Ovella

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Ovella
Rabaño de ovellas en Dubois, Idaho
Rabaño de ovellas en Dubois, Idaho
Estado de conservación
Domesticado
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Clase: Mammalia
Orde: Artiodactyla
Familia: Bovidae
Subfamilia: Caprinae
Xénero: 'Ovis'
Especie: ''O. aries''
Nome binomial
'Ovis aries'
Linnaeus, 1758

Unha ovella[1] (Ovis aries) é un ruminante ungulado cuadrúpede laúdo, femia da especie. O macho desta especie chámase carneiro[2] e xeralmente presenta cornos longos e en espiral (nalgunhas razas a femia tamén os posúe). Orixinouse a partir da domesticación do muflón en Oriente Próximo 9.000 anos antes de Cristo.

Existen máis de 200 tipos de ovellas no mundo, en hábitats tan diversos como desertos e altas montañas.

Terminoloxía[editar | editar a fonte]

O grupo de ovellas chámase rabaño e o cercado onde se meten chámase curro, zarrado ou mallada. A cría chámase año[3] ou aña, aínda que tamén se coñece cos nomes de añagoto[4], cordeiro[5] (sempre que non pase dun ano) e roxelo[6][7].

Reprodución[editar | editar a fonte]

Ovella pare un segundo año en Nova Zelandia.

As ovellas teñen unha estratexia reprodutiva semellante á doutros animais gregarios. As femias xeralmente teñen unha soa cría (año), aínda que poden chegar a parir até tres, despois dun período de xestación que dura 150 días. Un rabaño de femias adoita ser fecundado por un único carneiro, que puido ser escollido polo gandeiro ou porque estabeleceu unha posición dominante por mor de combates con outros carneiros (en poboacións salvaxes ou asilvestradas). A maioría das ovellas tan só se reproduce en certas épocas do ano, aínda que algunhas poden reproducirse todo o ano. Xeralmente, as femias acadan a madurez sexual entre os seis ou os oito meses de idade, mentres que os machos acádana entre os catro e os seis meses[8].

As femias teñen ciclos estrais unha vez cada dezasete días aproximadamente, momento no que emiten un olor característico e indican aos machos que están receptivas por medio de demostracións físicas. Unha minoría de ovellas presentan unha preferencia pola homosexualidade (un 8% de termo medio) ou son femias que actúan de xeito masculino e non teñen ovarios funcionais[9].

Aproveitamento[editar | editar a fonte]

A súa carne e leite aprovéitanse como alimento. Co leite poden elaborarse derivados lácteos, entre os que sobresae o queixo. Coa súa la elabóranse distintos produtos, especialmente roupa. O coiro é outro subproduto amplamente utilizado.

A produción de carne de ovino en Galicia ascendeu a 624 toneladas en 2004 (Consellería de Medio Rural, 2004).

Canto ó consumo de carne, mentres que a nivel nacional era de 2,36 kg por habitante e ano, en 2008, en Galicia era de 2,06 kg, fronte a un consumo total de carne de 50,58 e 52,56 kg por habitante e ano, respectivamente [1]. Cómpre advertir que as estatísticas oficiais non discriminan o consumo de carne de ovino do de caprino pero, a efectos comparativos, lémbrese que en 2004 a produción de carne desta segunda especie foi de 117 toneladas fronte ás 624 toneladas da primeira.

A gandaría[editar | editar a fonte]

En España[editar | editar a fonte]

Segundo datos do Ministerio de Medio Ambiente e Medio Rural e Mariño [10], o censo do gando ovino en España vai descendendo lenta pero progresivamente desde cifras ó redor dos 24 millóns de cabezas en 1990 ata os 19.952.282 en 2008. Castela e León, con 4.145.751 cabezas, e Estremadura, con 4.107.161, son as comunidades com maior censo de gando ovino, mentres que Galicia contaba cun censo de 265.152 cabezas, distribuídas como segue:

Provincia Número de cabezas
A Coruña 41.031
Lugo 74.667
Ourense 108.704
Pontevedra 40.750

Produción mundial[editar | editar a fonte]

