Agolada

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°45′46″N 08°01′09″O / 42.76278, -8.01917

Agolada
Escudo de Agolada
Casa do Concello de Agolada.JPG
Casa do concello.
Situacion Agolada.PNG
Situación
Xentilicio[1] agolense
Xeografía
Provincia Provincia de Pontevedra
Comarca Comarca do Deza
Poboación 2.585 hab. (2015)
Área 147,8 km²
Densidade 17,49 hab./km²
Entidades de poboación 24 parroquias e 165 lugares
Capital do concello Agolada
Política (2015)
Alcalde Ramiro Varela Peón
Concelleiros
PPdeG: 8

Outros: VxAg 3
Eleccións municipais en Agolada
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 86,33%
Na rede
www.agolada.es

Agolada é un concello da provincia de Pontevedra pertencente á Comarca do Deza. Segundo o IGE en 2015 tiña 2 585 habitantes (3 875 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é agolense.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Agolada está situado no centro de Galicia, na punta nordeste da provincia de Pontevedra, entre o río Arnego, a serra do Farelo e o río Ulla. O concello limita cos concellos de Palas de Rei, Antas de Ulla (provincia de Lugo), Santiso (provincia da Coruña), Rodeiro, Lalín e Vila de Cruces.

O monte Farelo, con 952,6 metros[3], e situado na serra do Farelo, é o punto máis alto do concello. O río Ulla, que fai de límite norte do concello, é o principal curso fluvial. En Brocos úneselle o río Arnego antes do comezo do encoro de Portodemouros. O seu outro afluente principal é o río Deza.

Ten clima é oceánico interior, co inverno suave e o verán fresco. As precipitacións anuais son de 1 290 mm.

Demografía[editar | editar a fonte]

Censo total 2015 2 585
Menores de 15 anos 171 (6,61 %)
Entre 15 e 64 anos 1 428 (55.24 %)
Maiores de 65 anos 986 (38.14 %)
Evolución da poboación de Agolada   Fontes: INE e IGE.
1900 1930 1950 1981 2004 2009 2011 2012 2013 2014
4 794 6 432 7 003 4 786 3 678 2 995 2 926 {{{8}}} {{{9}}} {{{10}}}
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Toponimia[editar | editar a fonte]

Segundo Fernando Cabeza Quiles o topónimo procede do latín, combinando os lexemas aqua, aquae, "auga" e mais latus, lata, latum (supino do verbo fero, fers, ferre, tuli, latus, "levar"). Así o significado de Aqua Lata sería "auga levada", debido ás conducións hídricas que traían auga doutros lugares. O erróneo desagregamento como *A Golada procede da súa interpretación como locución artigo + substantivo, supoñéndolle na etimoloxía popular un derivado de golada ou golete (unha indumentaria medieval), con posible influencia posterior do barbarismo "La Golada".

Historia[editar | editar a fonte]

Antiga casa do concello, na Guillerma.

Consérvanse importantes pegadas correspondentes ao Megalitismo pertencentes ao período do 3000 ao 1800 a. C. Estas terras están cubertas de mámoas das cales sobresae o Tesouro de Agolada atopado nunha mámoa do Campo do Xastre, na parroquia de Ferreiroa, e que na actualidade áchase no Museo Provincial de Pontevedra. Este tesouro está formado por dous brazaletes e un torque de ouro; unha louza con gravados en zig-zag, atopada en Coteimil; dúas mazás de pedra puída en Lamas (Trabancas).[4]

Os campos de túmulos máis salientábeis áchanse en Pereiro en Agra, Monte Luxilde en Artoño, Monte da Carballeira en Berredo, Campo da Mámoa en Brántega, e noutros lugares como Eidián, Esperante, Vidueiros, Ferreiroa, Gurgueiro etc.

Tamén hai abondosos castros neste concello. Sobresae o Castro Marcelín, situado na parroquia de Merlín, posuidor de mámoas, covas, tesouros e unha lenda sobre a raíña Marcela. A lenda di que nel habitou unha raíña chamada Marcela ou Marcelina, de aí o nome do lugar, e que agochou un tesouro tras dunha porta de pedra e das consabidas trabes de ouro, prata, piche etc. Outros son o Castro do Coto dos Mouros, en Trabancas; o Castro de Vilela, en Borraxeiros; o Castro de Buxel, en Artoño; o Castro de Brocos...

Neste concello atopouse unha machada con dúas argolas de bronce no Monte Farelo, en Trabancas, pertencente á Idade do Bronce.

