Porco

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Porco
Porca co seu leitón
Porca co seu leitón
Estado de conservación
Domesticado
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Clase: Mammalia
Orde: Artiodactyla
Familia: Suidae
Xénero: 'Sus'
Especie: 'Sus scrofa'
Linnaeus, 1758
Subespecie: ''S. s. domesticus''
Nome trinomial
Sus scrofa domesticus
Erxleben, 1777
Sinonimia
  • Sus scrofa domestica
    Erxleben, 1777
  • Sus domesticus Erxleben, 1777
  • Sus domestica Erxleben, 1777

O porco[1] (tamén coñecido como cocho,[2] marrán,[3] chino[4] ou quino[5]) é un mamífero tipicamente doméstico, de nome científico Sus scrofa, aínda que algúns autores danlle o nome de Sus domesticus (ou Sus scrofa domesticus) para o diferenciar do porco bravo ou xabarín, ao cal se lle atribúe o nome de Sus scrofa.

Historia[editar | editar a fonte]

O porco domesticouse hai uns 5.000 anos. Paradoxalmente, o porco chegou a Europa dende Turquía, hai probas da súa domesticación no sitio arqueolóxico de Çayönü. Aínda que hoxe neste país este animal non aparece na gastronomía tradicional debido a ser agora un país islámico e esa relixión prohibe o consumo deste mamífero.

Aínda que o porco é doméstico e non existe salvaxe na natureza, si existen porcos asilvestrados, que adoitan causar estragos nos cultivos.

En Galicia, a crianza do porco goza de gran tradición. Isto demóstrase na popular matanza do porco de San Martiño ou a fama de xamóns coma o de Lalín ou o da Cañiza.[6]

Utilidade[editar | editar a fonte]

O porco críase sobre todo pola súa carne, ben para ser consumida fresca, en salazón ou transformada en embutidos ou outros produtos cárnicos. Entre outros, do porco saen o lacón, o xamón, o touciño ou o chourizo. Este é o seu uso principal sobre todo na cría tradicional doméstica. Pero o porco fai bo o que se di del e ten outros moitos usos:

  • Manufacturas:
    • Pel: coiro suave[7] e xoguetes para animais.
    • Pelo: para facer as cerdas dos cepillos.
    • Vexiga: unha vez limpa, inchada e seca podía ser usada como xoguete para os nenos. Hoxe fai parte do atuendo das pantallas do entroido de Xinzo de Limia.[8]
  • Medicina:
    • Corazón: próteses valvulares cardiacas.[9]
    • Ollos: concretamente as córneas, que se usan como base para crear córneas bioartificiais que poidan ser transplantadas a humanos.[10]
  • Industria alimentaria:
    • Pel, tendóns e outros restos: xelatina de uso alimentario, tamén coñecida como aditivo E-441. Neste caso aproveitase o coláxeno presente nos seus tecidos.
    • Graxa: convertida por cocción en manteiga, esta pode ser usada como remedio tradicional, lubricante artesán ou como líquido de fritir ou materia prima doutras preparacións.

Amais diso, tradicionalmente, sobre todo en Italia, usábase o porco para buscar trufas. O seu olfacto permítelle detectalas e co fociño e as patas foza ata atopalas.

Terminoloxía[editar | editar a fonte]

Entre outros nomes para porco en galego temos o de cocho ou marrán. As crías do porco reciben os seguintes nomes (especialmente cando son moi novos e aínda maman): bácoro[11] ou bacoriño,[12] leitón,[13] marrancho,[14] rancho,[15] reco,[16] rello,[17] relo,[18] rengo,[19] zacote[20] ou marrote.[21] O porco macho adulto denomínase verrón,[22] cacheiro,[23] cachaceiro[24] ou cachazo.[25] Se se dedica a cubri-las femias, porco da semente, porco colludo, porco pai e castal,[26] castizal[27] ou castizo[28] (de aí o alcume de O Castizo que leva Cibrán, o protagonista da novela A esmorga de Eduardo Blanco Amor).

Produción[editar | editar a fonte]

Bacoriños nunha granxa.

