Taboada

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°42′58″N 7°45′46″O / 42.716246, -7.762871

Taboada
Escudo de Taboada
Casa do Concello.
Pazo de San Pedro. Igrexa de Santa María de Taboada dos Freires.
Casa do Concello, Pazo de San Pedro e igrexa de Taboada dos Freires
Situacion Taboada.PNG
Situación
Xentilicio[1] taboadés
Xeografía
Provincia Provincia de Lugo
Comarca Comarca de Chantada
Poboación 3.101 hab. (2014)
Área 146,7 km²
Densidade 21,14 hab./km²
Entidades de poboación 27 parroquias
Capital do concello Taboada
Política (2015)
Alcalde Ramiro Moure Ansoar
Concelleiros BNG: 2
PPdeG: 7
PSdeG-PSOE: 2
Eleccións municipais en Taboada
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 84,22%
Na rede
www.concellodetaboada.es

Taboada (do latín tabulatam, aplicado a un terreo) é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca de Chantada e á Ribeira Sacra. No 2014 contaba con 3.101 habitantes.

É unha porta natural á Ribeira Sacra: atópase no norte da comarca de Chantada, ao pé da serra do Faro e na beira occidental do encoro de Belesar sobre o río Miño.

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello de Taboada atópase no norte da comarca de Chantada, no suroeste da provincia de Lugo. Cunha extensión de 146,7 km², conta con máis de 200 núcleos de poboación repartidos entre 27 parroquias. Limita ao norte con Portomarín, ao noroeste con Monterroso e Antas de Ulla, ao oeste con Rodeiro, ao sur con Chantada, e ao leste co Saviñao e Paradela. A vila de Taboada, capital municipal, atópase nunha planicie no centro xeográfico do concello.

Parroquias de Taboada

O termo municipal esténdese dende a serra do Faro ata as beiras do río Miño. O punto máis alto é a cima do San Cristovo (818 m), preto de Monterroso, aínda que as parroquias máis occidentais, próximas á serra, acadan alturas de máis de 700 metros.

O río Toldao (que toma distintos nomes ao longo do seu percorrido) atravesa o concello de oeste a leste e o río Enviande marca o límite co concello de Chantada polo sur.

Predominan os bosques autóctonos de carballos e castiñeiros, así como zonas de labradío e de cultivo da vide nas ribeiras. Hai algunhas zonas onde medran piñeiros e, en menor medida, tamén se cultiva o eucalipto. O concello pode adscribirse paisaxisticamente á da planicie luguesa, agás as zonas da ribeira miñota.

Demografía[editar | editar a fonte]

Segundo o padrón municipal, en 2014 tiña 3.101 habitantes. O seu xentilicio é «taboadés».

Censo total 2014 3.101 habitantes
Menores de 15 anos 195 (6.29 %)
Entre 15 e 64 anos 1.649 (53.18 %)
Maiores de 65 anos 1.257 (40.53 %)

<timeline> Colors=

 id:lightgrey value:gray(0.8)
 id:darkgrey  value:gray(0.6)
 id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300 PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:9000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:white

PlotData=

 color:bar width:20 align:left
 bar:1900 from:0 till:8139
 bar:1910 from:0 till:7821
 bar:1920 from:0 till:7904
 bar:1930 from:0 till:7418
 bar:1940 from:0 till:8162
 bar:1950 from:0 till:7919
 bar:1960 from:0 till:7123
 bar:1970 from:0 till:6324
 bar:1981 from:0 till:6072
 bar:1991 from:0 till:4854
 bar:2001 from:0 till:4180
 bar:2009 from:0 till:3464
 bar:2014 from:0 till:3101

PlotData=

 bar:1900 at: 8139 fontsize:S text:8.139 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 7821 fontsize:S text:7.821 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 7904 fontsize:S text:7.904 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 7418 fontsize:S text:7.418 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 8162 fontsize:S text:8.162 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 7919 fontsize:S text:7.919 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 7123 fontsize:S text:7.123 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 6324 fontsize:S text:6.324 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 6072 fontsize:S text:6.072 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 4854 fontsize:S text:4.854 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 4180 fontsize:S text:4.180 shift:(-10,5)
 bar:2009 at: 3464 fontsize:S text:3.464 shift:(-10,5)
 bar:2014 at: 3101 fontsize:S text:3.101 shift:(-10,5)

</timeline>

Historia[editar | editar a fonte]

Dos tempos anteriores á romanización consérvanse vestixios en Fradé, Arxiz e Insua[3][4][5] e castros en lugares como Castelo, Moreda, Vilela, Piñeira e Gondulfe. O vestixio castrexo máis importante é o Guerreiro de Ralle, do que se conserva só a cabeza, sendo a peza de maior tamaño do ámbito castrexo galaico que, estando enteira, podería acadar os catro metros de altura[6]. Está conservada na casa da aldea que lle dá nome na parroquia de Vilela. Na Casa da Torre de Moreda existen restos de tumbas antropomórficas que suxiren unha gran antigüidade na poboación do lugar.

