Acerbaixán

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Azərbaycan Respublikası

República de Acerbaixán
Bandeira de Acerbaixán Emblema de Acerbaixán
Bandeira Emblema
Himno nacional: Azərbaycan marşı
 
Azerbaijan (orthographic projection).png
 
Capital
 • Poboación
Bakú
2 100 000 (2003)
Cidade máis poboada Bakú
Linguas oficiais
Azerí
Forma de goberno República presidencialista
Ilham Aliyev
Artur Rasizade
Independencia
 • Declarada
 • Recoñecida
Da Unión Soviética
19 de novembro de 1990
30 de agosto de 1991
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 111º
86 600 km²
Desprezable
2 013 km km
0 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 89º
9 411 800[1] (2013 est.)
106 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total
 • PIB per cápita

n/d
n/d
PIB (PPA)
 • Total (2011)
 • PIB per cápita
Posto 88º
USD 94 318 millóns[2]
USD 10 340[2]
IDH n/d
Moeda Manat acerbaixano (AZM)
Xentilicio acerbaixano/acerbaixana[3][4]
Fuso horario
 • en verán
(UTC+4)
(UTC+5)
Dominio de Internet .az
Prefixo telefónico +994
Prefixo radiofónico 4JA-4KZ
Código ISO 031 / AZE / AZ
Membro de: ONU, OSCE, COE, CEI, OIC
Tódolos países do mundo

Acerbaixán[4][5][6][7][8] (en azerí: Azərbaycan), oficialmente República de Acerbaixán (en azerí: Azərbaycan Respublikası), é un estado situado no Cáucaso á beira do Mar Caspio, que limita con Rusia polo norte, Xeorxia e Armenia polo oeste e Irán polo sur. A República Autónoma de Nakhichevan (un enclave de Acerbaixán) limita con Armenia ao norte e ao leste, Irán ao sur e oeste e Turquía ao noroeste.

Cultural, histórica e politicamente,[9] Acerbaixán considérase oficiosamente como parte de Europa. Non obstante, a súa localización no Cáucaso meridional sitúaa nunha suposta fronteira imaxinaria entre Europa e Asia, tratándose realmente dunha nación transcontinental, a medio camiño entre os dous ámbitos xeográficos. Estas clasificacións son arbitrarias, pois non hai diferenza xeográfica facilmente definible entre Asia e Europa.

Acerbaixán é actualmente membro de máis de 40 organizacións internacionais, incluíndo as Nacións Unidas, o Consello de Europa, o Movemento de Países Non Aliñados, o Banco Asiático de Desenvolvemento, a Comunidade de Estados Independentes, a Organización da Conferencia Islámica e a Organización de Cooperación Económica do Mar Negro. É un dos integrantes da Asociación para a Paz da Organización do Tratado do Atlántico Norte, así como da alianza militar Organización do Tratado de Seguridade Colectiva (OTSC). É tamén membro observador da Organización Mundial do Comercio.

Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historia de Acerbaixán.

Pertencente a Irán (por entón Persia), Acerbaixán foi ocupado polo Imperio Ruso no século XVIII, estando dividido o territorio ata entón en tres provincias: Arran, Shirvan e Nakhchivan.

A administración rusa comezou a fins do século XIX a explotación dos campos petrolíferos de Bakú. Tras a revolución do 1917, toda a Transcaucasia acadou a independencia, mais rematada a guerra civil foi reincorporada á nova URSS, co status de República.

Acadou definitivamente a independencia no 1991.

Goberno e política[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Política de Acerbaixán.

Acerbaixán é unha República presidencialista. O Presidente de Acerbaixán elíxese por un período de 5 anos. O poder lexislativo está en mans da Asemblea Nacional, un organismo elixido democraticamente e que consta de 50 membros.

A maioría de idade está establecida nos 18 anos.

Os críticos do sistema político considérano en realidade unha cleptocracia. A corrupción está instalada en todos os niveis.

