Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter

Alexandre o Grande

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Alexandre III de Macedonia
Rei de Macedonia
Gran Rei de Media e Persia
Faraón da Dinastía macedónica de Exipto
AlexandreLouvre.jpg
Busto de Alexandre coñecido como «Herma de Azara» ou «Alejandro Azara». Copia romana en mármore dun orixinal de Lisipo, c. 330 a. C. (Museo do Louvre).

ReinadoRei de Macedonia (336|336 a 323 a. C.)
Rei de Media e Persia (330 a 323 a. C.)
Faraón de Exipto (332 a 323 a. C.)
Nacemento20 ou 21 de xullo, 356 a. C.
Pella, Macedonia
Falecemento10 ou 13 de xuño, 323 a. C. (32 anos)
Babilonia
PredecesorFilipo II (como rei de Macedonia)
Darío III (como rei de Media e Persia; e como faraón de Exipto)
SucesorAlexandre IV (como rei de Macedonia; e como rei de Media e Persia)
Filipo III (como faraón de Exipto)
ConsorteRoxana de Bactriana, Estateira e Parysatis
DescendenciaHeracles de Macedonia e Alexandre IV de Macedonia
ProxenitoresFilipo II de Macedonia
Olimpia de Epiro

Na rede
Find a Grave: 8246022 Editar o valor em Wikidata

Alexandre III de Macedonia, coñecido como Alexandre o Grande[a] ou Alexandre Magno[2][3] (en grego: Μέγας Ἀλέξανδρος), nado o 21 de xullo de 356 a.C.[4][5] en Pela (Reino de Macedonia) e finado o 10 ou 13 de xuño[6] de 323 a.C. en Babilonia, foi rei do antigo reino de Macedonia entre o 21 de xullo de 336 a.C. e o 13 de xuño de 323 a.C. Sucedeu ao seu pai Filipo II no trono no 336 a.C. aos 20 anos, e pasou a maior parte dos seus anos de goberno realizando unha longa campaña militar por todo o oeste de Asia e o nordeste de África. Á idade de trinta anos, creara un dos imperios máis grandes da historia, que se estendía desde Grecia ata o noroeste da India.[7] Trátase dun dos máis exitosos comandantes do mundo antigo, tanto que foi considerado por moitos o maior xenio militar da historia.[8][9]

Alexandre o Grande dedicou os primeiros anos do seu reinado a impoñer a súa autoridade sobre os pobos sometidos a Macedonia, que aproveitaran a morte de Filipo para rebelarse. Como hexemon de toda a Grecia como sucesor do seu pai, continuou o plan que a polis grega aprobara: conquistar o vasto imperio de Persia, para vingarse de todos. o dano que fixeran aos gregos durante séculos, incluíndo a recuperación de todas as cidades costeiras de Asia Menor e illas do mar Exeo. Preparou un exército de aliados gregos (principalmente macedonios), e no ano 334 a. C. lanzou o seu pequeno exército, de apenas 40 .000 homes, contra o poderoso imperio persa: unha guerra de vinganza contra os gregos -baixo o liderado macedonio- contra os persas.[10]

No seu reinado de trece anos, cambiou por completo a estrutura política e cultural da zona, ao conquistar o Imperio aqueménida e dar inicio a unha época de extraordinario intercambio cultural, na que os gregos se expandiron polos ámbitos mediterráneo e próximo oriental. Foi o chamado Período helenístico (323 a. C.-30 a. C.) Tanto é así, que as súas fazañas convertérono nun mito e, nalgúns momentos, en case unha figura divina, posiblemente pola profunda relixiosidade que manifestou ao longo da súa vida.[11]

Tras consolidar a fronteira nos Balcáns e a hexemonía macedonia sobre as cidades-estado da antiga Grecia, poñendo fin á rebelión que se produciu tras a morte do seu pai, Alexandre cruzou o Helesponto cara a Asia Menor (334 a. C.) e comezou a conquista do Imperio persa, rexido por Darío III. Vitorioso nas batallas do Gránico (334 a. C.), Issos (333 a. C.), Gaugamela (331 a. C.) e da Porta Persa (330 a. C.), fíxose cun dominio que se estendía pola Hélade, Exipto, Anatolia, Oriente Próximo e Asia Central, ata os ríos Indo e Oxus. Avanzando ata a India, onde derrotou ao rei Poro na batalla do Hidaspes (326 a. C.), a negativa das súas tropas para continuar cara a Oriente obrigoulle a retornar a Babilonia, onde faleceu sen completar os seus plans de conquista da península arábiga. Coa chamada «política de fusión», Alexandre promoveu a integración dos pobos sometidos á dominación macedonia promovendo a súa incorporación ao exército e favorecendo os matrimonios mixtos. El mesmo casou con dúas mulleres persas de nobre berce.

Nos seus trinta e dous anos de vida, o seu Imperio estendeuse desde Grecia, ata o val do Indo polo leste e ata Exipto polo oeste, onde fundou a cidade de Alexandría[12] (hoxe Al-ʼIskandariya, الاسكندرية). Fundador prolífico de cidades, esta cidade exipcia habería de ser con moito a máis famosa de todas as Alexandrías fundadas polo tamén faraón Alexandre. Das setenta cidades que fundou, cincuenta delas levaban o seu nome.

