Otto von Bismarck

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Otto von Bismarck
Retrato de Otto von Bismarck, 1875
Otto Eduard Leopold von Bismarck
Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.png
Chanceler de Alemaña
Período: 21 de marzo de 187120 de marzo de 1890
Antecesor: ningún
Sucesor: Leo von Caprivi
Chanceler: {{{chanceler1}}}
Monarca: {{{monarca1}}}
Wappen Deutsches Reich - Königreich Preussen (Grosses).png
Primeiro ministro de Prusia
Período: 23 de setembro de 1862
1 de xaneiro de 1873
Antecesor: Adolf zu Hohenlohe-Ingelfingen
Sucesor: Albrecht von Roon
Período: 9 de novembro de 1873
20 de marzo de 1890
Antecesor: Albrecht von Roon
Sucesor: Leo von Caprivi
{{{cargoexecutivo4}}}
Período: {{{periodo4}}}
Antecesor: {{{antecesor4}}}
Sucesor: {{{sucesor4}}}
Datos persoais
Nacemento: 1 de abril de 1815
Lugar: Schönhausen, Flag of Prussia, Prusia
Falecemento: 30 de xullo de 1898 (83 años)
Lugar: Friedrichsruh, Imperio Alemán Imperio Alemán
Organización:
Afiliacións: {{{afiliacións}}}
Cónxuxe: Johanna von Puttkamer
Parella: {{{parella}}}
Fillos:
Parentes: {{{parentes}}}
Residencia:
Cargo(s): {{{cargos}}}
Alma mater:
Profesión:
Relixión: {{{relixión}}}
Premios: {{{premios}}}
Sinatura de Otto von Bismarck
Bismarck-Monument, Hamburg
Otto von Bismarck

Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen nado en Schönhausen o 1 de abril de 1815[1] e finado en Friedrichsruh o 30 de xullo de 1898[1], coñecido como Otto von Bismarck, foi un estadista, burócrata, militar, político e prosista alemán, considerado o fundador do Estado alemán moderno. Durante os seus últimos anos de vida alcumóuselle o «Chanceler de Ferro» pola súa determinación e man dura na xestión de todo o relacionado co seu país,[n. 1] que incluía a creación dun sistema de alianzas internacionais que asegurasen a supremacía de Alemaña, coñecido como o Reich.[1]

Cursou estudos de leis e, a partir de 1835, traballou nos tribunais de Berlín e Aquisgrán, actividade que abandonou tres anos máis tarde para dedicarse ao coidado das súas posesións territoriais.[2] En 1847 entrou a formar parte do parlamento prusiano,[2] onde moi pronto se converteu en líder do á conservadora.[2] Enfrontouse duramente á revolución de 1848, e por esa época comezou a perfilar o que sería o seu principal obxectivo político: a unificación de Alemaña e a creación do Reich desde preceptos autoritarios e antiparlamentarios.[3]

A súa carreira política estivo sempre marcada por un férreo conservadorismo e polo belicismo. Formou parte do parlamento prusiano e foi logo delegado diplomático en Westfalia, Francia e Rusia. Procurou sempre na unificación de tódolos pobos xermanos, aínda que fora por medios violentos.

En 1862, tras ser nomeado primeiro ministro de Prusia, emprendeu unha importante reforma militar que lle permitiu dispoñer dun poderoso exército para levar a cabo os seus plans de unificación. Desta forma, en 1864 conseguiu arrebatar a Dinamarca os ducados de Lauenburgo, Schleswig e Holstein[4] e, dous anos máis tarde, logo da loita contra Austria, conseguiu a anexión de Hesse,[4] Frankfurt,[4] Hannover[4] e Nassau,[4] o que deu lugar á creación da Confederación Alemá do Norte,[5] con Bismarck como chanceler.[5] Para rematar, a guerra contra Francia supuxo a adhesión de Baviera, entre outros estados, e en 1871 proclamouse o Segundo Imperio Alemán no Palacio de Versalles de París.[6] Bismarck converteuse en primeiro ministro de Prusia y chanceler.[6] Durante os 19 anos que se mantivo no poder levou a cabo unha política conservadora, enfrontándose inicialmente aos católicos e combatendo á socialdemocracia.[1] Foi tamén o organizador da Tripla Alianza, con Italia e Austria-Hungría, creada en 1882 para illar a Francia.