Os porcos críanse en numerosos países, aínda que os maiores consumidores de porco a nivel mundial están en Asia. Existe un importante comercio internacional e mesmo intercontinental de porcos e de carne de porco. Aínda que a China ten a meirande produción en termos absolutos, precisa importar grandes cantidades para satisfacer a demanda, que se ten incrementado notabelmente ao longo do seu desenvolvemento como potencia económica. Os principais exportadores de porco son os Estados Unidos, a Unión Europea e o Canadá. Por exemplo, a produción cadadense foi de 22,8 millóns de porcos no ano 2008 e máis da metade foi exportada a 143 países.[29]

Listaxe dos 10 principais criadores de porcos (2014)
País Produción (millóns)
Flag of the People's Republic of China.svg China 474.1
Estados Unidos de América Estados Unidos 67,7
Flag of Brazil.svg Brasil 37,9
Alemaña Alemaña 28,3
Flag of Vietnam.svg Vietnam 26,8
España España 26,6
Rusia Rusia 19,1
Flag of Mexico.svg México 16,1
Flag of Myanmar.svg Myanmar 13,9
Flag of France.svg Francia 13,3
En todo o mundo 986,6
Fonte: Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura

FAO

Razas de porco doméstico[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Lista de razas de porcos.

Porco celta[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Porco celta.

A raza de porco celta é unha variedade que até comezos do século XX era a maioritaria en Galiza. Despois de estar a piques de desaparecer durante os anos oitenta, en 1999 púxose en marcha a Asociación de Criadores de Gando Porcino Celta. O apoio público coa creación dun rexistro da raza e a difusión das cualidades deste animal está a favorecer o rexurdimento da cabana maioritaria en Galiza, antes de se ver desprazada por novas razas que ofrecían un maior crecemento.

Outras razas: Berkshire, porco ibérico, porco tamworth, porco vietnamita e porco galés.

O porco na cultura popular[editar | editar a fonte]

Miss Piggy, Babe e Porky Pig son personaxes moi coñecidos no mundo audiovisual. Os tres porquiños, Piglet de A. A. Milne, Wilbur da novela Charlotte's Web, The Sheep-Pig, Zhu Bajie ou Napoleón do libro A revolta dos animais, son exemplos de porcos famosos na literatura.

En Galicia[editar | editar a fonte]

O porco e os seus produtos constitúen un importante elemento na gastronomía galega. Así, non pode estrañar que estea presente en numerosas festas gastronómicas repartidas por toda Galicia:

  • Festa do Lacón: a mediados do mes de xullo, en Silleda (Pontevedra).
  • Festa do Porquiño á Brasa: último domingo de agosto, en Amil (Pontevedra).
  • Festa do Porquiño á Brasa: 16 de novembro, en Vilaxoán (Vilagarcía, Pontevedra).

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Matanza tradicional no Ribeiro.  
Cacheira e chourizos no Corpiño, Lalín.  
Xamóns.  
Porca de cría.  

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para porco.
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cocho.
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marrán.
  4. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para chino.
  5. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para quino.
  6. Refraneiro popular: Para porcos, na Cañiza.
  7. http://www.educa.jcyl.es/educacyl/cm/gallery/recursos_jcyl/am/5_34pielycuero/html/la_piel.htm
  8. http://www.xinzodelimia.es/index.php?option=com_content&view=article&id=121:o-entroido&catid=78&Itemid=465
  9. http://www.fundaciondelcorazon.com/informacion-para-pacientes/tratamientos/protesis-valvulares.html
  10. http://elpais.com/diario/2010/11/22/necrologicas/1290380403_850215.html
  11. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para bácoro.
  12. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para bacoriño.
  13. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para leitón.
  14. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marrancho.
  15. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para rancho.
  16. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para reco.
  17. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para rello.
  18. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para relo.
  19. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para rengo.
  20. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para zacote.
  21. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marrote.
  22. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para verrón.
  23. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cacheiro.
  24. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cachaceiro.
  25. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cachazo.
  26. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para castal.
  27. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para castizal.
  28. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para castizo.
  29. www.canadapork.com (ed.). "Canadian pork exports". Consultado o 6 de febreiro de 2016. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Porco Modificar a ligazón no Wikidata
Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de Porco

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]