Laza

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°3′38″N 7°27′41″O / 42.06056, -7.46139

Laza
Bandeira de Laza---Escudo de Laza
Igrexa de Santa María de Retorta, Laza.jpg
Igrexa de Santa María de Retorta.
Situacion Laza.PNG
Situación
Xentilicio[1] lacense (non oficial)
Xeografía
Provincia Provincia de Ourense
Comarca Comarca de Verín
Poboación 1.424 hab. (2015)
Área 215,9 km²
Densidade 6,6 hab./km²
Entidades de poboación 10 parroquias
Política (2015)
Alcalde José Ramón Barreal
Concelleiros
PPdeG: 7
PSdeG-PSOE: 2
Eleccións municipais en Laza
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 90,18%
Na rede
http://www.laza.es/

Laza é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Verín. Segundo o padrón municipal en 2015 tiña 1.424 habitantes (1.826 en 2003).

Demografía[editar | editar a fonte]

Censo total 1.424 (2015)
Menores de 15 anos 66 (4.63 %)
Entre 15 e 64 anos 714 (50.14 %)
Maiores de 65 anos 644 (45.22 %)
Evolución da poboación de Laza   Fontes: INE e IGE.
1900 1930 1950 1981 2004 2009 2011 2012 2013 2014 2015 2016
4.405 4.262 4.573 3.034 1.800 1.570
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

A orixe etimolóxica do topónimo Laza parece ter a súa orixe no vocábulo latino latium, que correspondería á rexión chamada do Lacio da Península Itálica entre os ríos Tíber e Liris, e da que se supón proviñan os primeiros romanos asentados neste val, aínda que algúns autores como Antonio-Augusto Diéguez Añel atópanlle unha orixe celta[Cómpre referencia].

Historia[editar | editar a fonte]

No concello hai varios xacementos da idade do bronce, como o petróglifo das Pisadiñas (Laza) ou o das Ferraduras (Soutelo Verde). Na idade do ferro desenvolveuse a cultura castrexa, aparecendo o castro como hábitat. Aparece nos cumes ou na caída dos outeiros de media altura, aproveitando as cualidades defensivas, agrícolas , gandeiras ou/ e mineiras. Na tradición popular adquiren diferentes nomes: castro, castelo, coroa, cidadela etc... No Concello de Laza atopamos abundantes mostras deste tipo de xacementos:

O Castro. (Asentamento fortificado en Castro de Laza). Segundo Xesús Taboada Chivite ("Carta Arqueológica de Verín", en Actas del III Congreso Nacional de Arqueología, Zaragoza, 1953): “Castro de Laza, en el pueblo de su nombre, al borde del camino secundario que enlazaba las vías 17 y 18 del itinerario de Antonio Pío”.

E apoiando a idea do paso da Vía Secundaria IV en Galicia que unía Chaves (Portugal) e Baños de Molgas (Ourense): “Por Laza, bordeando el Oppidum allí existente, cruzaba el camino, que desde Alberguería asciende hasta la Sierra de San Mamed” (Manuel Fernández Castos y Manuel Fuentes Corral, nº 35, Nós, A Coruña.)

E segundo o autor nativo deste pobo: Antonio-Augusto Diéguez Añel na súa obra "Támega", páxina14:

“La singularidad de este castro está en su relación con el oppidum, único en toda la Vía Romana Secundaria IV, de Chaves (Portugal), a Baños de Molgas, en la provincia de Ourense, al que es obrigado considerar como prototipo de lo que es y significa un castro natural, sin construcciones aparentes, situado en un lugar estratégico, con un entorno geográfico también singular, elegido previamente por los pueblos primitivos pre-celticos, celtas y romanos, de quienes quedan vestigios".
  • Castro dos Mouros. (Asentamento fortificado. Soutelo Verde)
  • A Coroa. (Asentamento fortificado. Carraxó).
  • A Cidadella. (Asentamento fortificado. Carraxo. Hai que destacar neste castro a existencia nun monte próximo dunha explotación de estaño, coa cal o castro puido ter relación).
  • Lombo da Cerca. (Asentamento fortificado. Trez).
  • O castro. (Asentamento fortificado. Alberguería.)
  • A Picota. (Asentamento. Camba).