En 1871, Guillerme I -rei de Prusia- nomeouno chanceler. A política interior de Bismarck apoiouse nun réxime de poder autoritario, malia a aparencia constitucional e do sufraxio universal destinado a neutralizar ás clases medias (Constitución federal de 1871). Inicialmente gobernou en coalición cos liberais, centrándose en contrarrestar a influencia da Igrexa Católica (Kulturkampf) e en favorecer os intereses dos grandes terratenentes mediante unha política económica librecambista; en 1879 rompeu cos liberais e aliouse co partido católico (Zentrum), adoptando posturas proteccionistas que favorecesen o crecemento industrial alemán.[1] Nesa segunda época centrou os seus esforzos en frear o movemento obreiro alemán, ao que ilegalizó aprobando as Leis Antisocialistas, á vez que intentaba atraerse aos traballadores coa lexislación social máis avanzada do momento.[1][7]

En política exterior, mostrouse prudente para consolidar a unidade alemá recentemente conquistada: por unha banda, forxou un entramado de alianzas diplomáticas (con Austria, Rusia e Italia) destinado a illar a Francia en previsión da súa posible revancha;[8] por outro, mantivo a Alemaña apartada do vórtice imperialista que por entón arrastraba ao resto das potencias europeas. Foi precisamente esta precaución fronte á carreira colonial o que o enfrontou co novo emperador, Guillerme II (1888-1918), partidario de prolongar a ascensión de Alemaña coa adquisición dun Imperio ultramarino, asunto que provocou a caída de Bismarck en 1890. Ao faltarlle o apoio do emperador Guillerme II, quen subira ao trono en 1888, Bismarck presentou a súa dimisión en 1890 e retirouse a vivir ao campo. Faleceu en Friedrichsruh o 30 de xullo de 1898 aos 83 anos de idade.[1][2]

Xenealoxía[editar | editar a fonte]

Ascendencia[editar | editar a fonte]

A familia Bismarck era unha familia da antiga nobreza da Marca que antes de Otto von Bismarck non dera ningunha personalidade relevante. O seu pai, Ferdinand von Bismarck, era un fidalgo de provincias pouco influente, que renunciara prematuramente ao seu cargo de oficial do exército prusiano[9] En 1806 casouse con Luise Wilhelmine Mencken, unha burguesa filla dun conselleiro privado de Berlín. Comparada co tosco fidalgo campesiño, a súa esposa era un personalidade eminente e moi cultivada cuxa maior ambición cifrábase no seu fillo. A miúdo discutiuse a influencia que exerceu no mozo Bismarck a disparidade de carácteres e de orixe dos seus proxenitores. A cuestión, con todo, é un deses misterios da natureza que a razón humana xamais chegará a descifrar.[10][11] En Bismarck parece tamén confirmarse o feito de que as persoas xeniais xorden precisamente da diversidade. No futuro, o propio Bismarck sentiríase cada vez máis atraído polo seu pai, malia ser consciente do seu primitivismo. A súa nai quixo guiarlle e influírlle en demasía. O fillo afirmaría máis tarde: «A miña nai era unha muller fermosa, amante do luxo, de intelixencia despexada e viva, pero carente case por completo diso que chamamos carácter berlinés».[12]

Descendencia[editar | editar a fonte]

Otto von Bismarck únicamente tivo unha esposa, Johanna, con quen tivo dous fillos e unha filla: Marie, Herbert e Wilhelm. Os tres viaxaron con el aos moitos lugares que el visitou como Frankfurt, San Petersburgo e París. Nunha carta enviada á súa esposa escribe: «Eles tres son o máis fermoso que hei ter e só por iso sigo aquí».[13]

