produce unha gran publicidade para as adegas e o viño da Denominación de Orixe Ribeira Sacra. * Feira da Sidra: Soese celebrar en abril e nela demóstrase a calidade da sidra chantadina. * Concurso de Gando Frisón: Prémiase aos mellores animais que se presentan. A ela acode gando procedente de moitos lugares, principalmente de Galiza. * Subida a Chantada (automovilísmo): Soese celebrar a mediados de xuño e é unha das carreiras automovilísticas máis importantes de Galiza. O espazo case sempre para celebrala é a Ribeira Sacra.
    • Feiras mensuais, principalmente para productos do agro e moda (5 e 21 de cada mes): Todos os 5 y 21 de cada mes a xente vende o seu producto. A feira ocupa case toda a rúa Xoán XXIII, ou "Calle Nova", a Praza de Santa Ana ou "Plazuela" e a zona da Alameda. * Romaría da Nosa Señora do Faro: 15 de agosto e 8 de setembro. A xente soe escalar unos 600 metros de bastante pendente pola montaña do Faro para chegar á Igrexa do Faro apoiando os xeonllos. Faise para honrar á virxe do "Faro". É unha tradición moi popular entre o pobo. * San Lucas: 18 de novembro e festivo local do pobo. * Castanhazo Rock: Celébrase normalmente a comezos de novembro e é unha das concentracións máis importantes da música rock galaica, na que grupos galegos e portugueses demostran a calidade do rock da zona. É un concerto multitudinario ao que acoden miles de persoas. * Entroido Ribeirao: Celebrado en febreiro, declarado un dos carnavales máis bonitos de Galiza, consta do desfile do "Peliqueiros", con traxes moi chamativos, pola aldea de Santiago de Arriba (Camporramiro), na zona da Ribeira Sacra. * Fiesta de la juventud: Celébrase a principios de verán aínda que é moi reciente e non se celebra todos os anos. * Feira das Cabras: A única feira caprina galega e unha das poucas españolas, continúa a súa tradición. Dura un día enteiro e celébrase sobre a 2º semana de setembro na aldea de Merlán, a menos de 1 quilómetro do centro urbano de Chantada. Móstranse e cátanse produtos da cabra. É celebrada xunto coas festas desta aldea, que duran 3 días (esta feira celébrase o último, domingo). É unha das mellores festas entre as parroquias da vila, reunindo a máis xente cada ano. * Fiestas parroquiales: Son as festas que ten cada aldea. Normalmente celébranse en verán e son festas campestres.

Deporte e outras actividades[editar | editar a fonte]

  • Escolas deportivas de Chantada (escolasdeportivas.com), coas súas instalacións no Pavillón Municipal de Deportes na praza de Luis García Arias, poñen a servizo cada vez máis deportes, participando en competicións en case todos: - Fútbol sala, tenis, baloncesto, bailes de salón, fútbol (alevíns e infantiles, utilizando as instalacións do campo O Sangoñedo), atletismo, bádminton, patinaxe (de varias clases), kárate, psicomotricidade, ximnasia rítmica, xadrez, hóckey-liña, tenis de mesa, golf (instalacións fóra do pobo), mountain-bike, ciclismo, educación física para adultos, tai-chi, ioga, fútbol para veteráns, e tamén varios deportes para discapacitados.
  • Fútbol: SD Chantada, compite co primeiro equipo (Preferente norte galega), co segundo, o Chantada B, (segunda autonómica grupo 8), e cos equipos xuvenil (Liga Galega) e cadete (Primeira autonómica). Compiten no campo de O Sangoñedo. Outra agrupación deportiva para o balompé é o Chantada Atlético, un equipo creado fai catro anos que empezou en terceira autonómica e con dous ascensos en catro anos agora atópase en primeira autonómica galega.
  • Club Baloncesto Chantada: Fundado o 20 de febreiro de 1988, dende a tempada 2001/02 xoga na Liga EBA, con equipos galegos, asturiáns e de Castela e León.
  • Club Ciclista Chantadino: Creado o 18 de xaneiro de 2010, compite tanto en ciclismo de montaña como en ciclismo por estrada (ccchantadino.com)
  • Club de Tenis Chantada: fundado en 1995. Xogan na pista municipal de tenis, composta por tres campos e situada no Parque Eloísa Rivadulla.
  • Círculo chantadino de xadrez: Compite con tódalas idades en varias competicións a niveles autonómicos e nacional.
  • Escudería Chantada: Organizadora da proba automobilística Subida a Chantada.
  • Club Atletismo Ribeira Sacra de Chantada: Nel fórmanse atletas en moitas disciplinas e compiten en distintos niveis. Tamén é para tódalas idades.

Deportistas chantadinos de sona son o baloncestista Fran Vázquez (Unicaja - C.B. Málaga) mailo porteiro de fútbol Roberto Fernández Alvarellos (Granada C.F.).

Á parte do deporte, a Casa da Xuventude de Chantada ofrece tamén actividades lúdicas, como son teatro, distintos obradoiros, como o de cestería e outros obradoiros artesáns, pintura ao óleo, batuka, steps, xogos populares...

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Chantada.
Mosteiro de San Salvador de Asma.  
Casa de Lemos (actual casa da cultura e biblioteca).  

Lugares de Chantada[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Chantada vexa: Lugares de Chantada.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia de Lugo | Parroquias de Chantada

Adá (Santa Baia) | Arcos (Santa María) | Argozón (San Vicente) | Belesar (San Bartolomeu) | Bermún (Santa María) | Brigos (San Salvador) | Camporramiro (Santa María) | Chantada (Santa Mariña) | Esmeriz (Santa Mariña) | Esmoriz (San Xillao) | Fornas (San Cristovo) | A Grade (San Vicente) | A Laxe (San Xoán) | Líncora (San Pedro) | Mariz (San Martiño) | O Mato (San Xillao) | Merlán (San Tomé) | O Monte (San Miguel) | Mouricios (San Cristovo) | Muradelle (San Paio) | Nogueira de Miño (Santa María) | Pedrafita (Santa Baia) | Pereira (San Mamede) | Pesqueiras (Santa María) | Requeixo (Santiago) | Sabadelle (Santa María) | San Fiz de Asma (San Fiz) | San Pedro de Viana (San Pedro) | San Salvador de Asma (San Salvador) | San Xurxo de Asma (San Xurxo) | Santa Cruz de Viana (Santa Cruz) | Santa Uxía de Asma (Santa Uxía) | Santiago de Arriba (Santiago) | A Sariña (San Vicente) | Veiga (San Xoán) | Vilaúxe (San Salvador)

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. «Evolución do uso do galego por concellos». Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  3. Cabeza Quiles, F: Toponimia de Galicia. Vigo. Editorial Galaxia. 2008, 703 páxs. ISBN 978-84-9865-892-1. Páx. 326
  4. Formoso Lamas, M.: Apuntes para la Historia de Chantada (Madrid, 1905).

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Chantada Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[editar | editar a fonte]


Concellos da Comarca de Chantada Comarca de Chantada
Carballedo
Carballedo
Chantada
Chantada
Taboada
Taboada