Cefalalxia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Cefalalxia
Clasificación e recursos externos

Representación caricaturesca dunha dor de cabeza.
ICD-10 G43 G44 R51
ICD-9 784.0
MedlinePlus 003024
eMedicine 517/ neuro


Cefalalxia ou cefalea (do latín cephalaea, e este do grego κεφαλαία, de κεφαλή, cabeza) fai referencia ás dores e molestias localizadas en calquera parte da cabeza, nos diferentes tecidos da cavidade craniana, nas estruturas que o unen á base do cranio, os músculos e vasos sanguíneos que rodean o coiro cabeludo, cara e pescozo. Na linguaxe coloquial cefalalxia é sinónimo de dor de cabeza.[1].

É un dos síntomas máis comúns na medicina, e unha das razóns máis frecuentes das consultas a especialistas clínicos, pediatras e neurólogos, fisioterapeutas especializados en osteopatía e acupuntura. A cefalea é un síntoma universal no ser humano. Estímase que entre 90% a 100% das persoas terán algún tipo de dor de cabeza ao longo da vida.[2]

As cefaleas máis comúns do ser humano son a xaqueca e a cefalalxia tensional. A meirande parte das cefaleas non ten unha causa subxacente grave e só 1 de cada 1.000 que chegan a necesidar de asistencia médica se deben a un tumor.

Clasificación e etioloxía[editar | editar a fonte]

A cefalalxia en realidade é un síntoma que pode estar orixinado por unha interminable lista de causas. A Sociedade Internacional de Cefaleas (International Headache Society IHS) publica unha clasificación actualizada periódicamente, na cal explícanse de forma detallada as distintas orixes de está afección.

Cefalalxias primarias[editar | editar a fonte]

Supoñen en torno ao 78% das cefalalxias, tenden a non ser graves, aínda que a dor pode ser moi intenso:

Xaqueca[editar | editar a fonte]

Unha persoa con dor de cabeza

Ver artigo princiapal: Xaqueca A xaqueca ou hemicrania é un tipo de cefalalxia moi intensa, que pode acompañarse de certos avisos previos, denominados aura. Esta aura antecede ao episodio migrañento e pode ser de varios tipos. Un dos máis comúns é a aura oftálmica, na que o paciente ve unha serie de destellos ou alteracións na súa visión.

Xeralmente a xaqueca causa unha dor incapacitante, e é motivo de baixa laboral. A dor é pulsátil, é dicir, vai e ven en cuestión de segundos. Normalmente comeza nunha parte localizada do cranio para logo espallarse por todo el. A frecuencia de xaqueca é moi variable entre persoas, polo que existen enfermos con episodios ao ano, episodios ao mes, á semana e nalgúns casos cada poucos días.

Durante o proceso, que pode durar ata 3 días, o enfermo padece dor ante sons fortes (fonofobia) e molestias ante a luz (fotofobia). O repouso en cama e o sono axudan á conclusión do episodio. Noutras ocasións é preciso percorrer á medicación. Os antiinflamatorios non esteroideos, coma o paracetamol ou o ibuprofeno adoitan ser pouco ou nada efectivos. A carbamacepina e a ergotamina son bos medicamentos. No caso de que unha persoa sufrise de moitos episodios, pode administrarse un tratamento preventivo.

Nuns poucos casos, a xaqueca perpetúase no tempo, enlazando unha xaqueca con outra. É o denominado status migrañento e é unha doenza que require hospitalización e tratamento endovenoso. O mantemento deste estado pode dar lugar a complicacións graves, por exemplo vasculares.

Cefalalxia tensional[editar | editar a fonte]

Ver artigo princiapal: Cefalea tensional

Xunto coas xaquecas, é o outro meirande tipo de cefalalxia. A causa é a contración dos músculos da cabeza ou do pescozo. En moitas ocasións hai causantes coma o estrés ou substancias coma a cafeína. Trátase dunha dor opresiva, como se existise un casco que oprime a testa. Por norma xeral non é unha dor grave nin incapacitante, polo que habitualmente a persoa mantén as súas actividades normais. O exercicio adoita mellorar a dor. Se é preciso pódense empregar medicamentos, preferentemente antiinflamatorios non esteroideos, paracetamol ou metamizol.

Cefalalxia en acios[editar | editar a fonte]

A cefalalxia en acios (The Cluster Headache) dibuxo de JD Fletcher.

Ver artigo princiapal: Cefalea en acios

É outro tipo de cefalalxia primaria, con dor en salvas, xeralmente localizados por encima do ollo, no arco supraciliar ou en zonas próximas. As salvas poden ser máis ou menos frecuentes, con posible espallamento por todo o cranio.

