Papúa Nova Guinea

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Independent State of Papua New Guinea
Independen Stet bilong Papua Niugini
Estado Independiente de Papúa Nova Guínea
Bandeira de Papúa Nova Guinea Escudo de Papúa Nova Guinea
Bandeira Escudo
Lema: O arise all you sons of this land
«Surxide todos, fillos desta terra»
Himno nacional: O Arise, All You Sons
 
Papua New Guinea (orthographic projection).svg
 
Capital
 • Poboación
Port Moresby
254.158 hab. (2000)
Cidade máis poboada Port Moresby
Linguas oficiais
Inglés, Tok Pisin, Hiri Motu, Pidgin Inglés
Forma de goberno Monarquía constitucional parlamentaria
Isabel II
Sir Paulias Matane

Sir Michael Somare
Independencia
 - Declarada
 - Recoñecida
De Australia
1 de decembro de 1973
16 de septembro de 1975
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 54º
462.840 km²
2%
n/d km
n/d km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 105º
5.670.544 Hab.(2007)
11 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total
 • PIB per cápita

n/d
n/d
PIB (PPA)
 • Total (2003)
 • PIB per cápita
Posto 129º
US$ 11.480 millóns
US$ 2.200
IDH (2007) 0,530 (145º) – Medio
Moeda Kina (PGK)
Xentilicio papú , papuano/a
Fuso horario
 • en verán
UTC+10
UTC+10
Dominio de Internet .pg
Prefixo telefónico +675
Prefixo radiofónico n/d
Código ISO 598 / PNG / PG
Membro de: Commonwealth, ONU, APEC
Tódolos países do mundo

A Papúa Nova Guinea é un país da Oceanía que ocupa a metade oriental da Illa de Nova Guinea, e unha serie de illas e arquipélagos, ao leste e ao nordeste, aínda que sempre na Melanesia. A única fronteira terrestre que ten é coa Indonesia, ao oeste, mais ten fronteiras marítimas con Palau e mailos Estados Federados de Micronesia, ao norte, coas Illas Salomón, ao sueste, e coa Australia, a través do Mar de Coral, o Estreito de Torres e o Mar de Arafura, ao sur. A súa capital é Port Moresby.

Historia[editar | editar a fonte]

Primeiros habitantes[editar | editar a fonte]

Evidencias arqueolóxicas indican que os humanos chegaron a Nova Guinea polo menos 600.000 anos atrás, probablemente por mar desde o Sueste de Asia durante un período glaciar cando o nivel do mar era máis baixo e as distancias entre as illas eran máis curtas.

Aínda que os primeiros habitantes eran cazadores e recolectores, evidencias antigas demostran que as persoas usaban os bosques para se prover comida. Tamén hai probas de que a horticultura era practicada ao mesmo tempo en que a agricultura se desenvolvía en Mesopotamia e Exipto. Cultivos antigos - moitos dos cales eran indíxenas - incluían cana de azucre, bananas do Pacífico, ñame e taro, mentres que o sago e pandano eran as dúas especies de árbores máis explotadas polos nativos. As batatas e os porcos, son de chegada recente, pero os moluscos e peixes levan na dieta moito tempo.

Presenza europea[editar | editar a fonte]

Cando os primeiros exploradores europeos chegaron a Nova Guinea, os habitantes desta e outras illas veciñas tiñan un sistema de agricultura produtivo aínda utilizando ferramentas de óso, madeira e pedra. Comerciaron cos insulares ao longo da costa principalmente con produtos cerámicos, adornos de cunchas e produtos alimentarios básicos. Tamén penetraron no interior, onde intercambiaron produtos do bosque por bens mariños.

Probablemente foron os navegantes portugueses e españois os que avistaron primeiro Nova Guinea a principios do século XVI. Entre 1526 e 1527, Don Jorge de Meneses chegou accidentalmente á illa principal chamándoa Papúa, unha palabra malaia que designa o carácter rizo do pelo dos melanesios. En 1545, o español Iñigo Ortiz de Retez engadiu o termo Nova Guinea ao nome da illa ao observar un parecido entre os habitantes da illa e os da costa de Guinea (África).

