Ponteareas

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°10′31″N 08°30′18″O / 42.17528, -8.50500

Ponteareas
Escudo de Ponteareas
Cponteareas.jpg
Casa do concello.
Situacion Ponteareas.PNG
Situación
Xentilicio[1] ponteareán
Xeografía
Provincia Provincia de Pontevedra
Comarca Comarca do Condado
Poboación 23.115 hab. (2014)
Área 125,6 km²
Densidade 184,04 hab./km²
Entidades de poboación 24 parroquias
Capital do concello Ponteareas
Política (2015)
Alcalde Xosé Represas Giráldez
Concelleiros BNG: 5
PPdeG: 7
PSdeG-PSOE: 4
Outros: ACIP - 3, ARDT - 1, EU-SON - 1
Eleccións municipais en Ponteareas
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 40,47%
Na rede
http://www.ponteareas.es

Ponteareas é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Condado. Segundo o IGE en 2014 tiña 23.115 habitantes.

Topónimo[editar | editar a fonte]

O topónimo actual Ponteareas é o resultado da fusión do nome composto Ponte de Areas e as súas variantes dos séculos XV-XIX que tendían a fusionar e logo eliminar a preposición "de". Toma o seu primeiro nome da medieval ponte dos Remedios. Cruza o río Tea continuando un antigo camiño que comunica coas parroquias veciñas, da que procede o segundo nome: Areas. Esta foi identificada por algún autor[3] como a "Aureas" recollida en latín no Parrochiale Sueuum[4] do s. VI, que é unha simple listaxe da cal é difícil extraer a súa correspondencia cos topónimos actuais. No s. IX, o rei Afonso III anótaa tamén en latín como "Sancta Maria (...) Arenosium" e anotado a marxe "sancta maria de arenis"[5], moito antes da aparición da poboación de Ponteareas. Así, o significado da partícula que deu lugar a Areas é incerto aínda só consideranto o latín (areas, áureas, áreas coas súas distintas acepcións etimolóxicas) e á súa vez confúndese na historia coa veciña Arnoso (San Lourenzo) o cal leva máis tarde a propoñer unha raíz prerromana hidronímica en arn-[6] que completa as hipóteses consideradas (o culto ao Ares grego foi presentada tamén como unha posible etimoloxía hai décadas, mais logo foi lateralizada[3]).

Historia[editar | editar a fonte]

O territorio que hoxe delimita o concello de Ponteareas ofrece restos de antigas poboacións, como petróglifos da Idade do Bronce e castros da Idade do Ferro, dos cales o excavado e mellor estudado é o Castro de Troña, que se estima estivo habitado desde arredor do 450 a.C. e abandoouse no I d.C. A romanización deixou unha impronta probablemente en forma de minería aurífera, como indican algúns sitios aínda en investigación.

Da Alta Idade Media, na herdanza sueva rexístrase o nome de Áureas (adaptado do latín) na diocese de Tui, atribuída hipoteticamente á parroquia de "Áreas" (sic.)[5] e outras localidades amosan un nome de orixe sueva ou gótica coma Guláns e Guillade[7]. No ano 893, mentres avanzaba a Reconquista en Portugal, Afonso III ofrece as terras de Areas e a súa Igrexa de Santa María ao poderoso padrón Santiago ("donamus glorie uestre pro victu fratrum in loco uestro degentium et sustentatione pauperum seu peregrinorum adueniencium uel ibi conmorancium ecclesiam sce. Marie nobis iure debita que est fundata in uilla quam dicunt Arenosium [engadido á marxe "De sancta maria de arenis"] juxta fluuium Tena [río Tea] secus ripam Minei,..."[5]). No século XI constrúese o castelo de Sobroso en Vilasobroso (Mondariz) que limita con Ponteareas e na Baixa Idade Media acolleu a distintas casas nobiliarias como Pedro Álvarez de Soutomaior (Pedro Madruga) e Diego Sarmiento, dinastía que serían os señores do Couto de Canedo e finalmente en 1483 recibe de Fernando I a concesión dun mercado mensual que dará orixe á vila de Ponteareas.