Cefalalxia hemicrania paroxística crónica ou hemicrania continua[editar | editar a fonte]

Ver artigo princiapal: Hemicrania continua

Trátase dunha cefalalxia que se dá nunha metade co cranio, de intensidade moderada. Non é frecuente. O tratamento de elección é o litio.

Outras cefalalxias primarias[editar | editar a fonte]

Inclúense varios subtipos, entre eles a cefalea asociada á actividade sexual, a cefalea benigna por tos, a cefalea benigna por exercicio e a cefalea hípnica.[3]

Cefalalxias secundarias[editar | editar a fonte]

Son aquelas que están provocadas por unha enfermidade coñecida. Poden deberse a enfermidades moi diversas e divídense nos seguintes grupos:[4]

1. Cefalea atribuída a traumatismo cranial, cervical ou ambos. Son cefaleas por traumatismo cranioencefálico.
2. Cefalea atribuída a trastorno vascular cranial ou cervical. Son cefaleas de causa vascular, é dicir por alteracións dos vasos sanguíneos, tanto arterias como veas. Están causadas por accidente cerebro vascular, ou por arterite temporal.
3. Cefalea atribuída a trastorno intracranial non vascular. Por exemplo: cefalea por aumento da presión do líquido cefalorraquídeo, cefalea por disminución da presión do líquido cefalorraquídeo, ou cefalea por neoplasia intracranial.
4. Cefalea atribuída a unha sustancia ou á súa supresión. Son cefalea por abuso de medicación, drogas ou por síndrome de abstinencia.
5. Cefalea atribuída a infección. Causada por infección intracranial, como a meninxite e a encefalite; ou por infeccións xerais, como a gripe.
6. Cefalea atribuída a trastorno da homeostase: hipoxia, diálise, hipertensión arterial, hipotiroidismo.
7. Cefalea ou dor facial atribuído a trastorno do cránio, pescozo, ollos, oídos, nariz, seos, dentes, boca ou outras estruturas faciais ou craniais. Inclúense as cefalea causada por alteracións do oído, como a otite, dos seos paranasales entre elas a sinusite e do ollo, por exemplo o glaucoma agudo.
8. Cefalea atribuida a trastorno psiquiátrico.

Neuralxias craniais e dor facial central e primario e outras cefalalxias[editar | editar a fonte]

13. Neuralxias craniais e causas centrais de dor facial. Inclúe a cefalalxia por neuralxia do trixémino, por neuralxia do nervio glosofarínxeo e a cefalalxia por estímulos fríos ou "cefalalxia do xeado".
14. Outros tipos de cefalalxia, neuralxia cranial e dor facial central ou primario. Inclúe todas aquelas cefalalxias que non poden encadrarse en ningún dos apartados anteriores.

Patoxénese[editar | editar a fonte]

Os mecanismos que producen as cefalalxias son diferentes segundo o tipo da mesma:[5]

  • Espasmo ou inflamación dos músculos da cabeza e o pescozo.
  • Distensión, tracción ou dilatación dos vasos sanguíneos da cabeza, incluíndo as arterias e veas tanto do interior do cránio como externas ao mesmo.
  • Inflamación, compresión ou tracción dos nervios sensitivos craniais.
  • Irritación das meninxes na cefalalxia da meninxite por exemplo.
  • Hipertensión intracranial. É dicir aumento da presión do líquido cefalorraquídeo no interior do cránio.

Pode ser unha manifestación da enfermidade de Wernicke.

Diagnóstico[editar | editar a fonte]

O diagnóstico médico baséase en tres alicerces: Historia clínica, exploración do paciente e probas complementarias.

Historia clínica[editar | editar a fonte]

É importante coñecer os seguintes datos, que nos axudarán a recoñecer o tipo de cefalea e á súa etioloxía:

  • Sexo, idade, hábitos, profesión, antecedentes persoais e familiares. Tamén a idade de inicio da cefalea, a súa evolución e periodicidade.
  • Presenza ou ausencia de pródromos, características do dor, duración, frecuencia e localización.
  • Síntomas acompañantes, como náuseas, vómitos ou febre.
  • Resposta ao tratamento.