Aínda que nos próximos 170 anos numerosos navegadores europeos visitaron as illas e exploraron as súas costas, non se sabía gran cousa dos seus habitantes ata que a finais do século XIX, Nicolai Miklukho-Maklai conviviu varios anos coas diferentes tribos e describiu o seu modo de vida nun extenso informe.

Nova Guinea Alemá[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Nova Guinea Alemá.
Cultura de Luf: talla (Museo Etnolóxico Dahlem, de Berlín)

Coa crecente demanda europea de aceite de coco, Godofredo de Hamburgo, a firma comercial máis grande do Pacífico, comeza o comercio de copra nas illas de Nova Guinea. En 1884, o Imperio Alemán formalmente tomou posesión do nordés da illa e puxo a súa administración en mans dunha compañía comercial contratada formada para o devandito propósito, a Compañía de Nova Guinea (Neu Guinea Kompagnie). No contrato concedido a esta compañía polo goberno imperial alemán en maio de 1885, dáballes o poder de exercer dereitos soberanos sobre o territorio e outras terras "non ocupadas" en nome do goberno, e a habilidade de negociar directamente cos habitantes nativos. As relacións con potencias estranxeiras eran retidas como propiedade exclusiva do goberno alemán. A Compañía de Nova Guinea pagaba directamente polas institucións gobernamentais locais, a cambio de concesións que eran outorgadas.

En 1899, o goberno imperial alemán asumiu directamente o control do territorio agora chamado como Nova Guinea Alemá. En 1914, tropas australianas ocuparon o territorio, e mantivérono baixo control militar australiano durante a Primeira Guerra Mundial, ata 1921. O goberno británico, a través da Mancomunidade de Australia, asumiu un mandato para a Liga de Nacións para gobernar o Territorio de Nova Guinea en 1920. Foi administrado baixo este mandato ata a invasión xaponesa en decembro de 1941, que trouxo a suspensión da administración civil australiana.

Territorio de Papúa[editar | editar a fonte]

O 6 de novembro de 1884, un protectorado británico foi proclamado sobre a costa sur de Nova Guinea e as súas illas adxacentes. O protectorado, chamado Nova Guinea Británica, foi anexado directamente o 4 de setembro de 1888. A posesión foi transferida á autoridade da Mancomunidade de Australia en 1902. Segundo a Lei de Papúa de 1905, a Nova Guinea Británica pasou a chamarse Territorio de Papúa, establecéndose unha administración formal australiana en 1906. Papúa foi administrada baixo a Lei de Papúa ata que foi invadida polos xaponeses en 1941, e a administración civil foi suspendida. Durante a guerra, Papúa foi gobernada por unha administración militar desde Port Moresby, onde o xeneral Douglas MacArthur ocasionalmente tiña os seus cuarteis.

Territorio de Papúa e Nova Guinea[editar | editar a fonte]

Logo da rendición dos xaponeses en 1945, a administración civil de Papúa e de Nova Guinea foron restauradas, baixo a Acta de Administración Provisional de Papúa Nova Guinea (1945 - 1946), Papúa e Nova Guinea foron combinadas nunha unión administrativa.

A Acta de Papúa e Nova Guinea de 1949 formalmente aprobou o establecemento de Nova Guinea baixo o sistema internacional fideicomisario e confirmou a unión administrativa de Nova Guinea e Papúa baixo o nome de Territorio de Papúa e Nova Guinea. A acta proveu un Consello Lexislativo (establecido en 1951), unha organización xudicial, un servizo público, e un sistema de gobernos locais. Unha Cámara de Representantes substituíu ao Consello Lexislativo en 1963. En 1972, o nome do territorio foi cambiado a Papúa Nova Guinea.