As terras do val de Laza foron poboadas polos Tamaganos, unha das tribos castrexas pertencente ó convento Bracarense que aparece nomeada na Columna Honorífica da ponte de Chaves o Padrón dos pobos, e que abranguería as terras do Val norte do río Támega.

Os romanos tamén deixaron aquí a súa fonda pegada tal como se manifesta nos restos arqueolóxicos atopados na zona e que proban a explotación dos xacementos minerais, de asentamentos ou doutro tipo de restos:

  • A Coroa. (Explotación aurífera en aluvión. Camba).
  • Os Casarellos. (Asentamento. Toro. Apareceron varios muíños de man e un couzón de pedra dunha porta).
  • Cabeza de Cántara. (Explotación mineira. Tamén puido ser aurífera. Cerdedelo).
  • Vasilla de Carraxó. (Cerámica. Carraxó).
  • Ara anepígrafa da Alberguería.
  • As Minas Vellas de Arcucelos.

Na Idade Media como sinala Taboada Chivite ó estudar a Reconquista e a súa consolidación na comarca de Baronceli, Laza aparece relacionada nunha declaración testemuñar sobre aquela. Alude a este pobo como “Laza do Conde”. Foi curato de presentación do Conde de Motezuma, Marqués de Tenebrón que pon tamén ó seu xuíz. Tirso de Molina na súa obra “Mari Hernández, La gallega” escribe:

“El de Laza que ya esotro lado
ameno se avecina,
al. Val de Monterrey con quien confina,
cinco leguas de Chaves
dista este monte," etc....

A finais do século XVIII, ano 1777, Pedro González de Ulloa, no seu libro “Relación y Descripción Geográfica de los Estados pertenecientes a la excelentísima y Nobilísima Casa de Monterrey en el reino Galicia, Provincia de Órense” di o seguinte respecto a Laza:

“El Duque mi señor pone Corregidor, Escribanos de número, y ministros con jurisdicción sobre la mayor parte de los vecinos; comprendiendo también las parroquias de Castro, Cerdedelo, Campo de becerros, y la sobredicha de Retorta. Y todas concurren a la audiencia de Laza; en donde reside el Corregidor…..”

Sobre o couto xurisdicional de Alberguería, tiña o poder o Arcediago de Varonceli. Da Catedral de Ourense, Vicente Risco e Xaquín Lorenzo no Boletín da Real Academia Galega explícannos como o camiño antigo que atravesa a vila de Laza, formando a súa rúa máis longa e principal, foi noutro tempo verea moi importante, sendo chamado polos lugareños “Camiño de Castela” coa ruta de: Laza, Eiras, Portocamba, Campo Becerros, Venta do Bolaño, e Venta do Espiño ata a Gudiña, confirmando que tivo moito trafego de segadores que ían á sega á Castela. Tamén viñan de Castela comerciantes para traer aceite, carne, pemento etc... Posiblemente lle viñera de aí a súa importancia.

No ano 1812, a constitución contempla unha nova división territorial na que xorden novos concellos. Laza, Castro de Laza e Cerdedelo pertencen ó partido xudicial de Monterrei. A comezos de 1822 o concello de Cerdedelo desaparece e aparece como tal o de Retorta.

Finalmente, no ano 1835 implántase unha nova organización de municipios e Laza e mailas súas parroquias, que coinciden coas actuais, adscríbense ó partido xudicial de Verín.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Laza.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias de Laza

A Alberguería (Santa María) | Camba (San Salvador) | Carraxo (San Bieito) | O Castro de Laza (San Pedro) | Cerdedelo (Santa María) | Laza (San Xoán) | Matamá (Santa María) | Retorta (Santa María) | Toro (San Lourenzo) | Trez (Santiago)

Lugares de Laza[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Laza vexa: Lugares de Laza.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Concellos da Comarca de Verín Comarca de Verín
Castrelo do Val
Castrelo do Val
Cualedro
Cualedro
Laza
Laza
Monterrei
Monterrei
Oímbra
Oímbra
Riós
Riós
Verín
Verín
Vilardevós
Vilardevós