O conquistador macedonio faleceu en circunstancias escuras. Os escritos máis antigos deixan clara evidencia dunha morte lenta produto dun envelenamento, deixando un imperio sen consolidar. O control sobre diversas rexións era débil no mellor dos casos, e había rexións do norte da Asia Menor que xamais se acharon baixo dominio macedonio. Ao morrer sen nomear claramente un herdeiro, sucedeulle o seu medio irmán Filipo III Arrideo (323-317 a. C.), que era unha persoa con discapacidade intelectual,[13] e o seu fillo póstumo Alexandre IV (323-309 a. C.). O verdadeiro poder estivo en mans dos seus xenerais, os chamados diádocos (sucesores), que iniciaron unha loita desapiadada pola supremacía que conduciría á repartición do imperio de Alexandre e o seu fraccionamento nunha serie de reinos, entre os cales acabarían impoñéndose o Exipto Ptolemaico, o Imperio Seléucida e a Macedonia antigónida.

Alexandre é a maior das iconas culturais da Antigüidade, enxalzado como o máis heroico dos grandes conquistadores. Un segundo Aquiles («soldado e semidiós»), para os gregos o seu heroe nacional e liberador, ou vilipendiado como un tirano megalómano que destruíu a estabilidade creada polos persas. A súa figura e legado estiveron presentes na historia e a cultura, tanto de Occidente como de Oriente, ao longo de máis de dous milenios e inspirou aos grandes conquistadores de todos os tempos, desde Xulio César ata Napoleón Bonaparte.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Filipo II de Macedonia pai de Alexandre
Filipo II de Macedonia pai de Alexandre
Olimpia de Epiro nai de Alexandre
Olimpia de Epiro nai de Alexandre

Alexandre naceu en Pela, capital do reino de Macedonia,[14] o sexto día do antigo mes grego de hecatombeón, que probablemente corresponde ao 20 de xullo do 356 a. C. (aínda que a data exacta é incerta).[15][16] Fillo e sucesor de Filipo II de Macedonia e de Olimpia, filla de Neoptólemo I de Epiro rei de Molosia no nordés da actual Grecia.[17] Aínda que Filipo tivo sete ou oito esposas, Olimpia foi a súa esposa principal durante algún tempo, probablemente porque deu a luz a Alexandre.[18]

Varias lendas rodean o nacemento e a infancia de Alexandre.[19] Segundo o antigo biógrafo grego Plutarco, na véspera da consumación do seu matrimonio con Filipo, Olimpias soñou que o seu útero era alcanzado por un raio que provocou que unha chama se estendese "ao longo e ancho" antes de morrer. Algún tempo despois da voda, dise que Filipo se viu a si mesmo, nun soño, asegurando o ventre da súa muller cun selo gravado coa imaxe dun león.[20] Plutarco ofreceu unha variedade de interpretacións para estes soños: que Olimpia estaba embarazada antes do seu casamento, indicado polo selado do seu útero; ou que o pai de Alexandre era Zeus. Os antigos comentaristas estaban divididos sobre se a ambiciosa Olimpia promulgou a historia da filiación divina de Alexandre, afirmando de varias maneiras que ela llo dixera a Alexandre ou que descartou a suxestión como impía.[20]

O día en que Alexandre naceu, Filipo preparaba un asedio á cidade de Potidea, na península de Calcídica. Ese mesmo día, Filipo recibiu a noticia de que o seu xeneral Parmenion derrotara aos exércitos combinados ilirio e peonio e que os seus cabalos gañaran nos Xogos Olímpicos. Tamén se dixo que neste día ardeu o Templo de Artemisa en Éfeso, unha das sete marabillas do mundo. Isto levou a Hegesias de Magnesia a dicir que ardera porque Artemisa estaba ausente, asistindo ao nacemento de Alexandre.[21] Tales lendas puideron xurdir cando Alexandre era rei, e posiblemente pola súa instigación, para demostrar que era sobrehumano e que estaba destinado á grandeza desde a concepción.[19]

Detalle de Alexandre o Grande e Bucéfalo no mosaico que representa a batalla de Issos

Nos seus primeiros anos, Alexandre foi criado pola enfermeira, Lanike, irmá do futuro xeneral de Alexandre Cleito o Negro. Máis tarde na súa infancia, Alexandre foi tutelado polo severo Leónidas de Epiro, parente da súa nai, e por Lisímaco de Acarnania.[22] Alexandre foi criado ao xeito dos mozos nobres macedonios, aprendendo a ler, tocar a lira, montar, loitar e cazar.[23] Cando Alexandre tiña dez anos, un comerciante de Tesalia trouxo a Filipo un cabalo, que lle ofreceu vender por trece talentos. O cabalo negouse a ser montado e Filipo ordenoulle que se fora. Con todo, Alexandre, ao detectar o medo do cabalo á súa propia sombra, pediulle domarlo, o que finalmente conseguiu.[19] Plutarco afirmou que Filipo, encantado por esta mostra de coraxe e ambición, bicou ao seu fillo entre lágrimas, declarando: "Meu neno, debes atopar un reino o suficientemente grande para as túas ambicións. Macedonia é demasiado pequena para ti", e comprou o cabalo para el.[24] Alexandre chamouno Bucéfalo, que significa "cabeza de boi". Bucéfalo levou a Alexandre ata a India. Cando o animal morreu (por mor da vellez, segundo Plutarco, aos trinta anos), Alexandre chamoulle a unha cidade, Bucéfala.[25]

Educación[editar | editar a fonte]

Alexandre (356-323 a.C.), escoita con atención ao seu titor, o filósofo Aristóteles (384 - 322 AC), nun palacio da antiga Pella, Grecia, 342 AC.[26]