Independencia[editar | editar a fonte]

As eleccións de 1972 deron paso á formación dun ministerio dirixido por Michael Somare, quen prometeu implantar un goberno autónomo para máis tarde alcanzar a independencia. En efecto, o 1 de decembro de 1973 Papúa Nova Guinea pasou a ser dirixida por un goberno autónomo, e máis tarde, o 16 de setembro de 1975, alcanzou a independencia.

Tras as eleccións nacionais de 1977, Somare foi nomeado Primeiro Ministro co apoio dunha coalición dirixida polo partido Pangu. Con todo, o seu goberno empezou a perder a confianza do pobo e foi substituído por un novo gabinete con Julius Chan como Primeiro Ministro.

Nas eleccións de 1982 o partido Pangu volveu gañar popularidade e Somare saíu outra vez elixido. Con todo, en novembro de 1985, o goberno volveu perder apoios, o que deu paso a que Paias Wingti saíse elixido nas eleccións de xullo de 1987 co respaldo dunha coalición de cinco partidos. Con todo, en xullo de 1988, outra vez por falta de confianza, Rabbie Namaliu, quen semanas antes substituíra a Somare na dirección do partido Pangu, pasou a ocupar o cargo de Primeiro Ministro.

Política[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Política de Papúa Nova Guinea

Papúa Nova Guinea é unha monarquía constitucional cunha democracia parlamentaria. Coma membro da Commonwealth, recoñecese coma Xefe de Estado ao rei ou á raíña do Reino Unido, representado por un Gobernador Xeral. Este gobernador é elixido polo Parlamento, nomeado polo rei ou a raíña, e participa principalmente en cerimonias oficiais.

O xefe do Goberno é o Primeiro Ministro, elixido polo Parlamento Nacional unicameral de 109 membros. Os compoñentes do Parlamento son elixidos cada cinco anos cos votos das 19 provincias e do distrito da capital nacional de Port Moresby.

Subdivisións[editar | editar a fonte]

Provincias de Papúa Nova Guinea
Provincia Capital Área (km²) Poboación
1 Central Port Moresby 29.500 161.447
2 Simbu (Chimbu) Kundiawa 6.100 187.809
3 Highlands Orientais Goroka 11.200 316.802
4 Nova Bretaña do Leste Kokopo 15.500 235.712
5 Sepik do Leste Wewak 42.800 280.340
6 Enga Wabag 12.800 279.046
7 Golfo Kerema 34.500 72.794
8 Madang Madang 29.000 288.317
9 Manus Lorengau 2.100 38.697
10 Milne Bay Alotau 14.000 185.000
11 Morobe Lae 34.500 439.725
12 Nova Irlanda Kavieng 9.600 105.893
13 Oro Popondetta 22.800 112.985
14 Bougainville Arawa 9.300 178.262
15 Highlands Meridionais Mendi 23.800 390.240
16 Occidental Daru 99.300 126.411
17 Highlands Occidentais Mount Hagen 8.500 398.376
18 Nova Bretaña do Oeste Kimbe 21.000 170.485
19 Sandaun Vanimo 36.300 160.349
20 Distrito Capital Nacional Port Moresby 240 271.813

Papúa Nova Guinea está dividida en dezanove provincias e o Distrito Capital Nacional de Papúa Nova Guinea.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Localización: Sueste de Asia, arquipélago que inclúe a metade oriental da illa de Nova Guinea entre o Mar de Coral e o Océano Pacífico, ao leste de Indonesia.

Área:

  • total: 462,840 km²
  • terra: 452,860 km²
  • auga: 9,980 km²

Límites en terra:

  • total: 820 km
  • países limítrofes: Indonesia 820 km

Liña costeira: 5,152 km

Soberanía marítima: medido desde as liñas de costa das illas que forman o arquipélago

  • placa continental: 200 metros de profundidade
  • zona económica exclusiva: 200 millas náuticas
  • mar territorial: 12 millas náuticas

Clima: tropical; monzón noroccidental de decembro a marzo, Monzón suroriental de maio a outubro, pequenas variacións na temperatura.