O Concello de Taboada toma nome e escudo a partir do Condado de Taboada, cuxo fundador, Lope de Taboada era orixinario de Castro Candaz e construíu un pazo-fortaleza en San Pedro de Bembibre. No século XVII, o rei Filipe IV de España outorgoulle a don Xoán Taboada de Ribadeneira e Figueroa o título de Conde de Taboada, que pronto había quedar vinculado ao Condado de Maceda[7]. Este nobre, que foi representante real no Reino de Galiza, recibiu sepultura en 1681 na igrexa de San Pedro de Bembibre.

No 1840, trala caída do Antigo Réxime, agrupáronse baixo un mesmo termo municipal as seguintes xurisdicións: Condado de Taboada, que comprendía a parte central do concello; Condado de Monterrei, que comprendía a zona norte (na xurisdición de Monterroso); Condado de La Vega, que tiña a xurisdición de Vilar, no sur de Taboada; Condado de Amarante, coa parroquia de Xián; xurisdición compartida entre o Conde de La Vega e o mosteiro de San Salvador de Asma en Chantada; xurisdición propia: nas parroquias de Bouzoa e o Mato (que formaban o couto de Quinzán xunto coa Seara e unha casa de Susá de Riba)[8]. O seu primeiro alcalde foi Xosé María López de Prado, natural de Covas, en Castelo.

Este vínculo entre o Condado de Taboada e o actual concello débese a que ata 1898 a vila de Taboada pertenceu á parroquia de San Pedro de Bembibre. A partir de entón, o concello experimentou un continuado crecemento económico, convertendo a vila de Taboada nun importante centro comercial de sona na súa contorna, sendo especialmente coñecida a súa feira nos días 4 e 20 de cada mes (datas que se conservan hoxe en día). En vista deste crecemento, o franquista Ministerio da Gobernación concedeulle o título de "Vila" o 28 de xullo de 1947.

Non obstante, a partir dos anos 1950 a situación reverteuse: en 1953 os xulgados do partido xudicial de Chantada trasladáronse á vila homónima e o descenso de poboación que se viña dando dende principios do século XX agravouse. Ademais, a construción do encoro de Belesar en 1963 fixo que as zonas ribeirentas (as Insuas e Mourulle, principalmente) quedasen case abandonadas, e con elas a actividade económica que desenvolvían.

Cultura[editar | editar a fonte]

Toponimia[editar | editar a fonte]

O concello recibe o nome e o escudo do Condado de Taboada, con soar na parroquia de San Pedro de Bembibre. O topónimo procede probablemente do adxectivo latino tabulatus, -a, -um, "chá", asignado á terra, -ae, "terra" (por iso derivaría da forma feminina).

Patrimonio arquitectónico[editar | editar a fonte]

  • Arquitectura relixiosa
Igrexa de San Pedro de Bembibre

Taboada é unha zona rica en arquitectura románica. Hai un total de sete igrexas deste estilo, construídas entre os séculos XII e XIII.

A Igrexa de San Pedro de Bembibre atópase a un quilómetro do pazo-fortaleza dos condes de Taboada. De planta rectangular e con ábsida semicircular, ten un interesante retablo, conserva o púlpito no muro norte, frescos en bo estado e o sartego do primeiro conde de Taboada, don Xoán Taboada de Ribadeneira e Figueroa. Foi declarada Ben de Interese Cultural.

A Igrexa de Santa María de Taboada dos Freires é unha das poucas igrexas de orixe templaria do país. Construída no 1191, é obra do Mestre Pelaxio, como figura no tímpano, onde está representando a Sansón degolando un león. Debeu ser parte dun mosteiro hoxe desaparecido.

A Igrexa de Santa María de Piñeira é o templo románico de maior tamaño do concello e estivo ligado á actividade monacal (tendo constancia da presenza de polo menos dous mosteiros na parroquia). Conserva intacta a súa planta primitiva, agás a portada, que é moderna,e ten unha ábsida de considerable tamaño.