Ata 1833, conserva a organización herdada do antigo reino de Galicia, pertencendo a vila á xurisdicción de Ribadetea e á provincia de Tui. Trala reforma liberal Ponteareas constituíuse como concello xa enmarcado na actual provincia de Pontevedra. As súas parroquias integrábanse daquela nas xurisdicións de Sobroso, con señorío do marqués de Sobroso; a de Oliveira, con señorío do bispo de Tui; e a de Salvaterra, con señorío do conde de Salvaterra.

Neste territorio, nos primeiros anos do século XIX, chegaron a funcionar concellos en Ponteareas, Guláns e Areas. Iniciado o proceso de constitución definitiva dos concellos actuais, dentro do Partido xudicial de Ponteareas, créanse o concello de Ponteareas, xunto cos de Mondariz, Setados (As Neves) e Salvaterra. Dende 1835 permanece inalterable na súa estrutura e delimitación xeográfica.

Poboación[editar | editar a fonte]

Censo total (habitantes) 23.115 (2014)
Menores de 15 anos 3.992 (17.27 %)
Entre 15 e 64 anos 15.330 (66.32 %)
Maiores de 65 anos 3.793 (16.41 %)

Situación xeográfica[editar | editar a fonte]

Ponteareas ten unha superficie de 125,56 km². Conta con 220 entidades de poboación repartidas en 24 parroquias. Sitúase no sur da provincia de Pontevedra, na comarca do Condado. Linda ó norte con Pazos de Borbén, ó leste con Mondariz, Mondariz-Balneario e As Neves, ó sur con Salvaterra de Miño e Salceda de Caselas, e ó oeste con Mos e O Porriño e Mos.

Dada a súa localización, conta con dúas vías de comunicación importantes como son a estrada N-120 e a autovía A-52, conectando a vila cos centros máis importantes do seu redor: Vigo a 25 km, Pontevedra a 45, Ourense a 75 e Portugal a 12.

Goberno e política[editar | editar a fonte]

Vista xeral de Ponteareas.

Nas eleccións municipais de 2015, convertiuse en alcalde do concello de Ponteareas Xosé Represas Giráldez (BNG) despois de negociar e entrar en coalición co PSdeG-PSOE e A Riada do Tea (ARDT), conseguindo o voto favorable de 11 concelleiros (incluíndo un de EU-SON), fronte aos 10 desfavorables de PPdeG e ACiP.

En 2011 renovou alcaldía Salvador González (PPdeG) en minoría co apoio dos concelleiros dun novo partido: Alternativa Ciudadana de Ponteareas (ACiP), que non entraron no goberno.

En 2007 renovou a alcaldía Salvador González Solla, do Partido Popular, quen gobernou en coalición coa Unión Condado Paradanta de Nava Castro tralas eleccións de xuño de 2007. Os partidos políticos máis relevantes no ámbito local, ademais do PP, son o Bloque Nacionalista Galego, a lista máis votada, cuxo actual portavoz no pleno é Roberto Mera, e o Partido Socialista Obrero Español con Francisco Candeira.

En maio de 2004, os cinco concelleiros do PP e os cinco de Unión Condado Paradanta mediante unha moción de censura déronlle a alcaldía de Ponteareas ao popular Salvador González Solla, quitándolle o mando ao socialista Francisco Candeira, quen lle puxera fin aos 35 anos de goberno do popular José Castro[8] ao gobernar co apoio de dous concelleiros do seu partido e cinco do BNG.[9]

A xunta de goberno, presidida polo alcalde, está composta actualmente polos 6 concelleiros do PP e os 5 de UCP. A corporación municipal está formada por 21 membros, 6 do PP, 6 do BNG, 5 de UCP e 4 do PSOE.