Terreo: maiormente montañoso con planicies nas costas.

Puntos extremos:

Recursos naturais: ouro, cobre, prata, gas natural, madeira, petróleo, pesca.

Uso da terra:

  • terra arable: 0.1%
  • cultivos permanentes: 1%
  • pasturas permanentes: 0%
  • bosques: 92.9%
  • outros: 6% (1993 est.)

terras irrigadas: NA km²

Perigos naturais: vulcanismo; atópase situado dentro do Cinto de lume do Pacífico; o país soporta frecuentes sismos e tsunamis.

Asuntos ambientais: bosque chuvioso en proceso de deforestación como resultado do aumento da demanda comercial de madeira. contaminación dos proxectos mineiros.

Xeografía

  • Comparte a illa de Nova Guinea con Indonesia
  • Ao longo da súa costa suroccidental esténdese un dos pantanos máis longos do mundo.

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Papúa Nova Guinea

Papúa Nova Guinea posúe gran cantidade de recursos naturais, aínda que a explotación dos mesmos sempre estivo obstaculizada pola carencia de infraestruturas e tecnoloxía de desenvolvemento. Non obstante as fontes mineiras, incluíndo o petróleo, o cobre e o ouro, representan as catro quintas partes das súas exportacións.

Mantén unha agricultura de subsistencia que serve unicamente para o consumo local.

A pesca, explotada industrialmente en concesións a outros países, constitúe tamén unha fonte importante de ingresos, mais moi afectada polos cambios climáticos das corrientes mariñas do Pacífico.

As axudas ó desenvolvemento proveñen na súa maior parte de Australia, Xapón e da Unión Europea.

En 1995 foi necesaria a intervención do Fondo Monetario Internacional e do Banco Mundial para axustar un programa de desenvolvemento. Na actualidade a situación é estable, cun crecemento da produción agrícola dun 3,9% de media anual dende o ano 1999.

Demografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Demografía de Papúa Nova Guinea

Crecemento da poboación dende 1961 ata 2003 (en miles de persoas)

Os tres maiores grupos étnicos do Océano Pacífico, melanesios, micronesios e polinesios están representados en Papúa Nova Guinea. Chineses, europeos e australianos tamén residen neste país.

Papúa Nova Guinea conforma un dos lugares máis diversos do planeta; existen 700 linguas indíxenas e polo menos unha maioría de sociedades indíxenas, cunha poboación maior aos 5 millóns. É tamén un dos lugares máis rurais, con só un 18% da poboación vivindo en centros urbanos.

Hai tres idiomas oficiais en Papúa Nova Guinea, aínda que se falan máis de 700 linguas indíxenas papuanas no país (un incríble 25% dos idiomas do mundo). A maioría da xente fala a lingua crioula Tok Pisin, aínda que na rexión sur de Papúa, a xente adoita empregar o terceiro idioma oficial, o Hiri Motu antes que o Tok Pisin para este propósito.

Preto dun terzo da poboación adhírese a crenzas indíxenas, mentres o resto é cristiá. Preto dun terzo dos cristiáns son católicos romanos, mentres que o resto está dividido entre varias denominacións protestantes.

Cultura[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cultura de Papúa Nova Guinea

Con 850 idiomas falados en todo o país, Papúa Nova Guinea é a nación en que se falan máis linguas. É tamén nesta media illa onde se concentra parte da lista de idiomas ameazados de extinción, que pode reducir as actuais 6000 linguas humanas a apenas seiscentas.

Feriados
Data Nome en galego Nome local Observacións
Países do mundo | Oceanía
Australia | Estados Federados de Micronesia | Fidxi | Illas Salomón | Illas Marshall | Kiribati | Nauru | Nova Zelandia | Papúa Nova Guinea | Samoa Occidental | Timor Leste | Toquelau | Tonga | Tuvalu | Vanuatu
Países con parte do seu territorio en Oceanía

Estados Unidos | Chile | Indonesia

Países semiautónomos e estados libres asociados

Niue | Toquelau