Turcomenistán

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Turkmenistán")
Türkmienistan Riespublikasy
República de Turcomenistán
Bandeira de Turcomenistán Emblema de Turcomenistán
Bandeira Emblema
Lema: Non ten
Himno nacional: Himno de Turcomenistán
 
Turkmenistan on the globe (Turkmenistan centered).svg
 
Capital
 • Poboación
Achkhabad
773.400
Cidade máis poboada Achkhabad
Lingua oficial
Turcomán
Forma de goberno República unipartidista presidencialista
Kurbanguly Berdymukhamedov
Independencia
 • Data

 • Recoñecida
Da Unión Soviética
27 de outubro de 1991
12 de decembro de 1991
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 52º
488.100 km²
4,9
km
970 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 112º
5.042.920
10,3 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total
 • PIB per cápita

n/d
n/d
PIB (PPA)
 • Total (2006)
 • PIB per cápita
Posto 85º
US$ 44.219 millóns
US$ 8.768
IDH n/d
Moeda Manat turcomán
Xentilicio Turcomán, turcomá
Fuso horario
 • en verán
UTC+5
Non se aplica
Dominio de Internet .tm
Prefixo telefónico +993
Prefixo radiofónico EZA-EZZ
Código ISO 795 / TKM / TM
Membro de: ONU, OSCE
Tódolos países do mundo

Turcomenistán[1] ou Turkmenistán,[2] oficialmente a República de Turcomenistán (en turcomán: Türkmenistan Riespublikasy) é un país de Asia central, que limita con Afganistán, Irán, o mar Caspio, Casaquistán e Usbequistán.

Historia[editar | editar a fonte]

O territorio de Turcomenistán estivo poboado desde a antigüidade. Tribos turcomás dedicadas á cría de cabalos chegaron ao territorio en tempos remotos, posiblemente procedentes das Montañas Altái, e establecéronse nos arredores do deserto de Karakum, chegando ata Persia, Siria e Anatolia.

O exército ruso fixo a súa entrada no territorio entre as décadas de 1860 e 1870. En 1869, créase o porto de Krasnovodsk, e xa en 1874 consolidouse a presenza rusa coa creación do distrito militar do Transcaspio. Anexado polo Imperio Ruso entre 1865 e 1885, en 1890 o control ruso sobre Turcomenistán era completo.

Ventos de revolución chegarían en 1917, e durante a guerra civil (1918-1920) Turcomenistán tamén estivo nas frontes de pelexa. Establecida a Unión Soviética, o territorio do Transcaspio (desde 1921 reorganizado como Turquestán) é establecido como unha república autónoma, para pasar ese mesmo ano a ser unha das repúblicas constituíntes da Unión.

Durante esta época, fíxanse as fronteiras da república soviética, e desenvólvense ambiciosos proxectos para aproveitar os seus recursos naturais para o beneficio da Unión Soviética. Créanse tamén sistemas de irrigación e, aos poucos, a produción de algodón e petróleo convértense nas actividades económicas principais.

Trala disolución da Unión Soviética, Turcomenistán converteuse nun estado independente. O controvertido presidente Separmurat Niyazov dominou a vida política do país ata o seu falecemento o 21 de decembro de 2006.

O seu sucesor, Kurbanguly Berdymukhamedov, convocou a eleccións o 11 de febreiro de 2007, nas cales resultaría electo polo 89,2% dos votos. Segundo datos oficiais, participou o 98,65% dos electores. Con todo, a oposición política denunciou a existencia de fraude.[3] Berdymukhamedov implementou algunhas reformas ás políticas aplicadas ata o momento, como a eliminación do nome do seu predecesor da bandeira nacional e a derrogación dunha lei que esixía dous anos de traballos antes para poder ingresar á universidade,[4] con todo ratificou a continuidade do rumbo político encarado por Niyazov.

Política[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Política de Turcomenistán.

Turcomenistán é unha república presidencialista integrada na Comunidade de Estados Independentes.

Despois da morte do presidente Separmurat Niyazov, o entón primeiro ministro Kurbanguly Berdymukhamedov asumiu o poder e iniciou tentativas de abrir o país. A constitución do país, aprobada no 2008, permite a formación de partidos políticos e a libre asociación de persoas. A anterior, de 1993, establecía un réxime de partido único.

O goberno de Niyazov, morto no 2006, chegou a esaxeracións coma a prohibición da ópera e do circo por "non seren suficientemente turcomanos". Niyazov gobernaba de maneira absoluta sobre o país e non toleraba ningunha oposición. No seu goberno había un moi importante culto á súa personalidade, atopábase o seu rostro por todo o país, desde os billetes de banco ata as botellas de vodka. Era chamado o Turkmenbachi (ou en galego a «Cabeza dos turcomenos»). A festa nacional correspondía ao aniversario do presidente, o 19 de febreiro. Unha estatua del, en ouro fino, atopábase na capital Achkhabad.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Turcomenistán é un país de Asia central situado ao norte da cadea de montañas Kopet-Dag entre o mar Caspio e mailo río Amu-Daria. O país ten fronteiras con Casaquistán e Usbequistán ao norte e ao nordeste, con Irán e Afganistán ao sur e ao sueste. A característica xeográfica máis significativa é o deserto do Karakorum que é o deserto máis grande do mundo, cubrindo o 80 por cento da superficie do país. A maior parte das montañas do Turcomenistán son inaccesíbeis. Os vestixios da antiga ruta da seda van da China central ata a costa mediterránea, pasando polo Turkmenistán.

O país está situado nunha das rexións sísmicas máis elevadas do mundo.

O clima é desértico subtropical con pouca chuvia.

Organización político-administrativa[editar | editar a fonte]

Turcomenistán está dividido en cinco provincias (welayatlar,singular welayat): (Balkan, Ahal, Daşoguz, Lebap e Mary) e unha cidade Autónoma Achkhabad.

Provincias de Turcomenistán.
División ISO 3166-2 Capital Superficie (km²) Poboación (2005) Mapa
Achkhabad Achkhabad 470 871.500
Ahal TM-A Annau 97.160 939.700 1
Balkan TM-B Balkanabat  139.270 553.500 2
Daşoguz TM-D Daşoguz 73.430 1.370.400 3
Lebap TM-L Türkmenabat 93.730  1.334.500 4
Mary TM-M Mary 87.150 1.480.400 5
Turcomenistán

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Turcomenistán.

Demografía[editar | editar a fonte]

Evolución da demografía entre 1992 e 2003 (cifra da FAO, 2005). Poboación en milleiros de habitantes.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Anaír Rodríguez Rodríguez, Montserrat Davila Ventura. Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo, ed. Lingua galega: dúbidas lingüísticas (PDF). p. 108. ISBN 84-8158-266-2. 
  2. Forma empregada no VOLG (buscar "turcomán").
  3. Turkmenistán celebra hoy elecciones parlamentarias para legitimar el cambio de régimen
  4. El presidente turcomano retira el nombre de su predecesor de la bandera nacional