Outras igrexas románicas de interese son as de Santa María de Castelo, San Xián de Campo, Santa Mariña de Cerdeda e San Xoán de Bouzoa.

Á parte das grandes construcións, hai en Taboada unha gran cantidade de capelas, cruceiros e petos de ánimas esparexidos polo municipio.

  • Arquitectura civil

Esta é unha zona de gran concentración de construcións señoriais entre as que cómpre destacar:

A Casa da Torre de Moreda, con planta orixinaria propia dunha torre (o que dá conta da súa antigüidade) e moi modificada ao longo da Historia. No seu interior atopáronse restos de tumbas antropomórficas que nos levan a pensar que este foi un dos primeiros asentamentos humanos da contorna.

O pazo-fortaleza de San Pedro de Bembibre ou dos Condes de Taboada, construído en 1413 e residencia dos condes de Taboada dende entón. Ten unha planta en U e o aspecto dunha fortaleza: torre ameada e aspecto austero e robusto.

O pazo de Relás está na aldea homónima, na parroquia de Santo Tomé do Carballo. A súa propiedade estivo ligada á familia dos condes de Taboada e ten, como o anterior, un aspecto austero e robusto.

O pazo de Vilar, na parroquia de Esperante, hoxe en ruínas,ten un gran tamaño e foi cabeza do arciprestado de Vilar e da xurisdición do sur do concello durante o Antigo Réxime.

O pazo de Perrelos, no lugar homónimo da parroquia de Castelo, data do século XVII e é un gran exemplo do barroco civil galego.

Ademais destes, existe o Pazo de Nogueira e múltiples casas grandes, como as da Amieira e Mosteiro (en Xián), a de Covas (en Castelo), a de Buín (en Campo), a do Neto ou do Carreira (en Sobrecedo), a de Vidás (en Cicillón), a de Sonán ou a da Cruz (que funciona como Casa da Cultura na vila de Taboada).

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

Festa do Caldo de Ósos

O caldo de ósos é un prato propio de Taboada que goza de certa fama a nivel galego[9]. É un caldo feito co espiñazo do porco (os "ósos" que lle dan nome), garavanzos, pataca, miolos, un sofrito de aceite, allo e pimentón doce e pemento picante ao gusto. Dende os anos 90 vénse celebrando a Festa do Caldo de Ósos, tódolos fins de semana de Entroido, na que se promociona a degustación deste prato e doutros produtos tradicionais: augardentes, licores, queixo, mel, carnes e artesanía. Ademais, tamén hai actividades culturais: concurso de cantos de taberna, concertos de rock e de música tradicional e baile.

Queima das Fachas

O Folión de Castelo, chamado nos últimos anos Queima das Fachas, que se celebra tódolos días 7 de setembro, no Castro de Castelo, consiste na queima duns fachos de gran tamaño ou fachas, dispostos de forma circular, conmemorando unha antiga tradición. Esta podería ter diversos orixes: como forma de comunicación, coa función de ver pola noite ou constituír un ritual máxico. Está declarada Festa de Interese Turístico de Galicia e é promovida pola Asociación Cultural "As Fachas"[10].

Esta celebración abre as festas parroquiais de Castelo, adicadas a Santa María.

Outras festas

Celébrase, dende fai uns anos e a finais de abril ou comezos de maio, a Festa dos Papeiros, cuxo único fundamento son os alcume que se daban entre si os habitantes dun e outro lado das ribeiras miñotas (os de aquén Miño son papeiros e os de alén Miño son rabudos).

Dende o 2013 celébrase, sen unha data concreta, a Festa Castrexa en principio vinculada á da Queima das Fachas[11]. Inclúe diversas actividades como xogos tradicionais, venda de artesanía, degustación de carnes e concertos.

As festas patronais da vila de Taboada, adicadas á Virxe dos Miragres, teñen lugar o segundo fin de semana de agosto e son as de maior afluencia do concello. Comezan coa Festa da Mocidade, promotora de música rock galega e con sona na contorna. O último día das festas celébrase a "Festa do Óso", recuperada no 2013 logo de décadas de abandono e que consiste en comer as sobras da comida preto da chousa de San Pedro (no lugar do San Roque, na parroquia de Bembibre).

