Alta Velocidade Española

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Alta velocidade en España")
Logotipo do AVE.
Tren AVE estacionado na estación de Córdoba.
Mapa da rede de Alta Velocidade en España (2013).

A Alta Velocidade Española, coñecida co acrónimo AVE, é unha marca comercial da empresa Renfe Operadora pola que define o servizo comercial con trens de alta velocidade en España. Está operativo dende abril de 1992, cando se inaugurou Novo acceso ferroviario a Andalucía.

Esta división de RENFE creouse en 1992, ao escindírense da empresa matriz outras pequenas empresas, chamadas unidades de negocio. O seu obxectivo era operar os servizos con trens de alta velocidade sobre a mencionada liña Madrid-Sevilla vía Cidade Real, Puertollano e Córdoba.

Actualmente existe unha rede de aproximadamente 2.380 km de vías de largo internacional en España.

Historia[editar | editar a fonte]

Os inicios[editar | editar a fonte]

En xuño de 1966, durante unha serie de ensaios da locomotora 2000-T de Talgo especial para remolcar o Talgo III, alcánzanse os 200 km/h no traxecto entre Sevilla e Los Rosales: era a primeira vez que en España se circulaba a esa velocidade, aínda que tiveron que pasar moitos anos máis para que a alta velocidade se consolidase, cousa que non ocorreu ata a década de 1990.

Varios anos logo deste ensaio, en maio de 1972, a locomotora 3005-T de Talgo-Krauss Maffei, bautizada como Virgen de La Bien Aparecida, alcanza os 222 km/h na liña Madrid-Barcelona, entre as estacións de Azuqueca de Henares (Guadalaxara) e Meco (Madrid).

En 1976, comezouse a investigar en España cun tren derivado do ETR-401 Pendolino italiano, enmarcado en España dentro da serie 443 de Renfe, do que só se construíu unha unidade que se preserva en Castejón (Navarra). Con este tren levouse a cabo unha serie de ensaios, sendo nun deles, e xa no ano 1987, no que se alcanzarían os 206 km/h entre os puntos quilométricos 220 e 221 da liña de Madrid a Alacant.

O AVE chega a España[editar | editar a fonte]

A finais da década de 1980 empezouse a proxectar a construción dunha liña de alta velocidade, a inspiración da realizada por SNCF en Francia (o TGV). Entre outros proxectos realizouse un dun traxecto que unise a meseta castelá con Andalucía sen pasar por Despeñaperros. Tras varios anos de proxectos, chegouse á conclusión de que unha liña en largo internacional sería acertada, xa que permitiría aproveitar trens e instalacións probadas en Europa, e propúxose a creación da primeira liña de alta velocidade (LAV) en España. O proxecto de NAFA (Novo acceso ferroviario a Andalucía) estábase estudando como alternativa á liña por Despeñaperros, dada a necesidade de revitalizar a estancada economía do sur do país. En 1988 decídese polo ancho de vía internacional en vez do ancho ibérico co que en principio se proxectara. Tras varios anos de obras, a primeira liña inaugurouse o 14 de abril de 1992, coincidindo coa Expo 92 celebrada en Sevilla. Nos seus dous primeiros anos de funcionamento, o AVE circulaba entre Madrid e a capital andaluza en 2 horas e 55 minutos, con paradas intermedias en Cidade Real, Puertollano e Córdoba.

O 23 de abril de 1993 alcanzouse a marca de velocidade dos trens AVE con 356,8 km/h, o que permitiu iniciar en 1994 a explotación comercial a 300 km/h nos trens AVE de longa distancia, reducíndose en 40 minutos a duración do traxecto entre Madrid e Sevilla.

Extensión da Alta Velocidade[editar | editar a fonte]

En 1987 comezaron os proxectos para reformar o Corredor Mediterráneo e dotalo de dobre vía en toda a súa totalidade, proxecto do que en 1996 se inauguraron os primeiros tramos de alta velocidade, situados entre Vandellòs e Oropesa del Mar, permitindo circular ao tren a 200 km/h nunha infraestrutura apta para esa velocidade.