Exploración física xeral e neurolóxica[editar | editar a fonte]

A exploración orienta ao profesional sanitaria sobre o tipo de cefalea que presenta o paciente. Dependendo dos síntomas acompañantes, o tipo de dor, a idade e os antecedentes poden ser necesarias diferentes tipos de exploracións, cítanse algunhas das que se empregan máis habitualmente:

Exames complementarios[editar | editar a fonte]

O médico pode recomendar a realización de diferentes probas complementarias en casos seleccionados, en moitas ocasións os datos principais proveñen do interrogatorio e das características localización e intensidade da dor. É usual a solicitude de estudos analíticos, entre eles o hemograma, a VSG e a PCR.

Tamén poden solicitarse radiografías de cranio e columna cervical si se sospéitase sinusite ou lesións óseas e tomografía axial computarizada (TAC) ou resonancia magnética nuclear (RMN) para estudar con detalle o tecido cerebral e detectar estruturas anómalas como tumores cerebrais.

Signos clínicos de gravidade[editar | editar a fonte]

Os seguintes signos ou síntomas poden ser indicativos de procesos agudos ou de maior gravidade, polo que obrigan a un estudo máis exhaustivo e específico:[6]

  1. Inicio brusco con dor de gran intensidade, ou ben durante o exercicio, especialmente si a cefalea é de nova aparición e moi intensa. Podería ser suxestivo dunha hemorraxia subaracnoidea.
  2. Curso progresivo, é dicir aumento gradual no transcurso de días ou semanas. Pode indicar o crecemento dunha lesión ocupante de espazo, como un tumor cerebral.
  3. Inicio na idade media da vida, sobre todo si é de carácter progresivo.
  4. Cefalea acompañada por alteracións do nivel de conciencia, signos menínxeos, convulsións ou outros signos neurolóxicos que fagan sospeitar a existencia dun proceso grave.

Tratamento[editar | editar a fonte]

As dores de cabeza débense controlar diariamente para axudar a identificar a fonte ou o desencadeante dos síntomas. Despois, débese modificar o ambiente ou os hábitos para evitar futuras dores de cabeza. Cando se presenta unha dor de cabeza, anotarase a data e a hora á que comezou, o que a persoa comeu nas últimas 24 horas, a cantidade de tempo que a persoa durmiu a noite anterior, o que a persoa estaba facendo e no que estaba pensando xusto antes de que comezase a dor de cabeza, calquera situación de estrés, a duración da dor de cabeza e o que a persoa fixo para detelo. Logo de certo tempo, a persoa pode comezar a observar un patrón.

Unha dor de cabeza pódese aliviar descansando cos ollos pechados e a cabeza apoiada ou utilizando técnicas de relaxación. Para aliviar as cefaleas tensionais pode ser efectivo un masaxe ou calor aplicada na parte posterior superior do pescozo.

O tratamento varía ampliamente segundo a causa e o tipo de cefalea. As mellores opcións para tratar as cefaleas máis comúns son os analxésicos como o paracetamol e os axentes antiinflamatorios non esteroideos (AINEs) como a aspirina, o ibuprofeno e o naproxeno. Con todo é preciso ter en conta que estes fármacos non están exentos de efectos secundarios que en ocasións son graves, por exemplo, o ácido acetilsalicílico non se debe usar con nenos debido ao risco de desenvolvemento da síndrome de Reye. Ademais o abuso dos mesmos pode en determinadas circunstancias agravar o problema. Poden utilizarse en casos de dor de cabeza leve ou moderado que ocorra ocasionalmente. En caso de cefalea intensa, frecuente ou con algún dos síntomas de alarma, debe consultarse sempre co médico e evitar a automedicación.[7]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Entrada de cefalalxia no DRAG
  2. Año global contra el Dolor de Cabeza. Epidemiología del dolor de cabeza. Prevalencia Consultado o 6/07/2013 (en castelán)
  3. Federico Micheli. Tratado de neurología clínica. 2002. Consultado el 1 de marzo de 2012
  4. Headache Classification Subcommittee of the International Headache Society (IHS). Clasificación internacional de las cefaleas (2ª edición). Cephalalgia 2004; 24(Suppl. 1):1-160.
  5. M. Rufo-Campos: Fisiopatología de la migraña.
  6. Patricia Belmonte Herrera, Sandra Bernal Durán (2007). "Cefaleas" (en castelán). Revista Paceña de Medicina Familiar. p. 5. http://www.mflapaz.com/revista_5_pdf/10%20Actualizaci%F3n%20Cefaleas.pdf. Consultado o 27/01/2014. 
  7. Arroyo Pineda V.: La cefalea en atención primaria. Boletín farmacoterapeútico de Castilla la Mancha, vol 3, nº 4. Consultado o 27/01/2014

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]