Líbano

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 33°50′N 35°50′L / 33.833, -35.833

República do Líbano
الجمهورية اللبنانية
Al-Yumhūriyya al-Lubnāniyya
République Libanaise
Bandeira do Líbano
Escudo do Líbano
BandeiraEscudo
Lebanon (orthographic projection).svg
Lema: kullunā li-l-watan, li-l-ulà li-l-`alam
(árabe: «todos pola patria, a gloria e a bandeira»)
Capital
 Poboación
Beirut
2.145.527 (2017)
Cidade máis poboadaBeirut
Linguas oficiaisÁrabe1
Forma de gobernoRepública
Michel Aoun[1]
Naxib Miqati
Independencia de Francia22 de novembro de 1943
SuperficiePosto 161º
 • Total10 452 km²
 • % auga1,6
Fronteiras454 km
Costas225 km
PoboaciónPosto 122º
 • Total (2022 est.)5.296.814 hab.
 • Densidade506´77 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 103º
 • Total (2005)19 490 millóns US$
 • per cápitaUS$ 100 US$
MoedaLibra libanesa (LBP)
IDH (2007)0,772 (88º) – Medio
XentilicioLibanés, -esa
Fuso horarioCET (UTC+2)
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.lb
Prefixo telefónico+961
Prefixo radiofónicoODA-ODZ
Código ISO422 / LBN / LB
Membro de: ONU, LA
1 É cooficial o francés. Tamén se emprega o inglés e o armenio.
Beirut

Líbano[2] (Escoitari/ˈlɛbənɒn, -nən/, árabe: لُبْنَان), oficialmente a República do Líbano (árabe: الجمهورية اللبنانية) ou a República Libanesa,[a] é un país de Asia Occidental. Está situado entre Siria ata o norte e o leste e Israel ata a o sur, mentres que Chipre atópase ao seu oeste atravesando o Mar Mediterráneo, a súa localización na encrucillada da Conca do Mediterráneo e do interior árabe contribuíu á súa rica historia e deu forma á unha identidade cultural de diversidade relixiosa.[3] Forma parte da rexión do Levante de Oriente Medio. O Líbano alberga uns seis millóns de persoas e ocupa unha superficie de 10452 km², polo que é o segundo país máis pequeno da Asia continental. A lingua oficial do estado é o árabe, mentres que o francés tamén está formalmente recoñecido, o dialecto libanés do árabe úsase xunto co árabe estándar moderno en todo o país. A súa capital é Beirut.

A evidencia máis antiga da civilización no Líbano remóntase a máis de 7000 anos, anteriores á historia documentada.[4] O Líbano actual foi o fogar dos fenicios, unha cultura marítima que floreceu durante case 3000 anos (circa 3200–539 a.C.). No 64 a.C., o Imperio Romano conquistou a rexión e, finalmente, converteuse nun dos principais centros do imperio do cristianismo.[5] A cordilleira do Monte Líbano viu o xurdimento dunha tradición monástica coñecida como Igrexa maronita. Tras a conquista da rexión polos primeiros árabes musulmáns, os maronitas mantiveron a súa relixión e identidade. Porén, un novo grupo relixioso coñecido como drusos finalmente establecéronse tamén no monte Líbano, xerando unha división relixiosa que se prolongou durante séculos. Durante as Cruzadas, os maronitas restableceron o contacto coa Igrexa Católica Romana e afirmaron a súa comuñón con Roma. Os maronitas católicos e os drusos fundaron o Líbano moderno a principios do século XVIII, a través do sistema gobernante e social coñecido como "dualismo maronita-druso" no Mutasarrifato do Monte Líbano.[6]

O Líbano foi conquistado polo Imperio Otomán no século XVI e permaneceu baixo o seu dominio durante os seguintes 400 anos. Tras o colapso do imperio despois da primeira guerra mundial, as cinco provincias otomás que constitúen o Líbano actual quedaron baixo o Mandado francés para Siria e o Líbano, baixo o cal os seus territorios gobernados polos franceses. Estableceuse o estado predecesor do Gran Líbano. Tras a invasión e ocupación da Terceira República Francesa pola Alemaña nazi durante a segunda guerra mundial, o dominio francés sobre a rexión debilitouse. Tras conseguir a súa independencia da Francia Libre en 1943, o Líbano estableceu unha forma de goberno única de confesionalismo, coas seitas relixiosas máis importantes do estado repartidas polos poderes políticos específicos. Inicialmente, o Líbano era relativamente estable.[7] Esta estabilidade foi de curta duración e finalmente foi esnaquizada polo estalido de loitas a grande escala na Guerra Civil do Líbano (1975–1990) entre varias faccións políticas e sectarias. Durante este período, o Líbano tamén estivo sometido a superposición de ocupacións militares estranxeiras pola ocupación Siria de 1976 a 2005 e pola ocupación de Israel de 1985 a 2000. Desde o final da guerra, houbo grandes esforzos para reactivar a economía e reconstruír a infraestrutura nacional.