Símbolos[editar | editar a fonte]

O escudo de Taboada está baseado no da casa dos Condes de Taboada: catro táboas de ouro sobre fondo de goles e oito potes que, segundo a tradición, empregou don Lope de Taboada para atravesar o río Miño durante unha campaña militar; unha coroa condal; e o engadido dunhas follas de carballo, en alusión ao peso desta árbore na vida económica do municipio ao longo da historia, máis en concreto ao centenario Carballo de Ramos, na vila de Taboada.[12]

Este escudo ten algunhas diferenzas co escudo condal dos Taboada, inclúe oito potes en vez de nove e ten o engadido das follas de carballo.[12]

Economía[editar | editar a fonte]

O sector primario ocupa un lugar principal na economía do concello. Practicamente a totalidade da súa superficie está destinada á súa explotación e o sector secundario está directamente vinculado co primario. Tamén o sector dos servizos está condicionado en boa medida polas actividades agrarias.

A gandaría ocupa o primeiro lugar nas actividades económicas deste concello, situada na meseta ou superficie de aplanamento interior, con modernas explotacións dotadas das últimas tecnoloxías, que lle permiten unha produción de grande calidade e cantidade. Conta, igualmente con industrias lácteas —queixo da denominación Arzúa-Ulloa— distribuídas en espazos rurais. A fábrica de pensos da cooperativa Aira ocupa o único soar do parque empresarial.

A cooperativa Aira é a única con presenza no polígono.

A agricultura é a outra gran actividade, na que destacan as forraxes, para consumo propio. A viticultura ten tamén un forte peso, levándose a cabo (sen ter en conta desprezables excepcións) nas plataformas escalonadas das ribeiras do encoro de Belesar, no linde oriental do municipio. A variedade de uva máis apreciada é a mencía. As augardentes multivarietais, dentro da denominación de Portomarín, conseguen unha alta calidade.

A explotación da madeira é o outro gran motor económico primario. Sobre todo no nordeste do concello esténdense importantes plantacións de piñeiro e, en menor medida, tamén de eucalipto.

O sector servizos (alimentación, transportes, servizos agrícolas, de ensino, de saúde etc) está concentrado case na súa totalidade na capital municipal.

Política e goberno[editar | editar a fonte]

Actualmente o alcalde é Ramiro Moure Ansoar, do PPdG, que relevou a José Jesús Ramos Ledo e obtivo a maioría absoluta (con 7 dos 11 concelleiros) nos comicios de 2011 e 2015. A segunda forza no consistorio é o BNG, cuxo portavoz é Antón Ledo Pan, e a terceira, o PSdG-PSOE, con María Amo Díaz á cabeza.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Taboada.

Parroquias e lugares[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Taboada vexa: Lugares de Taboada.

Galicia | Provincia de Lugo | Parroquias de Taboada

Ansar (Santo Estevo) | Arxiz (San Paio) | Bembibre (San Pedro) | Bouzoa (San Xoán) | Campo (San Xián) | Carballo (San Tomé) | Castelo (Santa María) | Cerdeda (Santa Mariña) | Cicillón (Santiago) | Couto (San Martiño) | Esperante (Santiago) | Fradé (Santiago) | Gondulfe (San Lourenzo) | Insua (San Salvador) | Mato (San Martiño) | Meixonfrío (Santa Mariña) | Moreda (Santa María) | Mourulle (San Vicente) | Piñeira (Santa María) | San Xián de Insua (San Xián) | Sobrecedo (Santiago) | Taboada dos Freires (Santa María) | A Torre (San Mamede) | Vilameñe (Santa Mariña) | Vilar de Cabalos (Santa Eulalia) | Vilela (San Miguel) | Xián (Santa María)

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  3. Concello de Taboada. "Vestixios prerrománicos: Fradé". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  4. Concello de Taboada. "Vestixios prerrománicos: Arxiz". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  5. Concello de Taboada. "Vestixios prerroánicos: Insua". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  6. Concello de Taboada - Laureano F. Carballo. "Guerreiro castrexo de Ralle". Consultado o 4. 
  7. Sócrates Rigueira Ramos en Rimas, lendas e raíces (Hércules de Ediciones, 2013) páx. 87.
  8. eirexe.es. "División xuridiscional de Taboada no Antigo Réxime". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  9. Concello de Taboada. "Festa do Caldo de Ósos de Taboada". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  10. Asociación Queima das Fachas de Castelo. "Asociación Queima das Fachas de Castelo". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  11. www.lavozdegalicia.es. "Unha festa castrexa en Taboada precederá á queima de fachas - La Voz de Galicia". Consultado o 6 de abril de 2015. 
  12. 12,0 12,1 Páxina sobre o escudo na web do concello

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Concellos da Comarca de Chantada Comarca de Chantada
Carballedo
Carballedo
Chantada
Chantada
Taboada
Taboada