Profilaxe

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Na area da saúde profilaxe, do grego prophýlaxis (προφὑλαζις), cautela, é a aplicación de medios tendentes a evitar as doenzas ou a súa propagación

Principios[editar | editar a fonte]

Unha doenza ten un ou máis axentes causantes. Estes necesitan dalgunha maneira interaccionar co organismo para xerar a doenza. E a doenza pode dar noutras doenzas. - como por exemplo a bulimia que pode dar nunha perda da menstruación (amenorrea) ou o deterioro do esmalte dos dentes, ase mesmo pode provocar neumonías por aspiración do vómito ou alteracións gástricas, con dilatacións e mesmo rotura do esófago, así como alteracións no páncreas (pancreatite).- Calquera medida de saúde que procure impedir esta interacción ou estado anormal no organismo coñecese como medidas profilácticas ou medicina preventiva, mentres que o uso de medicamentos con efectos antimicrobianos co fin de previr a infección se chama profilaxe antimicrobiana.

Patóxeno[editar | editar a fonte]

Peste bubónica, doenza suxeita a profilaxe

Chamase patóxeno a un axente potencialmente agresivo ao home. Por exemplo, unha bacteria ou un virus poden ser patóxenos. Tamén son, polo mesmo concepto, unha bala de revólver, un contaminante ambiental, un xene mal formado, etc.

Hospedeiro[editar | editar a fonte]

O hospedeiro da doenza é o home. As medidas que tratan de evitar a agresión dos patóxenos tamén son exemplos de medidas profilácticas contra as doenzas.

Vacinación[editar | editar a fonte]

Varíola Doenza erradicada pola vacinación profiláctica

Un exemplo desta situación é a utilización de vacinas.

  • O sistema inmunitario humano recoñece algúns elementos externos e desencadea unha reacción de defensa contra eles. Isto é estudado pola inmunoloxía. Nun primeiro contacto cun destes elemento, ocorren unha serie de reaccións orgánicas, que soen demorarse en xeral algúns dias, ata a eliminación ou neutralización do axente agresor. Nun eventual segundo contacto, o tempo de resposta diminúe, sendo ás veces de horas.
    • Doenzas como ou sarampelo e a varíola ocorren só unha vez na vida do individuo, xa que esta resposta inmunolóxica mantense por tempo indeterminado.
    • Outras doenzas, como unha infección urinaria por certas bacterias, ou a malaria, non desencadean unha resposta definitiva, podendo repetirse varias veces na vida do individuo.
    • Noutras doenzas ocorre unha resposta prolongada, mais non definitiva. A difteria e tétano son exemplos de doenzas deste grupo.
  • Cando o organismo é artificialmente exposto a un patóxeno debilitado ou morto, ou aínda a partes do patóxeno morto, coa finalidade de preparar o organismo para o contacto futuro co axente agresor natural, chámase vacinación. Só é posible vacinar as doenzas que desencadean resposta inmune prolongada ou definitiva.
    • Unha doenza que xa non existe grazas á vacinación, aínda que o virus aínda existe nalgún laboratorio, é a varíola.
    • Unha doenza que diminuíu drasticamente foi a poliomielite, grazas a unha campaña de vacinación continua en practicamente todos os países do mundo.

Historia[editar | editar a fonte]

Moito antes de que a sociedade entendese os mecanismos da infección, a observación mostrou unha serie de medidas profilácticas eficientes:

  • Os primeiros libros da Biblia conteñen unha serie de recomendacións transmitidas por Moisés aos hebreos, pois segundo esta, recibe de Deus os Dez Mandamentos e un conxunto de leis relixiosas, sociais e alimentarias (Torá escrita e Torá oral; en hebreo Toráh), o que fai que doenzas como a cisticercose diminúan ou deixen de ocorrer cando as persoas deixan de consumir carne de porco.
  • A circuncisión diminúe a doenza de cancro de pene, posiblemente por mellorar as condicións de hixiene íntima.
  • A observación da fidelidade conxugal, recomendada nas dúas táboas dos Dez Mandamentos, prevén doenzas sexualmente transmisibles do home á muller e viceversa.
Louis Pasteur Científico cuxos descubrimentos ampliaron moito as medidas de profilaxe nas infeccións
  • No principio da infectoloxía diminúe moito o número de infeccións puerperais, infeccións producidas no postparto inmediato debido a unha medida moi simple que é que os médicos pasaran a lavar as mans ao vir das salas de autopsia, antes de atenderen os partos. Mesmo descoñecendo a existencia de bacterias, estas primeiras medidas previron un gran número de mortes.

Non sempre as medidas profilácticas foron benvidas.

  • Un exemplo claro de gran diminución da incidencia de doenzas nunha poboación foi a reforma urbana ocorrida no inicio do Século XX, na cidade do Río de Xaneiro, coordenada polo prefecto Pereira Pasos e polo científico Oswaldo Cruz. As medidas, conducidas de maneira arbitraria, xeraron a chamada revolta da vacina.
  • Os defensores do Referendo sobre a prohibición da comercialización de armas de fogo e municións, ocorrido no Brasil o 23 de outubro de 2005, argumentaban que esta sería unha medida profiláctica contras as mortes por armas de fogo. Esta tese non foi suficiente para a aceptación desta medida por parte da poboación.
  • O filme Apocalipse Now, describe unha situación ficticia onde as forzas americanas promoven unha campaña de vacinación nos nenos nativos, o que provocou unha violenta reacción dos locais, con amputación dos membros vacinados. Aínda que ficticia, tal situación mostra a necesidade do respecto a cultura local cando da utilización de medidas profilácticas.

Durante o nazismo, debido aos conceptos de euxenesia que se cría na época, era considerada unha medida profiláctica "afastar" persoas consideradas incapaces física ou mentalmente, para que estas non fosen deixar descendentes coas súas mesmas taras, chegando inclusive ao punto da castración ou mesmo a morte destes individuos.

Exemplos de doenzas específicas suxeitas a profilaxe[editar | editar a fonte]

Profilaxe versus diagnóstico precoz[editar | editar a fonte]

Nun senso amplo, o diagnóstico precoz das doenzas é unha medida profiláctica, xa que permite un inicio de tratamento precoz o que permite unha mudanza na evolución das mesmas.

Como isto ampliaría moito o tema deste artigo, as medidas de diagnóstico precoz non son citadas neste parágrafo.