O Líbano é un país en desenvolvemento, que ocupa o posto 112 no Índice de Desenvolvemento Humano.[8] Foi clasificado como un estado de ingresos medio-alto.[9] Non obstante, a crise económica en Líbano, a corrupción, así como acontecementos recentes precipitaron o colapso da moeda, a inestabilidade política, a escaseza xeneralizada, o alto desemprego e a pobreza, o Banco Mundial definiu a crise económica do Líbano como unha das peores do mundo desde o século XIX.[10][11] A pesar do pequeno tamaño do país,[12] A cultura libanesa é coñecida tanto no Oriente Medio como no mundo, impulsada principalmente pola súa extensa diáspora. O Líbano é membro fundador das Nacións Unidas e é membro da Liga Árabe, do Movemento de Países Non Aliñados, da Organización para a Cooperación Islámica, e a Organisation internationale de la Francophonie.

Historia[editar | editar a fonte]

É un dos quince países contemporáneos que ocupan a rexión que é considerada o Berce da Humanidade. É a patria histórica dos fenicios, negociantes semíticos cuxa cultura marítima floreceu na rexión durante máis de 2 000 anos. A rexión foi un territorio do Imperio Romano e durante a Idade Media estivo inmersa nas cruzadas. Foi despois ocupada polo Imperio Otomán.

Despois do colapso do Imperio Otomán que seguiu á primeira guerra mundial, a Liga das Nacións atribuiu á Francia o mandato sobre as cinco provincias que compoñen o Líbano actual.

A moderna constitución libanesa, delineada en 1926, especifica un balance no poder político entre os grupos relixiosos principais.

O país obtivo a independencia no 1943, e as tropas francesas retiráronse en 1946. A historia libanesa desde a independencia estivo marcada por períodos alternados de estabilidade política e convulsións.

Foi, ata os anos 70, o centro financeiro de Oriente Próximo, o que lle valeu o sobrenome de «a Suíza de Oriente Próximo». Esta opulencia monetaria foi rota polo terríbel enfrontamento civil entre libaneses.(1975-1980), que destruíu un equilibrio político exemplar. As loitas internas e os conflitos con Israel -que invadiu o país en 1982 - aínda perduran.

En 1982 Israel invadiu o sur de Líbano para expulsar as guerrillas da Organización para a Liberación de Palestina, OLP, dirixidas por Yaser Arafat. En maio de 1983, Israel e Líbano alcanzaron un acordo para retirar as tropas israelís. Con todo, o tratado de paz non chegou a ser ratificado e, en marzo de 1984, baixo presión siria, Líbano cancelou o acordo. Porén, Israel iniciou o seu repregamento unilateral e progresivo en 1985, deixando a chamada "zona de seguridade" (uns 850 quilómetros cadrados) nas mans do cristián-libanés (e prol-israelí) Exército do Sur do Líbano, cunha presenza menor de tropas do Tsahal, co propósito de impedir as incursións fronteirizas e os ataques da guerrilla xiíta Hesbulá. Finalmente, en maio de 2000, Israel retirou todas as súas tropas do sur do Líbano por baixo da fronteira internacional, en cumprimento da resolución 425 do Consello de Seguridade da ONU.

A principios do ano 2005, tras o asasinato do primeiro ministro libanés, Rafik Hariri, desencadeouse un amplísimo movemento cívico de protesta coñecido como a revolución do cedro, que esixiu a celebración de eleccións libres e a inmediata retirada da presenza militar siria, que mantiña 14.000 efectivos militares en chan libanés. En abril de 2005, as manifestacións lograron a retirada completa das tropas sirias e dos seus axentes de intelixencia, coa oposición de Hesbulá.

O goberno libanés non logrou facer cumprir a resolución 1559 de Consello de Seguridade da ONU que obrigaba a desarmar ás milicias armadas libanesas e tomar o control da súa fronteira sur, controlada por Hesbulá para protexer a fronteira con Israel. En xullo de 2006, tras unha incursión fronteiriza de Hesbulá que se saldou coa morte de oito soldados israelís e a captura de dous, prodúcese a crise israelo-libanesa de 2006 co bombardeo de gran parte da infraestrutura do país e unha implacábel resposta armada de Hesbulá sobre as cidades do norte de Israel.

Citando datos do goberno libanés, o día 6 de agosto, ACNUR informou de que 550.000 desprazados foron acollidos por familias, 130.000 atópanse en refuxios improvisados, e preto de 200.000 cruzaron a fronteira con Siria.

A sede do Parlamento libanés, en Beirut.

Política[editar | editar a fonte]

O Líbano é unha república parlamentaria, rexida pola constitución do 23 de maio de 1926, que foi modificada posteriormente seis veces. O arranxo máis importante débese aos Acordos de Taef, que reorganizan o repartimento do poder entre as diferentes comunidades relixiosas. A constitución estipula que o Presidente, obrigatoriamente cristián maronita, é elixido polo Parlamento (Majlis AL Nuwab ou Cámara dos Deputados) cunha maioría de dous terzos e por seis anos. Non é directamente reelixíbel salvo con modificación do artigo 49 da Constitución. Os seus poderes están reducidos, porén, a prol do Primeiro Ministro desde os Acordos de Taef. Este último debe ser musulmán sunnita e é responsábel perante os deputados. O presidente da Asemblea Nacional debe ser un musulmán xiíta. A Asemblea Nacional comporta 128 escanos, repartidos entre cristiás e musulmás, e que son electos por sufraxio universal directo.