Como herdeiro do trono recibiu unha educación para tal fin dende pequeno, tanto militar como intelectual, combinando a estrita formación física ca formación intelectual. Cando Alexandre tiña 13 anos, Filipo comezou a buscarlle un titor e considerou a académicos como Isócrates e Espeusipo, este último ofrecéndose a dimitir da súa administración na Academia para ocupar o cargo. Ao final, Filipo escolleu a Aristóteles e proporcionoulle o Templo das Ninfas en Mieza como aula. A cambio de ensinarlle a Alexandre, Filipo aceptou reconstruír a cidade natal de Aristóteles, Estagira, que Felipo arrasara, e repoboala comprando e liberando aos excidadáns que eran escravos, ou perdoando aos que estaban no exilio.[27]

Mieza era como un internado para Alexandre e os fillos de nobres macedonios, como Ptolomeo, Hefestión e Casandro. Moitos destes estudantes converteríanse nos seus amigos e futuros xenerais, e son coñecidos a miúdo como os "Compañeiros". Aristóteles ensinoulle a Alexandre e aos seus compañeiros sobre medicina, filosofía, moral, relixión, lóxica e arte. Baixo a tutela de Aristóteles, Alexandre desenvolveu unha paixón polas obras de Homero, e en particular pola Ilíada; Aristóteles deulle unha copia anotada, que Alexandre levou a cabo máis tarde nas súas campañas.[28] Alexandre podia citar de memoria a Eurípides.[29]

Durante a súa mocidade, Alexandre tamén coñeceu os exiliados persas na corte macedonia, que recibiron a protección de Filipo II durante varios anos ao opoñerse a Artaxerxes III.[30][31][32] Entre eles estaban Artabazos II e a súa filla Barsine, posible futura amante de Alexandre, que residiu na corte macedonia do 352 ao 342 a. C., así como Amminapes, futuro sátrapa de Alexandre, ou un nobre persa chamado Sisines.[30][33][34][35] Isto deulle á corte macedonia un bo coñecemento das cuestións persas, e mesmo puido influír nalgunhas das innovacións na xestión do estado macedonio.[33]

A gran enciclopedia bizantina sobre o mundo antigo Suídas pon que Anaxímenes de Lámpsaco foi un dos mestres de Alexandre, e que Anaxímenes tamén acompañou a Alexandre nas súas campañas.[36]

Herdeiro de Filipo II[editar | editar a fonte]

Rexencia e ascenso de Macedonia[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Filipo II de Macedonia.
Filipo II de Macedonia, pai de Alexandre

Á idade de 16 anos, a educación de Alexandre baixo Aristóteles rematou. Filipo II librara a guerra contra os tracios do norte, o que deixou a Alexandre ao mando como rexente e herdeiro, polo que comeza a involucrarse na vida publica e ocuparse da recepción das delegacións oficiais.[19]

Durante a ausencia de Filipo, a tribo tracia dos medos sublevouse contra Macedonia. Alexandre respondeu rapidamente e someteunos, ocupou a súa capital, expulsou aos seus habitantes, repoboouna con xentes de diversos países e deulle o nome de Alexandrópolis.[37]

Ao regreso de Filipo, Alexandre foi enviado cunha pequena forza para someter as revoltas no sur de Tracia. Na súa campaña contra a cidade grega de Perinto, Alexandre salvou a vida do seu pai. Mentres tanto, a cidade de Anfisa comezou a traballar terras que eran sagradas para Apolo preto de Delfos, un sacrilexio que lle deu a Filipo a oportunidade de intervir aínda máis nos asuntos gregos. Mentres Filipo estaba ocupado en Tracia, Alexandre recibiu a orde de reunir un exército para unha campaña no sur de Grecia. Preocupado de que outros estados gregos puidesen intervir, Alexandre fixo que pareza que se estaba a preparar para atacar Iliria. Durante esta confusión, os ilirios invadiron Macedonia, só para ser repelidos por Alexandre.

Filipo e o seu exército uníronse ao seu fillo no 338 a. C., e marcharon cara ao sur a través das Termópilas, tomándoas despois da teimosa resistencia da súa guarnición tebana. Pasaron a ocupar a cidade de Elatea, a só uns días de marcha tanto de Atenas como de Tebas. Os atenienses, liderados por Demóstenes, votaron a favor da alianza con Tebas contra Macedonia. Tanto Atenas como Filipo enviaron embaixadas para gañar o favor de Tebas, pero Atenas gañou favor desta.[38] Filipo marchou sobre Anfisa (aparentemente actuando a petición da Liga Anfictiónica), capturando aos mercenarios enviados alí por Demóstenes e aceptando a rendición da cidade. Filipo volveu entón a Elatea, enviando unha última oferta de paz a Atenas e Tebas, que ambas as dúas rexeitaron.[39]

Plano da batalla de Queronea. En vermello aparecen os aliados gregos e en azul os macedonios.

Cando Filipo marchaba en liña recta pola vía principal de Fócida a Beocia para enfrontarse ao groso do exército aliado que defendía o camiño en Queronea, os seus opoñentes bloqueárono preto de Queronea, (Beocia).[40] Na batalla que se formou o rei Filipo tomou o mando da á dereita do seu exército e colocou ao seu fillo Alexandre, de dezaoito anos, ao cargo da á esquerda, onde estivo acompañado por un grupo de experimentados xerais macedonios.[41]

Segundo as fontes antigas, a batalla foi moi disputada durante moito tempo e houbo moitas baixas en ambos os bandos, de modo que durante longo intervalo o combate deu esperanzas de vitoria a ambos os bandos». Filipo ordenou deliberadamente ás súas tropas que se retiraran, contando cos non experimentados hoplitas atenienses para seguir, rompendo así a súa liña. Alexandre foi o primeiro en romper as liñas tebanas, seguido dos xenerais de Filipo. Tras danar a cohesión do inimigo, Filipo ordenou ás súas tropas que avanzasen e derrotounos rapidamente. Cos atenienses perdidos, os tebanos tiveron que loitar sós polo que foron cercados e derrotados.[42] Alexandre foi nomeado gobernador de Tracia ese mesmo ano.[43]