Dos seus tres fillos, o máis sobresaínte para os historiadores e expertos da vida de Bismarck, foi Wilhelm,[14] pois logrou redactar unha pequena biografía da vida do seu pai durante a súa loita pola unificación de Alemaña e no seu cargo no Parlamento de Frankfurt. No entanto, aínda que en menor medida, Herbert e Marie tamén destacaron na vida aristocrática alemá.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Os primeiros anos (1815 - 1847)[editar | editar a fonte]

Infancia[editar | editar a fonte]

Retrato de Otto von Bismarck á idade de 11 anos en 1826. Debuxo a carbonciño de Franz Krüger.[15]

Bismarck nació o 1 de abril de 1815,[1] ano da derrota definitiva de Napoleón en Waterloo.[16] Foi o cuarto fillo dunha familia numerosa. Durante a súa infancia, non ocorreu nin un suceso destacado. Bismarck sabíase membro da nobreza; a súa formación, no entanto, respondeu nas liñas esenciais aos desexos da súa nai e foi moi diferente da que se afacía entón nos círculos da nobreza rural prusiana. Estudou en Berlín, primeiro na Plamannsche Lehranstalt, logo no Instituto Friedrich-Wilhelm e para rematar no Graue Kloster ("Convento Gris").[1] Bismarck non destacou demasiado entre os seus mestres e compañeiros. Máis tarde diríase que abandonou a escola convertido nun panteísta e convencido de que a república era a forma de goberno máis racional. Tales palabras encerraban unha crítica retrospectiva ás institucións docentes da época, máis influídas polo espírito burgués e o humanismo que pola tradición monárquico-conservadora. No entanto, afirmar a súa perfecta compenetración coa república é, de xeito evidente, esaxerado

Estudios universitarios[editar | editar a fonte]

Bismarck durante os anos en que era estudante de Gotinga. Autor anónimo, cara a 1836.[17]

En 1832, aos dezasete anos, ingresou na Universidade de Gotinga para estudar Dereito. De todos os seus profesores, Bismarck só se interesou por Heeren, historiador e profesor de Dereito público cuxas ideas sobre o mapa político europeo dominariano en gran medida no futuro.[18] Bismarck fíxose membro do Corps Hanovera, pero apenas aproveitou as posibilidades intelectuais que lle ofrecía aquela cidade universitaria, tan famosa no seu tempo, senón que se entregou corpo e alma ás alegrías da vida estudiantil. Moitas das súas aventuras, de maior ou menor gusto, en ocasións creáronlle conflitos coas autoridades académicas. El mesmo falou con franqueza e ironía da súa «vida silenciosa», a través da cal mostraba unha personalidade aínda sen moldear. Entre os seus amigos, ademais dos membros da nobreza Corps Hanovera, contábanse dúas importantes personalidades estranxeiras. Naquela época Bismarck, sen verdade algunha pola súa banda, recoñecía a súa forza interior; nunha carta dirixida a un amigo de mocidade escribía: «Serei o último pelagatos ou o home máis grande de Prusia».[19]

Nesa época non existe o máis leve indicio de opinións políticas que deixen albiscar a futura obra do creador do Segundo Imperio. Bismarck finalizou os seus estudos en Berlín sen aproveitar as posibilidades científicas que a universidade lle ofrecía. Tamén neste aspecto mostrouse a súa vigorosa natureza. Polo que aos estudos se refire, Bismarck limitouse a aprender o necesario para aprobar, práctica entón non tan habitual como hoxe. En 1835 realizou o seu exame de licenciatura en Dereito, que non nos ilustra demasiado o seu ideario, pois respondía máis ás preguntas do examinador que aos intereses do examinado.[20] Bismarck, cargado de débedas moi a pesar do seu pai, debeu de rirse no seu interior de que se lle preguntase a el sobre a necesidade do aforro.