No verán de 1997 entrou en servizo comercial o tren Euromed, un tren de alta velocidade de ancho ibérico, que cobre a liña entre Barcelona e Alacant pasando por Tarragona, Castelló de la Plana e Valencia. Ao Euromed sumaríaselle en 1999 o Alaris, circulando entre Madrid e Valencia vía Albacete a unha velocidade máxima de 200 km/h. En 1999 proxectouse a construción da LAV Córdoba-Málaga, para poder levar o AVE á Costa do Sol.

Na liña Madrid-Valladolid comezan en 2002 as obras dos túneles de Guadarrama, para salvar o Sistema Central. Ademais, en vista a un futuro relativamente próximo, estase executando a variante de Pajares (que inclúe os túneles de Pajares) para conectar devandita liña con Asturias.

A construción dunha nova liña de ancho internacional de Madrid á fronteira francesa, na súa primeira fase Madrid-Zaragoza-Lleida, culmínase en 2003, en que se fai a primeira viaxe oficial. Entra en servizo o 11 de outubro de 2003 o AVE Longa Distancia Madrid-Zaragoza-Lleida, que conecta estas cidades xunto a Guadalaxara-Yebes e Calatayud. Durante os primeiros anos non o fai á velocidade prevista por non ter listo o sistema europeo normalizado de sinalización ERTMS. Esta liña é a primeira en España en contar co sistema de electrificación a 2x25kV 50Hz, que permite afastar a distancia á que se sitúan as subestacións de tracción, sen necesidade de aumentar a tensión.

En decembro de 2004 inaugurouse o servizo Avant Sevilla-Córdoba, cuxos traxectos duran uns 40 minutos co novo material S-104, que tamén se introduce no servizo Avant Madrid-Cidade Real-Puertollano (anterior AVE Lanzadeira) en xaneiro de 2005. Un material similar, os S-102, cobren o servizo AVE Longa Distancia Madrid-Zaragoza-Huesca, que se inaugura en abril de 2005.

A construción dun novo acceso ferroviario de alta velocidade ata Toledo de 21 km, partindo da primeira infraestrutura na comarca toledana de La Sagra, permite inaugurar o servizo Avant Madrid-Toledo en novembro de 2005. O traxecto dura menos de 30 minutos. Esta liña de alta velocidade xerou e xera controversia pola eliminación do resto dos servizos ferroviarios que operaban en Toledo, xa que ao pasar a relación pola vía de ancho UIC, varios municipios grandes como Xetafe, Aranjuez e Algodor perderon o tren directo a Toledo, quedando a estación de Algodor sen servizo comercial, e tendo a cidadanía das capitais de provincia de Castela-A Mancha (Albacete, Cuenca e Cidade Real) que viaxar ata Madrid-Puerta de Atocha para transbordar ao tren pola liña Madrid-Sevilla; cousa que fixo aumentar as viaxes en autobús desde devanditos lugares, posto que a viaxe leva menos tempo e é máis económica respecto ao ferrocarril. Actualmente Toledo só ten acceso á rede de alta velocidade en ancho UIC, o que imposibilita o transporte de mercancías e viaxeiros doutras procedencias que non sexan de liñas de alta velocidade.

En maio de 2006 anunciouse o incremento de velocidade nos servizos AVE S-102 que operan na liña Madrid-Zaragoza-Lleida, pasando dos 200 km/h aos 250 km/h grazas á entrada en funcionamento do ERTMS de nivel 1, un sistema de condución automática dos trens compatible nun futuro coas liñas francesas e do resto de Europa. Desde o 17 de outubro dese ano, devanditos servizos circulan a 280 km/h. En agosto de 2007 alcánzanse os 300 km/h. Para alcanzar os 350 km/h hai que esperar ao nivel 2 do ERTMS.

En maio de 2006 entraron en servizo os Alvia, uns trens capaces de operar en ancho internacional ou ibérico coa mesma locomotora, e de cambiar de ancho sobre a marcha. Estes trens recortan o tempo de viaxe entre Madrid e varias cidades do norte de España, como Bilbao, Vitoria, Santander ou Xixón.

O 16 de decembro de 2006 ábrese o tramo Córdoba-Antequera da liña Madrid-Córdoba-Málaga, que inclúe as estacións de Puente Genil-Herrera e Antequera-Santa Ana. Isto permitiu un recorte do tempo nas viaxes entre Madrid e Alxeciras, ademais dun novo itinerario cara a Granada. Dous días despois ábrese o tramo Lleida-Camp de Tarragona da liña Madrid-Barcelona-Fronteira Francesa.