Tras a vitoria en Queronea, Filipo e Alexandre adentraronse sen oposición no Peloponeso, sendo acollidos por todas as cidades; con todo, cando chegaron a Esparta, foron rexeitados, pero non recorreron á guerra[44] En Corinto, Filipo estableceu unha "Alianza Helénica" (modelo da antiga alianza antipersa das guerras greco-persas) , que incluía a maioría das cidades-estado gregas excepto Esparta. Filipo foi entón chamado Hexemón (moitas veces traducido como "comandante supremo") desta liga (coñecida polos estudiosos modernos como a Liga de Corinto), e anunciou os seus plans para atacar o imperio persa.[45][46]

Exilio e retorno[editar | editar a fonte]

Filipo volveu casar cando volveu a Pella, no 338 ou 337 a. C.,[47] esta vez cunha muller noble macedonia chamada Cleopatra Eurídice, sobriña do xeneral Atalo.[48] O matrimonio fixo que a posición de Alexandre como herdeiro fose menos segura, xa que calquera fillo varón de Cleopatra Eurídice sería un herdeiro plenamente macedonio, mentres que Alexandre só era medio macedonio.[49] Durante o banquete da voda, Atalo emborrachouse e comezou a rezar publicamente aos deuses para que esta unión produciría un herdeiro lexítimo.[48]

Na voda de Cleopatra, de quen Filipo se namorara e casara, sendo ela demasiado nova para el, o seu tío borracho Atalo desexou que os macedonios pregasen aos deuses para que lles dese un lexítimo sucesor do seu reino a través de Eurídice. Isto enfadou moito a Alexandre, quen lanzou a súa cunca á cabeza de Attalo e gritou: "Vilán, que son eu entón? Un cabrón?" Entón Filipo, tomando o lado de Atalo, ergueuse e correu cara ao seu fillo, pero demasiado cheo de rabia ou demasiado borracho, tropezou e caeu ao chan. Alexandre insultouno entón: "¡Mira! Este é o home que fai os preparativos para pasar de Europa a Asia, non pasa dun asento a outro".
Plutarco describindo o que pasou na voda.[50]

Debido a isto Alexandre fuxiu de Macedonia coa súa nai, deixándoa en Dodona, capital dos molosos, co irmán desta, o rei Alexandre I de Epiro.[51] e el continuou fuxindo ata Iliria,[51] onde buscou refuxio e foi aceptado como convidado polo rei local, a pesar de telo derrotado na batalla anos antes.[52] Porén, parece que Philip nunca tivo a intención de renegar do seu fillo adestrado política e militarmente.[51] En consecuencia, Alexander volveu a Macedonia despois de seis meses. debido aos esforzos dun amigo da familia, Demarato, que mediou entre as dúas partes.[53]

No ano seguinte, o sátrapa persa (gobernador) de Caria, Pixodaro, ofreceu a súa filla maior ao medio irmán de Alexandre, Filipo III Arrideo.[51] Olimpia e varios amigos de Alexandre suxeriron entón que isto demostraba que Filipo II ía facer de Arrideo o seu herdeiro.[51] Alexandre reaccionou enviando a o actor, Tesalo de Corinto, para dicirlle a Pixodarus que non debería ofrecer a man da súa filla a un fillo ilexítimo, senón a Alexandre. Cando Felipo soubo isto, parou as negociacións e reprendeu a Alexandre por desexar casar coa filla dun cario, explicando que quería unha noiva mellor para el.[51] Filipe exiliou a catro dos amigos de Alexandre, Hárpalo, Nearco, Tolomeo e Erixio, e fixo que os corintios lle trouxesen a Tesalo encadeado.[54]

Rei de Macedonia[editar | editar a fonte]

Ascensión[editar | editar a fonte]

Asasinato de Filipo II, pai de Alexandre, por Pausanias durante a súa procesión cara ao teatro
A Liga de Corinto. En vermello, o reino de Filipo II a súa morte, 336 a. C.

No verán do 336 a.C., cando Filipo asistía, en Egae, á voda da súa filla Cleopatra co irmán de Olimpia, Alexandre I de Epiro, foi asasinado por Pausanias de Orestis, un capitán da súa garda, que foi executado no acto.[b] Cando Pausanias tentaba escapar, tropezou cunha vide e foi asasinado polos seus perseguidores, incluídos dous dos compañeiros de Alexandre, Pérdicas e Leonnatus. Alexandre foi proclamado rei no lugar polos nobres e o exército á idade de 20 anos.[56][57][58] Descoñécense os motivos do asasinato, pero existen varias teorías, que din que Pausanias podía ser amante de Filipo (que segundo o costume tiña varios amantes, tanto homes coma mulleres) ou que puido ser Olimpia a que estivo detrás,[59] porén o acto foi atribuído ó imperio Persa e o certo é que foi Alexandre o máis beneficiado desta morte, posto que subiu ao trono con só vinte anos.

Consolidación do poder[editar | editar a fonte]

Dióxenes a Alexandre: «Quítate de aí, me tapas o sol».
O emblema do mosaico da caza de cervo, c. 300 a.C., de Pella; a figura da dereita é posiblemente Alexandre debido á data do mosaico xunto coa representación do seu cabelo dividido no centro (anastole); a figura da esquerda que empuña un machado de dobre fío (asociada a Hefesto) quizais sexa Hefestión, un dos leais compañeiros de Alexandre.[60]

Alexandre comezou o seu reinado eliminando potenciais rivais ao trono. Fixo executar o seu curmán, o antigo rei de Macedonia Amintas IV que fora expulsado do trono polo seu pai Filipo.[61] Tamén matou a dous príncipes macedonios da rexión de Lincestis, pero indultou a un terceiro, Alexandre de Lincesti. Olimpia, a súa nai, fixo queimar vivas a Cleopatra Eurídice e a filla desta con Filipo, Europa. Cando Alexandre soubo isto, estaba furioso. Alexandre tamén ordenou o asasinato de Atalo,[61] que estaba ao mando da vangarda do exército na Asia Menor e tío de Cleopatra.[62]

Tras suceder ao seu pai, Alexandre atopouse con que debía gobernar un país radicalmente distinto daquel que herdou Filipo II vinte e tres anos antes, xa que Macedonia pasara de ser un reino fronteirizo, pobre e desdeñado polos gregos, a un territorio que tras o reinado de Filipo considerábase como parte da Helade e un poderoso Estado militar de fronteiras consolidadas cun exército experimentado que dominaba indirectamente a Grecia a través da Liga de Corinto. Nun discurso, posto en boca de Alexandre polo filósofo e historiador grego Flavio Arriano, describíase a transformación do pobo macedonio nos seguintes termos:

Filipo atopouvos como vagabundos e pobres, a maioría de vós levaba por vestidos peles de ovellas, erades pastores de parvos gañados nas montañas e só podiades opoñer escasas forzas para defendervos dos ilirios, os tribalios e os tracios nas vosas fronteiras. El deuvos capas en lugar de peles de ovella e tróuxovos desde as cimas das montañas ás chairas, el fixo que presentásedes batalla aos bárbaros que eran veciños vosos, de tal modo que agora confiades na vosa propia coraxe e non nas fortificacións. El converteuvos en moradores de cidades e civilizouvos mercé ao don de leis excelentes e boas costumes. (Alexandre o Grande)

A noticia da morte de Filipo provocou, ante a aparente debilidade da monarquía macedonia, a revolta de moitos estados, incluíndo Tebas, Atenas, Tesalia e as tribos tracias ao norte de Macedonia polo que o goberno de Alexandre após a morte de Filipo estiveron marcados pola inestabilidade, tendo que embarcarse en campañas para asentar o seu poder tanto en Macedonia como na Hélade a través da Liga de Corinto. Cando a noticia das revoltas chegou a Alexandre este respondeu rapidamente xa que debía resolver dous puntos importantes: manter o control das cidades e recrutar mercenarios das polis para a súa campaña contra Persia. Aínda que se lle aconsellou usar a diplomacia, Alexandre reuniu 3.000 cabaleiros macedonios e dirixiuse o sur cara a Tesalia. Atopou o exército tesalio ocupando o paso entre o Monte Olimpo e Monte Ossa, e ordenou aos seus homes que pasasen polo monte Ossa. Cando os tesalios espertaron ao día seguinte, atoparon a Alexandre na súa retagarda e rendironse pronto, engadindo a súa cabalería á forza de Alexandre. Despois continuou cara ao sur cara o Peloponeso.[63]

Alexandre detívose nas Termópilas, onde foi recoñecido como o líder da liga anfictiónica antes de dirixirse ao sur cara a Corinto. Atenas pediu a paz e Alexandre perdoou aos rebeldes. O famoso encontro entre Alexandre e Dióxenes o Cínico ocorreu durante a estancia de Alexandre en Corinto. Cando Alexandre preguntou a Dióxenes que podía facer por el, o filósofo pediulle con desdén a Alexandre que se colocase un pouco ao lado, xa que estaba bloqueando a luz solar.[64] Esta resposta aparentemente encantou a Alexandre, de quen se di que dixo "Pero, de verdade, se eu non fose Alexandre, gustaríame ser Dióxenes".[65] En Corinto, Alexandre tomou o título de Hexemón ("líder") e, como Filipe, foi nomeado comandante da vindeira guerra contra Persia. Tamén recibiu noticias dun levantamento tracio.[66]

Así demostrou as súas habilidades militares enlazando unha exitosa campaña en Iliria e Tracia cunha rápida resposta á sublevación de Tebas, conquistandoa e destruíndo toda a cidade agás a cidadela e a casa do poeta Píndaro.

Campañas e conquistas[editar | editar a fonte]

Asia Menor[editar | editar a fonte]

Extensión do imperio de Alexandre Magno

No ano 334 a.C. comezou a campaña para conquistar Asia, proxecto que seu pai non puidera levar a cabo. Cun exército de 32.000 soldados a pé e 5.000 cabaleiros no que predominaban os elementos macedónicos, venceu os persas na batalla de Gránico, na Frixia, e chegou a Troia, onde rendeu homenaxe ao seu heroe Aquiles. Continuou a descender cara ao sur e conquistou as cidades gregas até Halicarnaso, a máis meridional. Pero non as entregou á Liga, senón que as incorporou ao reino de Macedonia, o que deu lugar ás primeiras mostras de descontento.

Se os persas tivesen estado minimamente á altura do seu adversario, terían atacado Grecia e terían cortado as súas liñas de subministración, tal como aconsellaba Memnón de Rodas, un grego que cun grupo de mercenarios se pasara ao bando persa e sabía como se aproveitar das inimizades que Alexandre creara. Pero os persas optaron pola batalla campal, confiando en que se atopaban no seu territorio e cunha evidente superioridade numérica.

No ano 333 a.C. venceu novamente os persas na batalla de Issos, na costa siria, e Darío III, rei dos persas, tivo que fuxir. Alexandre proseguiu a súa campaña dirinxíndose a Exipto. Conquistou facilmente as cidades fenicias, agás Tiro, onde tivo lugar un longo asedio. Após a rendición da cidade, Alexandre mostrou a súa crueldade matando miles de homes e facendo un grande número de escravos.

Darío dedicárase a reorganizar o exército mentres Alexandre se facía co dominio de toda a fachada mediterránea do Imperio. Á vista dos acontecementos, Darío amosouse disposto a lle ceder todos os territorios ao Oeste do Éufrates, pero iso era algo que Alexandre xa tiña conquistado, de xeito que declinou a súa oferta.

Chegou finalmente a Exipto, onde foi recibido como un liberador e se fixo coroar como faraón en Menfis (332 a.C.). Fundou Alexandría no delta do Nilo e consultou o oráculo de Amón no oasis de Siwa. O oráculo reveloulle a súa orixe divina e confirmoulle a súa misión universal. Xa fose este episodio unha montaxe de Alexandre ou dos sacerdotes amonitas, o certo foi que Alexandre se imbuíu de tal xeito no seu parentesco cos deuses que rematou converténdose nun déspota oriental, sobre todo após a morte de Darío, perdendo con iso a amizade de moitos camaradas de armas gregos que, penetrados polo espírito igualitario, propio da súa cultura, negáronse a se prosternar diante de Alexandre.

No ano seguinte, Alexandre abandonou Exipto. A súa longa estadía neste país non foi aproveitada polos persas para se reorganizar, pois na batalla de Gaugamela, na bacía alta do río Tigris, Alexandre desfixo literalmente o exército aqueménida e, dun só golpe, desmantelou toda a estrutura do poder do Imperio, ao tempo que asumía o título de Emperador Persa. Darío fuxiu novamente, mais os seus nobres, que temían a persecución de Alexandre, asasinárono. Alexandre, furioso, decidiu render homenaxe ao seu rival e perseguir os traidores. Alexandre entrou triunfalmente en Babilonia, Susa, Persépole, Pasargada e Ecbatana, as capitais persas. Pretendía constituír un imperio universal gobernado por gregos e persas unidos. Castigou coa morte a Beso, asasino de Darío, e casou coa princesa persa Roxana, dous actos simbólicos dos seus propósitos e de como se sentía continuador do soberano vencido.

A India[editar | editar a fonte]

Alexandre considerou que a campaña da Liga de Corinto rematara coa destrución do Imperio Persa, e continuou por conta propia as súas conquistas. Estas levárono ás satrapías orientais e aos confíns da India, no que hoxe é Afganistán e ás ribeiras do río Hifasis, afluente do Indo en 327 a.C.. Os indios fixéronlle fronte a Alexandre cun grande exército que incluía elefantes, mais Alexandre demostrou novamente o seu xenio militar ao vencelo de forma esmagadora. Impresionado polo valor do rei indio, delvolveulle a súa coroa.

Neste punto, o exército negouse a seguir, e foi necesaria a volta. Os expedicionarios chegaron á desembocadura do Indo, onde construíron unha frota que os devolveu ao golfo Pérsico. Outra parte do exército volveu con Alexandre por terra cara a Babilonia, que pensaba converter na capital do seu imperio. A estrutura deste seguiría sendo a creada polos persas, a base de satrapías. Alexandre estaba sumido nestes proxectos cando o sorprendeu a morte en Babilonia no ano 323 a. C. con 33 anos. Semella que o falecemento, após unha enfermidade de dez días, debeuse á malaria e, en todo caso, non hai razóns para atribuílo ao envelenamento como se ten aventurado, se ben a desaparición do seu corpo no século IV fai imposíbel saber a verdade.

Morte[editar | editar a fonte]

Alexandre morreu moi novo, pouco antes de cumprir os 33 anos, e sen un herdeiro lexítimo nin claro, a nai do seu fillo maior, Alexandre, era unha concubina e o fillo menor, Heracles, nacería despois da súa morte. Polo que tras a súa morte desencadeouse unha loita entre os seus xenerais polo control do Imperio, froito das cales toda a descendencia de Alexandre foi asasinada e o Imperio quedou dividido en catro partes. Son as monarquías helenísticas.[67]

Personalidade e vida privada de Alexandre[editar | editar a fonte]

Copia dun busto, talvez contemporáneo, de Alexandre
Museo Británico

Son moitos os aspectos da personalidade de Alexandre que foron (e aínda son) discutidos. Alexandre, ademais de polo seu xenio militar indiscutíbel, salientaba pola súa crueldade fronte aos seus inimigos (crueldade, por outra banda, bastante corrente na súa época). O seu lema era renderse ou morrer. Aínda así, Alexandre mostrouse benévolo con aquelas cidades que se renderon sen opoñer resistencia. Durante unha festa, afectado polos excesos, matou o seu amigo Clito, o último dos xenerais de Filipo.

Estes feitos deron lugar á lenda negra de Alexandre, presentado como un megalómano, borracho e cruel, pero Alexandre tamén tivo moitos aspectos positivos. Educado por Aristóteles, Alexandre foi protector das artes e as letras, fundou varias cidades ás que lles puxo o nome de Alexandría; a máis famosa delas é, sen dúbida, a de Exipto, que tivo a maior biblioteca da antigüidade. Tamén respectou tanto a relixión coma os costumes dos lugares conquistados e difundiu a cultura helénica por eles. Alexandre tentou unir o seu pobo cos pobos conquistados, talvez porque se decatou de que para que o seu imperio perdurase era necesario que estivese unido. Mandou a varios dos seus oficiais, malia as súas protestas, desposarse con mulleres asiáticas e el mesmo deu exemplo casando con tres princesas; tamén incluíu soldados persas no seu exército. Para algúns historiadores, estas medidas, xunto co seu egocentrismo, foron a causa do suposto envelenamento que acabou coa súa vida.

Sexualidade[editar | editar a fonte]

Hoxe en día, os historiadores coinciden en que Alexandre tivo tanto amantes masculinos como femininos, malia as protestas dalgúns gregos que consideran a bisexualidade de Alexandre como unha difamación contra o seu heroe nacional. Débese ter en conta que na época de Alexandre o concepto de homosexualidade era moi diferente ao actual: era normal que os homes tivesen tanto amantes masculinos como femininos, xa que se consideraba que un home se sentía atraído pola beleza, ora masculina ora feminina. Semella case que seguro que o seu amigo Hefestión, a quen coñecía desde a infancia, fose tamén o seu amante, segundo afirman varios historiadores antigos; outros afirman que tivo ademais varios amantes adolescentes. Chegouse a insinuar que Alexandre practicamente non sentía desexo coas mulleres, mais é difícil de crer dado que, á parte de ter concubinas, Alexandre casou tres veces: con Roxana de Bactria, Statira, filla de Darío III e Parysatis, filla de Ochus. Ademais foi pai de polo menos dous nenos; Heracles, fillo dunha concubina, e Alexandre IV de Macedonia fillo de Roxana.

Mitoloxía[editar | editar a fonte]

Súa nai Olimpia espallou o rumor de que era fillo de Zeus, quen a fecundara en forma de serpe; Filipo nunca desmentiu a lenda.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. A primeira persoa coñecida que chamou a Alexandre "o Grande" foi un dramaturgo romano chamado Plauto (254 – 184 a. C.) na súa obra Mostellaria)..[1]
  2. Houbo, desde entón, moitas sospeitas de que Pausanias foi realmente contratado para asasinar a Filipo. As sospeitas caeron sobre Alexandre, Olimpias e ata o recentemente coroado emperador persa, Darío III. Estas tres persoas tiñan motivos para asasinar a Filipo.Lane Fox 1980, p. 72-73.[55]
Referencias
  1. Diana Spencer (2019-11-22). "Alexander the Great, reception of". Oxford Research Encyclopedia of Classics. Oxford Research Encyclopedias. ISBN 978-0-19-938113-5. doi:10.1093/acrefore/9780199381135.013.8048. Consultado o 13 de maio do 2022. Alexandre goza do epíteto o Grande por primeira vez na comedia romana Mostellaria de Plauto (775–777). 
  2. "Pautas para un correcto uso da linguaxe" (PDF). Universidade de Vigo. Consultado o 4 de setembro de 2016. 
  3. "Alexandre Magno". Diciopedia do século 21 1. Edicións do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 93. 
  4. Alexandre naceu o día seis do mes de hecatombeón, ao que os macedonios chamaban Loo (Plutarco de Queronea, Alejandro, III, 5).
  5. Online Etymology Dictionary (ed.). "The birth of Alexander". Livius (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 05 de outubro de 2016. Consultado o 11 de decembro de 2011. 
  6. Existen discrepancias sobre a data exacta da súa morte. Cf. Roger Caratini: Alejandro Magno, pp. 417 e 422.
  7. Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila S. (2009) The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Mosul to Zirid, Volume 3. (Oxford University Press Incorporated, 2009), 385; "[Khojand, Tajikistan]; As the easternmost outpost of the empire of Alexander the Great, the city was renamed Alexandria Eschate ("furthest Alexandria") in 329 BCE."
    Golden, Peter B. Central Asia in World History (Oxford University Press, 2011), 25;"[...] as súas campañas en Asia Central levaron a Khwarazm, Sogdia e Bactria baixo o dominio greco-macedónico. Como noutro lugar, Alexandre fundou ou renomeou varias cidades, como Alexandria Eschate ("Alexandría máis exterior", preto do moderno Khojent en Taxiquistán).)."
  8. Yenne 2010, p. 159.
  9. "Alexander the Great's Achievements". Britannica.  "Alexander the Great was one of the greatest military strategists and leaders in world history."
  10. "Biografías y vidas. Entrada } : Biografía de Alejandro Magno". Consultado o 15 de maio do 2022. 
  11. "Protagonistas de la historia. Ficha: Alejandro Magno". Arquivado dende o orixinal o 25 de decembro de 2010. Consultado o 15 de maio do 2022. 
  12. Arriano 1982a, p. III.1.
  13. Noguera Borel 1998, p. 3.
  14. Green, Peter (1970). "Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography". Hellenistic culture and society (illustrated, revised reprint ed.). University of California Press. p. xxxiii. ISBN 978-0-520-07165-0. Consultado o 16 de maio do 2022. 356 – Alexandre naceu en Pella. Non se coñece a data exacta, pero probablemente foi o 20 ou 26 de xullo 
  15. Plutarco, Life of Alexander 3.5: "The birth of Alexander the Great". Livius. Arquivado dende o orixinal o 20 de marzo de 2015. Consultado o 16 de maio do 2022. Alexandre naceu o sexto mes do Calendario ático. 
  16. David George Hogarth (1897). Philip and Alexander of Macedon : two essays in biography. Nova York: Charles Scribner's Sons. pp. 286–287. Consultado o 16 de maio do 2022. 
  17. McCarty 2004, p. 10, Renault 2001, p. 28, Durant 1966, p. 538
  18. Roisman & Worthington 2010, p. 171.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 Roisman & Worthington 2010, p. 188.
  20. 20,0 20,1 Plutarco (1919). Perrin, Bernadotte, ed. Plutarco, Alexander. Perseus Project. Consultado o 16 de maio do 2022. 
  21. Renault 2001, p. 28, Bose 2003, p. 21
  22. Renault 2001, pp. 33–34.
  23. Roisman & Worthington 2010, p. 186.
  24. Plutarco 1919, VI, 5
  25. Durant 1966, p. 538, Lane Fox 1980, p. 64, Renault 2001, p. 39
  26. Cappelletti, Angel J. (1991). "Aristóteles y el proyecto político de Alejandro.". Revista de Historia Antigua. 
  27. Lane Fox 1980, pp. 65–66, Renault 2001, p. 44, McCarty 2004, p. 15
  28. Lane Fox 1980, pp. 65–66, Renault 2001, pp. 45–47, McCarty 2004, p. 16
  29. Lane Fox, Robin (1986). Alexander the Great (en inglés). Penguin Group. p. 48. ISBN 0-14-008878-4. 
  30. 30,0 30,1 Cawthorne 2004, pp. 42–43.
  31. Howe, Timothy; Brice, Lee L. (2015). Brill's Companion to Insurgency and Terrorism in the Ancient Mediterranean (en inglés). Brill. p. 170. ISBN 978-90-04-28473-9. Consultado o 17 de maio do 2022. 
  32. Carney, Elizabeth Donnelly (2000). Women and Monarchy in Macedonia (en inglés). University of Oklahoma Press. p. 101. ISBN 978-0-8061-3212-9. Consultado o 17 de maio do 2022. 
  33. 33,0 33,1 Morgan, Janett (2016). Greek Perspectives on the Achaemenid Empire: Persia Through the Looking Glass (en inglés). Edinburgh University Press. pp. 271–72. ISBN 978-0-7486-4724-8. 
  34. Briant, Pierre (2012). Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction (en inglés). Princeton University Press. p. 114. ISBN 978-0-691-15445-9. 
  35. Jensen, Erik (2018). Barbarians in the Greek and Roman World (en inglés). Hackett Publishing. p. 92. ISBN 978-1-62466-714-5. 
  36. "SOL Search". www.cs.uky.edu. 
  37. Lane Fox 1980, p. 68, Renault 2001, p. 47, Bose 2003, p. 43
  38. Renault 2001, pp. 50–51, Bose 2003, pp. 44–45, McCarty 2004, p. 23
  39. Renault 2001, p. 51, Bose 2003, p. 47, McCarty 2004, p. 24
  40. Cawkwell 1978, p. 145.
  41. Diodoro Sículo, Biblioteca Histórica, 16.85.
  42. Siculus, Diodorus (1989). "Library of History". Perseus Project. Consultado o 18 de maio do 2022. 
  43. Plutarch 1919, V, 2
  44. "History of Ancient Sparta". Sikyon. Arquivado dende o orixinal o 5 March 2001. Consultado o 18 de maio do 2022. 
  45. Renault 2001, p. 54.
  46. McCarty 2004, p. 26.
  47. Green, Peter (1991). "Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age (Hellenistic Culture and Society)". The American Historical Review (Berkeley & Los Angeles: University of California Press) 1. ISSN 1937-5239. doi:10.1086/ahr/96.5.1515. 
  48. 48,0 48,1 Roisman & Worthington 2010, p. 179.
  49. McCarty 2004, p. 27.
  50. Plutarco 1919, IX, 1
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 51,4 51,5 Roisman & Worthington 2010, p. 180.
  52. A History of Macedonia: Volume III: 336–167 B.C. Por N. G. L. Hammond, F. W. Walbank
  53. Bose 2003, p. 75, Renault 2001, p. 56
  54. McCarty 2004, p. 27, Renault 2001, p. 59, Lane Fox 1980, p. 71
  55. Diana Spencer (2019-11-22). "Alexander the Great, reception of". Oxford Research Encyclopedia of Classics. Oxford Research Encyclopedias. ISBN 978-0-19-938113-5. doi:10.1093/acrefore/9780199381135.013.8048. Consultado o 13 de maio do 2022. Alexandre goza do epíteto o Grande por primeira vez na comedia romana Mostellaria de Plauto (775–777). 
  56. McCarty 2004, pp. 30–31.
  57. Renault 2001, pp. 61–62
  58. Lane Fox 1980, p. 72
  59. Pseudo Calístenes (traducido o catelán o ano 2008 (orixinal s. III a. C - II d. C.)). Vida y Hazañas de Alejandro de Macedonia. Gredos. ISBN 978-987-609-122-0. Arquivado dende o orixinal o 28 de febreiro de 2017. Consultado o 20 de maio do 2022. 
  60. Chugg, Andrew (2006). Alexander's Lovers. pp. 78–79. ISBN 978-1-4116-9960-1. 
  61. 61,0 61,1 Roisman & Worthington 2010, p. 190.
  62. Green 2007, pp. 5–6
  63. McCarty 2004, p. 31, Renault 2001, p. 72, Lane Fox 1980, p. 104, Bose 2003, p. 95
  64. Stoneman 2004, p. 21.
  65. Dillon 2004, pp. 187–88.
  66. Renault 2001, p. 72, Bose 2003, p. 96
  67. "Kingdoms of the Successors of Alexander: After the Battle of Ipsus, B.C. 301". World Digital Library. 1800-1884. Consultado o 2013-07-27. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]