Labor nos tribunais[editar | editar a fonte]

Os anos seguintes pasounos nos tribunais de Berlín e Aquisgrán. A súa meta final era a diplomacia, pois descartaba dedicarse á outra carreira posible para un mozo nobre, a das armas.[5] O seu labor nos tribunais acrecentou a súa aversión cara á burocracia e cara ao formalismo dun servizo ríxidamente reglamentado, aversión que conservaría durante toda a súa vida. Ter xefes foi sempre algo superior ás súas forzas. En Aquisgrán tamén se consagrou de maneira total aos praceres da vida, e durante meses e sen permiso, viaxou seguindo os pasos dunha moza inglesa. Posteriormente continuaría o seu labor en Potsdam. En Aquisgrán, os seus superiores recoñecían a súa capacidade, pero opinaban que debía ser máis disciplinado no servizo. A este respecto, Bismarck comentaba con aquela sinceridade tan característica nel: «Creo que o goberno de Aquisgrán deume notas máis altas das que realmente merezo».[21]

Retiro da actividade burocrática[editar | editar a fonte]

Retrato de Otto von Bismarck cara a 1847. Retrato anónimo.[22]

En 1838, Bismarck renunciou á actividade burocrática e ao ríxido servizo público.[5][21] Esta decisión madurouna con lentitude e non contou coa aprobación dos seus pais.[21] Para Bismarck, ser funcionario e ministro non era precisamente sorte. A misión do funcionario -pensaba- reducíase a impulsar de oficio, sen aportar iniciativas propias, a maquinaria administrativa. "Pero eu desexo facer a música, a música que a min me gusta, ou permanecerei en silencio".[23] Este rexeitamento da burocracia, polos demais moi estendido entre a nobreza, simboliza en Bismarck unha profunda ansia dunha actividade independente. As declaracións destes anos deixan de traslucir certa inclinación polas tarefas de estadista. Para el, o esencial entón era o seu desexo de ter na práctica unha marxe de actuación. O presidente ou ministro, dicía, "non tratan con persoas, senón con papel e tinta únicamente".[24]

Máis tarde, durante moitos anos, Bismarck dedicouse a administrar as súas posesións agrícolas, mentres no plano teórico preparábase con estudos que nos asombran pola súa amplitude. O servizo militar, cumprido a contragusto e de xeito moi irregular, interrompeu esas actividades. Durante este período continuaron os incesantes viaxes e a vida axitada; os seus veciños chamaban a Bismarck o "desenfreado".[23][24][25] A súa dedicación á agricultura complementouse cunha abundante lectura de obras históricas, filosóficas e literarias.[23] Interesouse especialmente por Shakespeare e Byron, deixando ao carón a Goethe: o verso que afirma que o home podería, sen odio, auto-marxinarse do mundo, arrepioulle.[24] Leu tamén, sen comprendelos ás veces, aos filósofos radicais do seu tempo: David Friedrich Strauss, Ludwig Andreas Feuerbach e Bruno Bauer.[23] O mesmo falaba do seu "espido teísmo".

A longo prazo, Bismarck comprendeu que a vida campesiña, malia as viaxes e a lectura, tampouco colmaba as súas aspiracións máis íntimas. Chegou a dicir que a experiencia fíxolle ver o carácter ilusorio da felicidade arcádica dun agricultor fervoroso da contabilidade de partida dobre.[24] As súas opinións dos anos corenta conteñen unha severa autocrítica; nunha pasaxe di que se deixaba levar á deriva polo río da vida".[23] As súas relacións con amigos pietistas e o coñecer á súa futura esposa Johanna von Puttkamer provocaron cambios na súa intimidade.[26] Marie von Thadden, noiva dun dos seus amigos, e amiga íntima á súa vez de Johanna, intentou converter a Bismarck que aínda mantiña opinións moi heterodoxas no tema relixioso. Pero sería a enfermidade mortal de Marie o que levou ao que se deu en chamar a conversión de Bismarck,[24] o cal comezou a frecuentar os círculos protestantes e cristiáns, aínda que sen contraer un compromiso relixioso estreito. A ideoloxía esencialmente protestante-cristiá de Bismarck, íntimamente ligada ao seu compromiso matrimonial e á súa voda, non pode abstraerse do seu modo de pensar global como político e estadista; no entanto, o cualificativo de "político cristián" tampouco parece moi axustado.