Obras da estación do AVE de León.

O 22 de decembro de 2007 inaugurouse a liña Madrid-Segovia-Valladolid, e un día despois o tramo que quedaba da L.A.V. Córdoba-Málaga, entre Antequera e Málaga.

Aínda que inicialmente prevista para o 21 de decembro, o 20 de febreiro de 2008 abriuse ao público o tramo Roda de Berà-Barcelona da L.A.V. Madrid-Zaragoza-Barcelona-Fronteira Francesa. Deste xeito a conexión por alta velocidade entre Madrid e Barcelona está operativa, cun tempo de viaxe de 2 horas e 38 minutos.

En maio de 2009, asinouse o convenio para construír o ferrocarril de alta velocidade en Navarra, pondo fin a trece anos de paros e movementos en falso.[1]

Desde 2010 o Goberno de España conta coa 2ª maior rede de alta velocidade ferroviaria no mundo, con 2.230 km, superando a países pioneiros na alta velocidade, como Xapón ou Francia, e só por detrás de China.[2] A última liña de alta velocidade en ser inaugurada é o traxecto Madrid-Cuenca-Motilla del Palancar-Valencia, xunto co ramal Motilla del Palancar-Albacete, que desde o 18 de decembro de 2010 incorpora á rede AVE as súas 438 km (Madrid-Valencia, 391 km, e Motilla-Albacete, 47 km).[3]

O 19 de decembro de 2010 producíase un feito histórico para a Alta Velocidade, ao conectar Barcelona con París en sete horas e 25 minutos, salvando por primeira vez os Pireneos. No traxecto era necesario facer un transbordo, cambiando de plataforma, na estación de Figueres-Vilafant, xa que entre Figueres e Barcelona as vías eran de largo convencional.[4]

O 10 de decembro de 2011 a Alta Velocidade chegaba a Galicia, coa inauguración duns 150 km entre Ourense e A Coruña, con parada tamén en Santiago de Compostela.[5]

O 8 de xaneiro de 2013 inaugurouse o tramo entre Barcelona, Xirona e Figueres, que conectaba co TGV francés. Así finalizaba a esperada conexión con Francia, despois de máis de 15 años de obras.

O 17 de xuño de 2013 inaugurouse o tramo entre Albacete e Alacant.[6]

O 16 de decembro de 2013 entrou en servizo a conexión directa con Francia, con traxectos sen transbordo entre Barcelona e París nun tempo aproximado de seis horas e vinte minutos. Posteriormente puxéronse tamén en servizo traxectos directos a Lión e Tolosa.

Liñas de alta velocidade[editar | editar a fonte]

Liñas en servizo[editar | editar a fonte]

Liña Cidades que conecta Entrada en servizo
Novo acceso ferroviario a Andalucía / Corredor Sur
L.A.V. Madrid-Sevilla Madrid · Cidade Real · Puertollano · Córdoba · Sevilla 1992
L.A.V. Córdoba-Málaga Córdoba · Puente Genil-Herrera · Antequera 2006
Antequera · Málaga 2007
L.A.V. Madrid-Toledo Madrid · Toledo 2005
Corredor Noreste
L.A.V. Madrid-Barcelona-Fronteira francesa Madrid · Guadalajara-Yebes · Calatayud · Zaragoza · Lleida 2003
Lleida · Camp de Tarragona 2006
Camp de Tarragona · Barcelona-Sants 2008
Barcelona-Sants · Xirona · Figueres 2013
L.A.V. Figueres-Perpiñán Figueres · Perpiñán 2009
L.A.V. Zaragoza-Huesca Zaragoza · Tardienta · Huesca 2005
Corredor Norte
L.A.V. Madrid-Segovia-Valladolid Madrid · Segovia · Valladolid 2007
Corredor Noroeste
L.A.V. Olmedo-Galicia Ourense · Santiago de Compostela 2011
Eixe atlántico Santiago de Compostela · A Coruña 2011
Corredor Mediterráneo
Varios tramos aptos 220km/h Tarragona · Castelló de la Plana · Valencia · Alacant 1996-2006
L.A.V. Madrid-Alacant Villena · Alacant 2013
Corredor de Levante
Varios tramos aptos 220km/h Alcázar de San Juan · Albacete · Corredor mediterráneo 1996-2006
L.A.V. Madrid-Valencia Madrid · Cuenca · Requena-Utiel · Valencia 2010
L.A.V. Madrid-Alicante Cuenca · Albacete 2010
Albacete · Villena · Alacant 2013