Elecciones municipais, 25 de maio de 2003[10]
Partido Votos % Concelleiros
UCPA 3.359 28,58 % 5
PP 3.131 26,64 % 5
BNG 3.255 27,70 % 5
PSOE 1.432 12,19 % 2
Eleccións municipais, 27 de maio de 2007[11]
Partido Votos % Concelleiros
BNG 3.584 28,22 % 6
PP 3.319 26,14 % 6
UCPA 2.898 22,82 % 5
PSOE 2.352 18,53 % 4

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Pena do equilibrio.
  • Castro de Troña, é un dos principais enclaves da cultura castrexa de Galicia, destacando polo seu privilexiado enclave e as súas importantes defensas. Nunha das súas vivendas conserva un petróglifo que representa unha serpe enroscada a xeito heráldico, símbolo do castro coñecido de antigo que inspirou varias lendas.[12]
  • Sitio arqueolóxico do "Castro da Croa", sucesión de foxos á beira do río Tea insuficientemente estudados, aos que se lle asignou a función defensiva dun castro ou fortificación da idade do ferro, pero logo relacionouse cunha posible explotación aurífera[13], de confirmarse a hipótese, sería un bo representante das que se están a descubrir nesta década na conca do Miño[14][15].
  • Ponte dos Remedios, ponte medieval mal chamada Ponte romana, que segundo algúns estudos é a que lle dá nome á vila.
  • Ponte das Partidas, ponte medieval ao sur da vila sobre o río Tea na parroquia de Moreira, de orixe romana.
  • Pena dos namorados, situada na parroquia de Arcos forma parte dun conxunto natural de restos de bólas graníticas que ben merecen ser coñecidas.
  • Pena do equilibrio, forma parte do conxunto de bólas graníticas ás que tamén pertence a "pena dos namorados". Destaca por ser un enorme penedo situado enriba doutro en pleno equilibrio sen apoio de ningún tipo.
  • Igrexas románicas:
  • Castelo de Sobroso, situado no outeiro de Landín, dentro do distrito natural da Entidade Local Menor de Vilasobroso territorio orixinario do antigo Señorio de Sobroso, hoxe forma parte do veciño concello de Mondariz; dista sete quilómetros da Vila de Ponteareas, é unha propiedade mercada polo Concello de Ponteareas en Vilasobroso, no ano 1981 a Dona Zita Teresa Carrera Ferreira, única herdeira de Don Alejo Carrera Muñoz,periodista veciño e natural de Vilasobroso, seu propietario dende 1923 a 1967 quen o restaurou -sen axuda do Estado- Destaca pola súa arquitectura medieval: ten muralla externa, estancias e torre da homenaxe. Foi escenario dos enfrontamentos entre Diego Sarmiento e Pedro Madruga ademais da revolta irmandiña no século XV.Ten unhas impresionantes vistas sobre o seu propio pobo -Vilasobroso- e máis de cincuenta pobos de Galicia ata a fronteira de Portugal. Hoxe as súas estancias albergan o Centro de Recuperación de Cultura Popular, cunha exposición permanente sobre indumentaria tradicional de grande interese.
  • O convento franciscano de San Diego de Canedo é un complexo monástico relativamente moderno, construído no século XVIII a raíz da doazón do pazo de Canedo por parte de Diego Sarmiento de Soutomaior aos franciscanos que viron o seu orixinal convento destruído un século antes na guerra con Portugal.

Música[editar | editar a fonte]

A tradición musical popular ten unha boa representación neste concello, con dúas pezas tradicionais que levan o seu nome: un pasacalles[16] e unha muiñeira[17], así como muiñeiras doutras parroquias, como a de Santiago de Oliveira[18], e outras pezas coma o pasodobre de Guláns[19] ou a jota de Fontenla[20]. Seguen a cultivar esta tradición, entre outros, a Banda de Música Xuvenil de Xinzo (gañadora do Certame Galego de Bandas[cando?]) e a Banda de Música de Guláns.

A música culta ten como figura sobranceira ao compositor de zarzuelas e pasodobres Reveriano Soutullo, o que homenaxeou á súa vila natal co pasodobre "Puenteareas" e á cidade que o acolleu coa "Suite Vigo". O activo Conservatorio Municipal e o Auditorio hónrano co seu nome na vila de Ponteareas, na que tamén se lle dedicou unha céntrica rúa que pasa por un lateral do mencionado conservatorio e leva á casa consitorial, diante da cal hai un busto que o conmemora, así como unha placa na súa antiga casa a pouca distancia do conservatorio.

Dentro da música popular moderna existen grupos musicais de xéneros como o punk ou o rap, coma Skandalo GZ, Rebeliom do Inframundo ou Duke Sam.

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Corpus Christi de Ponteareas.