Bismarck entrara en contacto con Johanna von Puttkamer grazas á súa amiga Marie von Thadden. En decembro de 1846, pouco logo da morte desta última, Bismarck pediu a von Puttkamer a man da súa filla nunha carta sobradamente coñecida. Nela Bismarck falaba con toda franqueza da súa evolución relixiosa, limitándose así a cuestións xa sabidas polo seu futuro sogro, o cal, polo demais, debía de albergar certos reparos sobre a vida anterior de Bismarck.[22] Este, como era habitual nel, soubo achar un ton convinte e preciso para agradar ao destinatario da carta, mesturando nela a sinceridade e a habilidade diplomática.[27] A misiva mostra, sen xénero de dúbidas, nos seus trazos esenciais os verdadeiros sentimentos do seu autor.

O matrimonio con Johanna celebrouse en xullo de 1847. Bismarck, nunha carta dirixida aos seus irmáns, definiuna como "unha muller de intelixencia e nobreza de sentimentos moi singulares".[28] Bismarck achou nela sostén e axuda ao longo de toda a súa existencia, precisamente porque evitou con exquisito coidado influenciala políticamente no máis estrito sentido da palabra.[28]


O Landtag unificado (1847 - 1851)[editar | editar a fonte]

Bismarck, deputado polo estamento da nobreza de Jerichow no primeiro Parlamento territorial unificado, 1847. Gravado en madeira.

Elección e desenvolvemento como membro de o Landtag[editar | editar a fonte]

Bismarck comezou a súa actividade pública algunhas semanas antes da súa voda; en mayo de 1847 a nobreza elixiulle membro do Landtag unificado prusiano.[29] O Landtag unificado de 1847 foi o primeiro parlamento verdadeiro da historia alemá. Nel, os liberais moderados dispoñían de maioría absoluta. O grupo das dereitas, que defendía a autoridade da coroa e os intereses da nobreza latifundista, contaba cunha representación moitos máis reducida. Un dos seus membros era Bismarck, que sufriu, en principio, a decepción de ser nomeado deputado suplente.[30]

Bismarck xa tiña certa experiencia nestas lides, pois anteriormente exercera como Deichhauptmann das Dietas.[29] O futuro detractor do parlamentarismo iniciouse, xa que logo, na vida política dentro dunha actividade constitucional e parlamentaria.[30] Bismarck alineabase entón coas forzas conservadoras. No seu primeiro artigo xornalístico, Bismarck defendía o dereitos dos nobres terratenentes a practicar monterías nas leiras dos seus campesiños, e ademais a preservación do dereito patrimonial, opoñéndose con iso tanto ás esixencias dos liberais como ao credo dos absolutistas.[31] Bismarck estreitou os lazos con Leopold von Gerlach, amigo íntimo de Frederico Guillerme IV de Prusia. Gerlach representaba á corrente cristiá-constitucionalista-conservadora e rexeitaba o autoritarismo do Estado.

Na súa actuación dentro do Landtag unificado, Bismarck revelouse como un dereitista sen concesións e un rigoroso home de partido.[32] Xa en 1847 escribía á súa prometida: "O home aférrase aos principios mentres estes non son postos a proba, porque cando iso sucede, un os rexeita igual que o campesiño as súas vellas abarcas, e corre con todo o vigor que lle permiten as súas pernas, que para iso as ten".[30]

Defensa pola clase alta[editar | editar a fonte]

En principio, Bismarck defendeu os dereitos da coroa e da nobreza, cousa natural nel si temos en conta que era membro da última..[33] Bismarck salto á fama cun burdo discurso no que atacaba decididamente a tese -non expresada, como é lóxico, con estas palabras- de que en 1813 a loita do pobo prusiano contra a dominación estranxeira había ter un único móbil: lograr unha constitución. Semellante discurso provocou, por suposto, unha sesión tormentosa do Landtag, e evidenció, por unha banda, o seu temperamento combativo e violento e, por outro, a súa calma impertubable fronte a calquera ataque.[34] Cando, por exemplo, prohibíuselle intervir durante algún tempo, Bismark, sacou un xornal do seu peto e púxose a lelo.[35] Con todo, o incidente converteu a Bismarck no loitador por antomasia contra o liberalismo e a constitución.[35] Os discursos de Bismarck desta época evidencian un ardor combativo e belixerante falto de argumentaciones obxectivas e pronto a dar renda solta a súa cólera contra as circunstancias entón imperantes e contra os liberais.[34]