Liñas en construción (2013)[editar | editar a fonte]

Liña Cidades que conecta Apertura prevista
Novo acceso ferroviario a Andalucía / Corredor Sur
L.A.V. Sevilla-Cádiz Sevilla · Xerez da Fronteira · Cádiz 2015
L.A.V. Madrid-Xaén Alcázar de San Juan · Xaén
Eixe Ferroviario Transversal Sevilla · Antequera · Granada 2014
Huelva · Sevilla
L.A.V. Bobadilla-Alxeciras Antequera · Ronda · Alxeciras 2015
Corredor da Costa do Sol Nerja · Málaga · Marbella · Estepona · Alxeciras
Corredor Norte
L.A.V. Valladolid-Burgos-Vitoria Valladolid · Burgos · Miranda de Ebro · Gasteiz 2014
Y vasco Gasteiz · Bilbao · Donostia · Irun · Fronteira francesa 2016
L.A.V. Venta de Baños-León-Xixón Venta de Baños · León · Oviedo · Xixón 2015
Corredor Noroeste
L.A.V. Olmedo-Zamora-Galicia Olmedo · Medina del Campo · Zamora · Ourense 2018
Eixe atlántico Fronteira portuguesa · Vigo · Pontevedra · Santiago de Compostela 2013
Eixe interior de Galicia Vigo · Pontevedra · Ourense 2016
Corredor Mediterráneo
L.A.V. Tarragona-Valencia Camp de Tarragona · Castelló de la Plana · Valencia
L.A.V. Valencia-Alacant Valencia · Alacant 2012
L.A.V. Alacant-Murcia-Cartagena Alacant · Elx · Murcia · Cartagena 2014
L.A.V. Murcia-Almería Murcia · Lorca · Vera · Almería 2014
Corredor Suroeste
L.A.V. Madrid-Extremadura-Fronteira portuguesa Madrid · Talavera de la Reina · Plasencia · Cáceres · Mérida · Badaxoz · Fronteira portuguesa 2013


Liñas proxectadas[editar | editar a fonte]

Prevese un aumento da oferta xeográfica do AVE, aproveitando a posta en marcha de novas liñas de alta velocidade por parte de ADIF, segundo o Plan Estratéxico de Infraestruturas e Transporte (PEIT), que culminará en 2020, e que pretende cubrir toda a Península Ibérica, chegando aos 10.000 km de liñas de alta velocidade.[7]

Liña Cidades que conecta Estado
Novo acceso ferroviario a Andalucía / Corredor Sur
L.A.V. Córdoba-Xaén Córdoba · Xaén
L.A.V. Xaén-Granada Xaén · Granada
Eixe Ferroviario Transversal Fronteira portuguesa · Huelva
Granada · Almería
Túnel de Xibraltar San Fernando · Chiclana de la Frontera · Alxeciras · Facinas · Marrocos
Corredor Noreste
L.A.V. Soria-Calatayud Soria · Calatayud
Travesía Central Pirenaica Huesca · Fronteira francesa
Eixe transversal de Cataluña Lleida · Manresa · Girona
Corredor Cantábrico-Mediterráneo
L.A.V. Zaragoza-Teruel-Sagunt Zaragoza · Teruel · Sagunt
L.A.V. Zaragoza-Castejón-Pamplona/Logroño Zaragoza · Castejón · Pamplona · Logroño
L.A.V. Logroño-Miranda de Ebro Logroño · Miranda de Ebro
Conexión Pamplona-Y vasco Pamplona · Y vasco
L.A.V. Bilbao-Santander Bilbao · Santander
Corredor Norte
L.A.V. Palencia-Santander Palencia · Santander
Corredor Noroeste
L.A.V. Ávila-Segovia Ávila · Segovia
L.A.V. Medina-Salamanca-Fronteira portuguesa Medina del Campo · Salamanca · Fronteira portuguesa
L.A.V. SubCantábrica León · Ponferrada · Monforte de Lemos · Lugo · A Coruña
Eixe interior de Galicia Ourense · Monforte de Lemos
Corredor Oeste
L.A.V. Ruta da Prata Sevilla · Xixón