Subdivisións[editar | editar a fonte]

O Líbano está dividido en seis gobernoratos (muhafazat, en singular muhafazah), que son os seguintes coas súa capitais respectivas :

  1. Beirut - Beirut.
  2. Monte Líbano - Baabda.
  3. Líbano Norte - Trípoli.
  4. Bekaa - Zahleh.
  5. Nabatieh - Nabatieh.
  6. Líbano Sur - Sidón.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Mapa do Líbano.

Posuíndo un formato semellante ao dun rectángulo, o Líbano alóngase polo lado leste do mar Mediterráneo, co seu comprimento case tres veces a súa largura. De norte a sur, a largura de seu territorio tórnase máis fina.

O relevo está marcado pola cordilleira do Líbano, que corre de norte a sur, ao longo duns 135 km e que acada a súa máxima altura, 3.089 m, no Qurnat as-Sauda; no interior álzase paralela a cordilleira do Anti-Líbano, que ten o seu teito no monte Hermón, no sur, na fronteira con Siria. Entre ambos os dous cordais está situada a foxa tectónica denominada val da Bekaa, sita a 900 m sobre o nivel do mar.

Algúns dos cambios ambientais antrópicos actuais son a erosión do solo, desertificación, polución do aire debido ao trafego de automóbiles en Beirut e debido á queima de residuos industriais ou a polución de augas costeiras. Algúns dos acordos internacionais que Líbano asinou inclúen o da biodiversidade, do cambio climático, desertificación, residuos tóxicos, lei do mar, protección da capa de ozono, polución marítima etc.

O río Litani é o único gran río do Suroeste Asiático que non cruza unha fronteira internacional. Ten unha área total de 10.452 km²: 10.280 km² de terra e 170 de auga.

Ten 454 km de fronteiras:79 con Israel e 375 con Siria. Ten 210 km de costa, e alega propiedade de 12 millas náuticas

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Líbano.

Demografía[editar | editar a fonte]

Lebanon-demography.png

Cultura[editar | editar a fonte]

O Líbano ten sido, durante milenios, punto de encontro entre civilizacións diferentes. Está hoxe habitado por dezasete confesións relixiosas, cadansúa dotada dunha identitade propia. O país ofrece, polo tanto, un panorama cultural extraordinariamente rico e estratificado.

A UNESCO recoñece cinco lugares libaneses como Patrimonio Mundial da Humanidade: Anjar, Baalbek, Biblos, Tiro e o Val de Qadisha.

Entre os grandes escritores libaneses modernos cómpre lembrar a Jalil Gibran, Mikhail Nuayma, Karam Malham Karam, Hoda Barakat, Elias Khuri, Rashid Daif e Samir Kassir.

Mapas e imaxes[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

Referencias
  1. "Results of 2nd round of Lebanon presidential election: Michel Aoun – 83 (winner); blank votes – 36; others/cancelled – 8". The Daily Star. Consultado o 31 de outubro de 2016. 
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para libanés.
  3. McGowen, Afaf Sabeh (1989). "Historical Setting". En Collelo, Thomas. Lebanon: A Country Study. Area Handbook Series (3rd ed.). Washington, D.C.: The Division. OCLC 18907889. Consultado o 24 de xullo de 2009. 
  4. Dumper, Michael; Stanley, Bruce E.; Abu-Lughod, Janet L. (2006). Cities of the Middle East and North Africa. ABC-CLIO. p. 104. ISBN 978-1-57607-919-5. Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C. 
  5. Shulimson, Jack (1966). Marines in Lebanon, 1958 (en inglés). Historical Branch, G-3 Division Headquarters, U.S. Marine Corps. 
  6. Deeb, Marius (2013). Syria, Iran, and Hezbollah: The Unholy Alliance and Its War on Lebanon. Hoover Press. ISBN 9780817916664. os maronitas e os drusos, que fundaron o Líbano a principios do século XVIII. 
  7. "Background Note: Lebanon". U.S. Department of State. 22 de marzo de 2010. Consultado o 4 de outubro de 2010. 
  8. "Lebanon- Human development report 2021/2022". 
  9. "World Economic Situation and Prospects (WESP) Statistical Annex: Country Classification" (PDF). un.org. Consultado o 28 de setembro de 2020. 
  10. "Lebanon: Why the country is in crisis". bbc.com. British Broadcasting Corporation. 2020. Consultado o 10 de outubro de 2021. 
  11. "Lebanon - World bank". 
  12. "Lebanon country profile". BBC News. 24 de agosto de 2011. Arquivado dende o orixinal o 16 de outubro de 2018. Consultado o 21 de xuño de 2018. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Erro no código da cita: As etiquetas <ref> existen para un grupo chamado "lower-alpha", pero non se atopou a etiqueta <references group="lower-alpha"/> correspondente