Subdivisións[editar | editar a fonte]

División de Acerbaixán.
Artigo principal: Subdivisións de Acerbaixán.

Azerbaiyán está dividido en:

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Acerbaixán.

A pesar dos abondosos recursos petrolíferos, o país non puido saír do marasmo económico que seguiu ao derrubamento da Unión Soviética.

A economía está baseada na industria, incluíndo construción de maquinaria, refinado de petróleo (do que o país é un produtor moi importante), industria téxtil e química.

A agricultura representa un terzo do PIB. Os regadíos están moi estendidos. Nas terras baixas, preto de Mar Caspio o clima permite o cultivo de algodón, froitas, , tabaco e outros cultivos típicos dos climas subtropicais. O verme da seda é criado para o seu aproveitamento na industria téxtil. Nas zonas montañosas do norte e do oeste practícase a gandería: vacas, ovellas e cabras. No mar Caspio practícase a pesca, entre a que hai que citar a do esturión.

Demografía[editar | editar a fonte]

Evolución demográfica de Acerbaixán entre 1960 e 2010 (en miles).
Artigo principal: Demografía de Acerbaixán.

A súa poboación estimábase en 9 411 800 habitantes o 10 de xullo de 2013.[1]

Ao redor do 95 % da poboación é etnicamente azerí (de relixión musulmá e predominantemente de seita xiíta, e lingua pertencente á rama túrquica da familia altaica). Este pobo está presente en Irán, onde existen dúas provincias de igual nome.

Etnias minoritarias inclúen os lezguinos o 1,35%, os rusos (a maioría dos rusos emigraron dende que Acerbaixán declarou a súa independencia) o 1,35% e os armenios o 1,35% (Case todos os armenios viven na rexión separatista de Nagorno-Karabakh). Hai tamén varios grupos étnicos máis pequenos no país, incluíndo os ávaros, tats, xudeus, tártaros, turcos, talish e ucraínos.[10]

Segundo datos de 2009, a esperanza de vida ao nacer en Acerbaixán é de 62 anos nos homes e 66 nas mulleres.[10]

Imaxes[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Acerbaixán

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 The International Population Day, The demographic situation in Azerbaijan, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 10 July 2013
  2. 2,0 2,1 «Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects». International Monetary Fund. Consultado o 12 de abril de 2011. 
  3. González Rei, Begoña (2004). Ortografía da lingua galega. A Coruña: Galinova Editorial. ISBN 84-9737-041-4.
  4. 4,0 4,1 Xosé G. Feixó Cid, X. Ramón Pena, Manuel Rosales (2004). Galego século XXI: nova guía da lingua galega. Editorial Galaxia. p. 15. ISBN 9788482886947. «acerbaixano, -a. Do Acerbaixán.» 
  5. Anaír Rodríguez Rodríguez, Montserrat Davila Ventura. Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo, ed. Lingua galega: dúbidas lingüísticas (PDF). p. 115. ISBN 84-8158-266-2. 
  6. Benigno Fernández Salgado (edición) (2004). Editorial Galaxia, ed. Dicionario Galaxia de usos e dificultades da lingua galega. p. 1303. ISBN 9788482887524. 
  7. Goretti Sanmartín Rei et al. Servizo de Normalización Língüística, Universidade da Coruña, ed. Criterios para o uso da lingua (PDF). p. 119. ISBN 84-9749-199-8. 
  8. Ver entrada de «Sumqayit». Diciopedia do século 21 3. Isaac Díaz Pardo, Víctor F. Freixanes, Antón Mascato (edición). Editorial Galaxia. 2007. p. 1984. ISBN 9788482893600. 
  9. Rosenberg, Matt. The New York Times Company, ed. «Where is the border between Europe and Asia?» (en inglés). Consultado o 19 de maio de 2012. 
  10. 10,0 10,1 Population of Azerbaijan - Demographic indicators, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan