Chía, Cundinamarca
Localización | |||||
---|---|---|---|---|---|
| |||||
Estado | Colombia | ||||
Departamentos | Cundinamarca ![]() | ||||
Poboación | |||||
Poboación | 97.896 (2005) ![]() | ||||
Xeografía | |||||
Superficie | 80 km² ![]() | ||||
Bañado por | Río Bogotá ![]() | ||||
Altitude | 2.564 m ![]() | ||||
Comparte fronteira con | |||||
Datos históricos | |||||
Fundador | Gonzalo Jiménez de Quesada ![]() | ||||
Creación | 1537 (Gregoriano) ![]() | ||||
Identificador descritivo | |||||
Fuso horario | |||||
Páxina web | chia-cundinamarca.gov.co ![]() |
Chía é un concello colombiano do departamento de Cundinamarca, situado na provincia de Sabana Centro, a 10 quilómetros ó norte de Bogotá. Coñéceselle como «A Cidade da Lúa», en referencia á etimoloxía do seu nome, que provén da deusa muisca da Lúa, Chía. Con 132.691 habitantes (2017) é o terceiro municipio máis poboado da sabana de Bogotá.
Toponimia
[editar | editar a fonte]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Praza_de_Ch%C3%ADa.jpg/220px-Praza_de_Ch%C3%ADa.jpg)
O topónimo «Chía», tamén pronunciado como Chie en muysc cubun (lingua muisca), significa «Lúa», aínda que tamén ten os significados de «luz», «brillo», «resplandor», «ardor» (dunha fonte luminosa), «mes» e «ortiga» (planta). Porén, non se trata en rigor dunha mesma palabra con varios significados, senón de varias palabras homónimas, cada unha das cales se entendería dependendo do contexto no que fose pronunciada.[1]
Para o caso do nome do concello, o topónimo «Chía» fai referencia á Lúa como astro e como deusa da relixión muisca, en cuxa honra había un templo construído no poboado precolombiano.
Historia
[editar | editar a fonte]Época precolombiana
[editar | editar a fonte]Existe evidencia da presenza de poboacións humanas en Chía durante o Período Herrera, as cales foron posteriormente substituídas polos muiscas.[2]
Por tradición, o futuro zipa, herdeiro do zipazgo, era educado no Templo da Lúa de Chía, e polo xeral asumía o cargo de cacique de Chía antes de ser entronizado como zipa de Bacatá. Críase ademais que os zipas descendían da deusa Chía.
Durante o goberno do zipa Saguamanchica, o cacique de Guatavita invadira Chía e Cajicá, axudado por tropas enviadas polo zaque Michuá. Saguamanchica tivo que abandonar o asedio que nese momento emprendía contra Ubaque e partir de inmediato para tentar reprimir a sublevación de Guatavita.
En tempos do zipa Nemequene, sucesor de Saguamanchica, as tropas de Bacatá enfrontáronse ás de Zipaquirá no camiño entre Chía e Cajicá, resultando vencedor o zipa.
Conquista española
[editar | editar a fonte]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Centro_Ch%C3%ADa.jpg/230px-Centro_Ch%C3%ADa.jpg)
Despois de que os españois, ó mando de Gonzalo Jiménez de Quesada, invadiron a fortaleza militar muisca de Sumungotá (ou Busongote), en Cajicá, proseguindo o seu camiño até Chía.
O sobriño e lexítimo sucesor do zipa Tisquesusa era Chiayzaque, cacique de Chía, quen ó decatarse das novas que chegaban sobre os estraños invasores, decidiu fuxir con toda a súa corte. Correu o rumor de que o cacique, antes de emprender a fuxida, escondeu os seus tesouros nas altas penas que hai ó leste da vila, no que hoxe é Yerbabuena, aínda que nunca puideron acharse.
Os españois chegaron a Chía en tempo de Semana Santa. Alí recibiron ós embaixadores de Suba e Tuna, quen lles ofreceron mantos, ouro e outros agasallos, e expresaron tanta submisión ós españois, que dende entón foron os seus mellores aliados entre os muiscas. O cacique de Suba ofreceulle a Gonzalo Jiménez de Quesada hospedaxe no seu cercado, oferta que foi aceptada, posto que Suba estaba no camiño cara a Funza, capital do Zipazgo.
Colonia española
[editar | editar a fonte]En 1783, durante a insurrección dos comuneiros, a marcha dos insurrectos cara a Santa Fé detívose preto da poboación de Chía, no cruzamento do río Bogotá, no que hoxe se coñece como a Ponte do Común. Alí a Real Audiencia, máxima autoridade colonial en ausencia do vicerrei e o seu representante, quen se deu á fuga, asinou unha serie de concesións ós comuneiros, principalmente co propósito de evitar que a marcha entrase a Bogotá. Máis tarde o Vicerrei derrogaría as concesións feitas.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ http://muysca.cubun.org/chie(2)
- ↑ Álvaro Botiva Contreras. "La Altiplanicie Cundiboyacense". Arquivado dende o orixinal o 24 de setembro de 2016. Consultado o 13 de decembro de 2017.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]![]() |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Chía, Cundinamarca ![]() |
Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Páxina oficial (en castelán)