Ovellas na Patagonia, Arxentina.
Listaxe dos 10 principais criadores de ovellas (2014)
País Produción (millóns)
Flag of the People's Republic of China.svg China 202,1
Australia Australia 72,6
India India 63,0
Flag of Iran.svg Irán 50,2
Nixeria Nixeria 40,5
Reino Unido Reino Unido 33,7
Turquía Turquía 31,1
Nova Zelandia Nova Zelandia 29,8
Etiopía Etiopía 29,3
Flag of Pakistan.svg Paquistán 29,1
En todo o mundo 1 209,9
Fonte: Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura

FAO

Razas de ovellas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Lista de razas de ovellas.
As ovellas Suffolk son unha raza de cara negra e la media que se crían para a produción de carne e que representan o 60% da poboación ovina dos Estados Unidos.

A ovella é un animal polivalente e as máis de 200 razas que existen actualmente foron creadas para cubrir diversas necesidades[11].

Case todas as ovellas pódense clasificar como especialmente aptas para producir certo produto: la, carne, leite, coiro ou unha combinación no caso das razas de dobre utilidade. Outras características que se empregan para clasificar as ovellas inclúen a cor da cara (xeralmente branca ou negra), a lonxitude da cola, a presenza ou ausencia de cornos e a topografía na que se desenvolveu a raza. Este último aspecto é especialmente importante no Reino Unido, onde as razas son descritas como razas das terras altas ou das terras baixas[12].

Unha das razas máis comúns é a ovella de cola graxa, unha ovella de dobre utilidade en África e Asia que se caracteriza polos grandes depósitos de graxa que ten na súa cola. Representa aproximadamente o 25% da poboación de ovellas do mundo[13].

Raza autóctona galega[editar | editar a fonte]

A ovella galega é unha raza de ovellas de orixe galega, de pequeno tamaño, de perfil recto e proporcións medias. A súa capa é de cor branca uniforme ou negra. A forma dos cornos dos machos adoptan formas de espiral dobre, ben desenvolvidos. Nas femias, cando se presentan, son xeralmente rudimentarios. Clasifícase dentro da póla de produtoras de la entrefina, cuxo antergo é o Ovis aries celtibericus. O número de exemplares desta raza en Galicia medrou notablemente nos últimos anos.[14] No ano 2012 o número total de exemplares era de 4.548 (3.862 femias e 686 machos) distribuídos en 110 explotacións gandeiras.[15]

A ovella na cultura popular galega[editar | editar a fonte]

Cantigueiro[editar | editar a fonte]

  • Meu siñor Santo Tomé,/ sodes un santo moi bo,/ pois sodes can polo to/ e carneiro polo me.
  • Miña nai ten tres ovellas/ todas tres mas ha de dar,/ unha cega, outra coxa,/ outra xa non pode andar.
  • Nós dacá e vós dalá,/ somos tantos coma vós;/ nós comémo-lo carneiro/ e os cornos son para vós.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para ovella.
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para carneiro.
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para año.
  4. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para añagoto.
  5. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cordeiro.
  6. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para roxelo.
  7. Sinónimos en galego en Portal das Palabras
  8. Wooster, Chuck; Geoff Hansen (2005). Living with Sheep: Everything You Need to Know to Raise Your Own Flock. Guilford, Connecticut: The Lyons Press. ISBN 1-59228-531-7. 
  9. Padula, A.M. (2005). "The freemartin syndrome: an update". Animal Reproduction Science 87 (1/2): 93–109. 
  10. Anuario de estadística 2008, 859-860.
  11. Oklahoma State University Dept. of Animal Science (ed.). "Sheep (Ovis aries)". Breeds of Livestock. Consultado o 14 de febreiro de 2016. 
  12. Brown, Dave (1996). Farming Press, ed. The Modern Shepherd. Wharfedale Road, Ipswich 1P1 4LG, Reino Unido: Farming Press. ISBN 0-85236-188-2. 
  13. Davidson, Alan (1999). Oxford Companion to Food. Oxford: Oxford University Press. pp. 290–293. ISBN 0-19-211579-0. 
  14. Berenguela.com
  15. da raza de ovella galega o 2012.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Ministerio de Medio Ambiente e Medio Rural e Mariño: Anuario de estadística 2008.
  • Consellería do Medio Rural: Anuario de Estatística Agraria 2004.