Desde o século VI, Agolada pertenceu ao Condado do Deza e até o século XIV pertenceu aos Condes de Deza, cando pasou aos Suárez de Deza, máis coñecidos como os Churruchaos. Máis tarde, estas terras pasaron a mans do Conde de Lemos, Pedro Enríquez de Castro.

Constituíuse como concello trala caída do Antigo Réxime. A capital estivo situada na Guillerma (parroquia de Borraxeiros), até que pasou ao lugar de Agolada, na parroquia de Ferreiroa.

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Atópanse numerosos restos do Megalítico, como o monte das Mámoas, o Tesouro de Agolada, así como machados de pedra. Hai dous castros notorios, o castro de Buxel e o castro de Marcelín.

No Monte Farelo hai constancia da existencia noutro tempo dunha capela chamada de San Silvestre. Atópanse varias construcións notorias, aínda que en certo estado de ruína, como a fortaleza dos condes de Borraxeiros, do século XVI, a torre dos Vilar de Ferreirós, a casa de Quintela dos Arias Loureiro e a casa dos Traspenas.

Na vila de Agolada consérvanse os pendellos da feira, que se celebra o día 12 de cada mes.

Algunha das igrexas do concello:

Economía[editar | editar a fonte]

A economía do concello é eminentemente agraria, sector no que se ocupa o 60% da poboación. As terras máis fértiles, que se dividen en parcelas de tamaño medio superior ao doutras zonas de Galicia, atópanse no fondo dos vales, onde a pendente é menor, a uns 300 m. de altitude. Ademais da agricultura de autoconsumo (millo, hortalizas, centeo e vide), comercialízanse noces, castañas, patacas e trigo.

Nas últimas décadas aumentou a cabana gandeira, especialmente vacas e porcos. Existe unha incipiente industria de transformación da madeira (serradoiros).

Festas[editar | editar a fonte]

As Festas Patronais de Agoladas, na parroquia de Ferreiroa, son o 30 de xuño, festividade de San Pedro. Todos os días 12 de cada mes celébrase Feira, tanto de gando, coma de alimentación, téxtil, ferramentas etc. Amais, previa á Feira do 12 de agosto celébrase a Romaría Medieval, e o día 11 de agosto acompañada da Mostra de Artesanía. Outra festa salientábel en Agolada é A festa dos chofers que adoita celebrarse na derradeira fin de semana do mes de xullo.

Feira[editar | editar a fonte]

As primeiras pegadas da Feira son as celebradas en Chaos de Aián, ao pé do Monte Farelo, pasando a Agolada por xestións realizadas polo entón escribán Don Ramón Barrio de Losada no ano 1788. Na actualidade presérvase un monólito de pedra adicado a Constitución da Vila, situado na Rúa da Constitución. Hoxe o novo mercado, de rexistro comarcal, substitúe as funcións do vello Campo da Feira onde gandeiros de toda Galicia acoden todos os días 12 de cada mes, o cal considérase coma un dos máis importantes de Galicia. Aquí é onde se realiza a Romaría Medieval e a Mostra de Artesanía o día 12 de agosto de cada ano.

Agolada na cultura popular[editar | editar a fonte]

  • As mociñas da Agolada/ non saben tascar o liño/ e andan porta por porta:/ ¡tásqueme este afuxaliño!

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Agolada.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Agolada

Agra (San Miguel) | Artoño (Santalla) | A Baíña (San Pedro) | Basadre (Santa María) | Berredo (Santa María) | Borraxeiros (San Cristovo) | Brántega (San Lourenzo) | Brocos (San Miguel) | Carmoega (San Pedro) | Eidián (Santiago) | Esperante (San Cibrao) | Ferreiroa (San Pedro) | Gurgueiro (San Miguel) | Merlín (San Pedro) | Órrea (Santo André) | Ramil (San Martiño) | San Paio de Bais (San Paio) | Santa Comba (San Xoán) | Sesto (San Cibrao) | O Sexo (Santiago) | As Trabancas (San Mamede) | Val de Sangorza (Santa María) | Ventosa (San Xulián) | Vilariño (Santa María)


Lugares de Agolada[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Agolada vexa: Lugares de Agolada.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  3. Cartografía 1:5000 do Sistema de Información Territorial de Galicia, folla 122-46.
  4. Concello de Agolada. "Algo de historia". Consultado o 12/9/2015. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Agolada Modificar a ligazón no Wikidata


Concellos da Comarca do Deza Comarca do Deza
Agolada
Agolada
Dozón
Dozón
Lalín
Lalín
Rodeiro
Rodeiro
Silleda
Silleda
Vila de Cruces
Vila de Cruces