Relacións de alta velocidade[editar | editar a fonte]

No Novo acceso ferroviario a Andalucía[editar | editar a fonte]

Percorrido Denominación comercial Material móbil
Madrid - Sevilla AVE S100 Alsthom
Madrid - Málaga AVE S102 Talgo-Bombardier "Pato"
Barcelona - Sevilla
Barcelona - Málaga
AVE S103 Siemens "Velaro"
Madrid - Puertollano
Madrid - Toledo
Sevilla - Málaga
Avant S104 Alsthom-Fiat
Cádiz - Xaén Avant S121
Madrid - Cádiz
Madrid - Huelva
Alvia S130
Madrid - Alxeciras
Madrid - Granada
Altaria Locomotora + Talgo VI
Barcelona - Cádiz Trenhotel Locomotora + Talgo


No Corredor Nordés[editar | editar a fonte]

Percorrido Denominación comercial Material móbil
Madrid - Barcelona AVE S103 Siemens "Velaro"
Madrid - Zaragoza AVE S102 Talgo-Bombardier "Pato"
S103 Siemens "Velaro"
Madrid - Huesca AVE S102 Talgo-Bombardier "Pato"
Barcelona - Sevilla
Barcelona - Málaga
Barcelona - Zaragoza
AVE S103 Siemens "Velaro"
Barcelona - Lleida
Calatayud - Zaragoza
Huesca - Zaragoza
Renfe Avant S104 Alsthom-Fiat
BarcelonaCádiz
BarcelonaBilbao
BarcelonaVigo
MadridPamplona
MadridLogroño
Alvia S120 CAF
S130 Talgo-Bombardier
BarcelonaHendaia
BarcelonaA Coruña
BarcelonaVigo
BarcelonaXixón
Trenhotel Locomotora + Talgo


No Corredor Norte: Liña Madrid - Segovia - Valladolid[editar | editar a fonte]

Percorrido Denominación comercial Material móbil
ValladolidSegovia - Madrid Avant S121
Alacant/MadridXixón
Alacant/MadridSantander
MadridBilbao
MadridHendaia
Alvia S130 Talgo-Bombardier


No Corredor Mediterráneo e no Corredor de Levante[editar | editar a fonte]

Só se citan os trens de altas prestacións (160-200 Km/h), aínda que polas liñas circulan nalgúns tramos trens de media distancia e de proximidades. Non se poden separar ambos corredores xa que moitos trens percorren os dous e o treito La Encina-Alacant é común a ambos.

Percorrido Denominación comercial Material móbil
Valencia - Cuenca - Madrid AVE S102
Barcelona - Valencia - Alacant Euromed S130
Barcelona - Valencia - Alacant
Madrid - Valencia
Madrid - Castelló de la Plana
Madrid - Orpesa
Madrid - Gandia
Alaris S490
S120
Barcelona - Murcia
Barcelona - Lorca
Montpellier - Cartagena
Pontevedra / A Coruña - Alacant
Talgo locomotora + Talgo IV/VI
Madrid - Alacant
Xixón - Alacant
Santander - Alacant
Alvia S130 Talgo-Bombardier "Patito"
Barcelona - Badaxoz / Sevilla / Málaga / Granada / Almería Arco locomotora + coches B11x 10200 reformados
Barcelona - Granada Trenhotel locomotora + Talgo VI


Trens de alta velocidade[editar | editar a fonte]

Talgo 350, AVE Serie 102
  • AVE Serie 100
  • Euromed Serie 101
  • AVE Talgo 350, Serie 102
  • AVE Siemens Velaro Serie 103
  • AVE Serie 112
  • Avant Alstom Pendolino Serie 104
  • Avant Alstom Pendolino Serie 114
  • Alvia CAF ATPRD Serie 120
  • Alvia Talgo 250 / Serie 130
  • Alaris Fiat Pendolino Serie 490
  • Locomotoras serie 252
  • Talgo VI
  • Arco
  • AVRIL (sen uso comercial)

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Alta Velocidade Española

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]