A festividade do Corpus Christi, o domingo seguinte ó xoves do Corpus, foi declarada en 2009 Festa de Interese Turístico Internacional.

Sendeirismo[editar | editar a fonte]

Ponteareas conta dende o 2009 cunha ruta homologada de sendeirismo, o PR-G 120 "Roteiro dos Penedos da Picaraña", apta para o turismo de natureza. Partindo do barrio da Serra, na parroquia de Arcos, ascende ata a Picaraña e retorna ata a Serra, percorrendo varios penedos: Pena do Equilibrio, Penedo da Chispa, Penedo da Fonte Santa etc.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Ponteareas

Angoares (San Pedro) | Arcos (San Breixo) | Areas (Santa María) | Arnoso (San Lourenzo) | Bugarín (Santa Cristina) | Celeiros (San Fins) | Cristiñade (San Salvador) | Cumiar (Santo Estevo) | Fontenla (San Mamede) | Fozara (San Bartolomeu) | Guillade (San Miguel) | Guláns (San Xulián) | Moreira (San Martiño) | Nogueira (San Salvador) | Oliveira (Santiago) | Padróns (San Salvador) | Paredes (San Cibrán) | Pías (Santa Mariña) | Ponteareas (San Miguel) | Prado (San Nicolao) | Ribadetea (San Xurxo) | San Lourenzo de Oliveira (San Lourenzo) | San Mateo de Oliveira (San Mateo) | Xinzo (Santa Mariña)

Lugares de Ponteareas[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Ponteareas vexa: Lugares de Ponteareas.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  3. 3,0 3,1 Piñeiro Groba, Mariano; González Pérez, Clodio (1983). Historia de Puenteareas. Centro Cultural Municipal. ISBN 84-500-9173-X. 
  4. "callaecia: parrochiale%20suevum". Consultado o 2015-12-08. 
  5. 5,0 5,1 5,2 López Ferreiro, Antonio (1983). "Documentos XXI a XXV". Historia de la Santa Apostólica Metropolitana Iglesia de Santiago de Compostela. Imprenta del Seminario Conciliar Central de Santiago de Compostela. 
  6. Bascuas López, Edelmiro (2006). Estudios de hidronimia paleoeuropea gallega. Universidade de Santiago de Compostela. ISBN 9788497500265. 
  7. Rodríguez Otero, Ramón (1997). La presencia sueva en el Condado. in Soberosum. Revista de Estudios del Museo Municipal. vol. 2. 
  8. Ponteareas pendente dun pacto de goberno
  9. Atención especial aos oito concellos onde houbo moción de censura nesta lexislatura
  10. Eleccións municipais de 2003
  11. Eleccións municipais de 2007
  12. "Galicia Máxica". www.galiciamaxica.eu. Consultado o 07/12/15. 
  13. "Inventario de Xacementos Arqueolóxicos" (PDF). www.culturagalega.gal. Consultado o 07/12/2015. 
  14. Ogando, Elena (24/01/2014). "Galicia: el Dorado de Roma". Faro de Vigo. Consultado o 07/12/2015. 
  15. Pillado, Neli (11/07/2013). "El IEM descubre quince minas de oro inéditas en la Serra da Groba". Faro de Vigo. Consultado o 07/12/2015. 
  16. https://www.youtube.com/watch?v=b0qoEGSm0NQ&feature=youtu.be. Consultado o 2015-12-08.  Falta o |title= (Axuda)
  17. "Muiñeira de Ponteareas — Folkoteca Galega". www.folkotecagalega.com. Consultado o 2015-12-08. 
  18. "Muiñeira de Oliveira — Folkoteca Galega". www.folkotecagalega.com. Consultado o 2015-12-08. 
  19. "Pasodoble de Guláns — Folkoteca Galega". www.folkotecagalega.com. Consultado o 2015-12-08. 
  20. "Jota de Fontenla — Folkoteca Galega". www.folkotecagalega.com. Consultado o 2015-12-08. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Ponteareas Modificar a ligazón no Wikidata

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Concellos da Comarca do Condado Comarca do Condado
Mondariz
Mondariz
Mondariz-Balneario
Mondariz-Balneario
As Neves
As Neves
Ponteareas
Ponteareas
Salvaterra de Miño
Salvaterra de Miño