Semellante actitude fíxose evidente sobre todo en 1848. Os discursos dos anos 1848-49 levan emparejados o seu marcado belicismo e o seu desprezo polo inimigo. Nestas épocas tempranas botouse de menos ese autodominio que Bismarck demostraría no futuro sen abdicar da súa dureza. Nun debate sobre a emancipación dos xudeus, Bismarck recoñeceu con orgullo que el recibira aqueles prexuízos coa leite materna.[35] Declarábase partidario do Estado cristián e consideraba a loita contra os xudeus -era o sentir xeral da época- basicamente como unha loita confesional. Para Bismarck un xudeu deixaba de selo en canto se convertia a un dos credos cristiáns. No Parlamento de Erfurt disgustoulle verse obrigado a actuar de secretario á beira dun presidente xudeu (Eduard von Simson),[35] que durante o mandato de Bismarck converteríase no primeiro presidente do Tribunal Supremo de Xustiza do Imperio Alemán.[34]

Seguidor do Prusianismo[editar | editar a fonte]

Durante o ano revolucionario de 1848, Bismarck foi un loitador decidido en prol do prusianismo e da monarquía.[35] Arrepiado polas mostras de debilidade do monarca, pretendeu levar unha columna de campesiños armados a Berlín,[34] e cando a raíña escusou ao seu esposo, alegando que durmía moi pouco, Bismarck contestou en ton groseiro: "¡Un rei ten que poder durmir!"[36] Bismarck, no fondo, non era consciente de que o movemento de 1848 estaba apoiado por sectores moi amplos nin comprendía a súa base nacional. Plenamente identificado coa ideoloxía prusiano-conservadora, falaba da "cobiza dos proletarios". Máis tarde editou un poema que os oficiais prusianos cantarían en Potsdam con motivo dos sucesos do 21 de marzo.[35]

Os versos máis importantes, que sen dúbida reflectían os sentimentos do propio Bismarck, dicían así:

E entón un grito partiu o corazón:

Non seredes xa prusianos, seredes alemáns [...]
Termina aquí, Zollern, a túa historia gloriosa,

Aquí caeu un rei, pero non na contenda.
Fragmento dun poema de Otto von Bismarck.[37]

O rei xulgou a actitude de Bismarck naqueles días coas seguintes palabras: "Debe usarse únicamente cando a baioneta campe polos seus respectos".[38] Logo da revolución, Bismarck ingresou na "camarilla" creada polos irmáns Gerlach.[39] Nesta época, Bismarck pronunciou o seu famoso discurso sobre o Tratado de Olmütz, que constituitía o punto culminante da súa actividade parlamentaria.[39] Por entón intentaba por todos os medios ao seu alcance defender o poder da coroa e os privilexios da nobreza. Participou na fundación do Kreuzzeitung ("Diario da cruz") e na asemblea constituínte da "Asociación para a defensa da propiedade e para o fomento do benestar das clases populares",[39] considerada polo pobo, non sen motivo, como o parlamento dos Junkers.[40] Os problemas da política interior acaparaban por entones todo o interese de Bismarck. A cuestión alemá só cobrou importancia para el cando a elección do emperador en Frankfurt converteuna nun asunto máis da política prusiana.

Bismarck dirixiu con decisión e firmeza os seus ataques contra calquera tentativa liberal ou democrática. Pensaba que a opinión do pobo, base do movemento de 1848, fora máis ou menos dirixida. Cada un entendera por pobo o que lle "conviña", por regra xeral unha agrupación de individuos adictos á propia opinión. O seu desprezo cara ao pobo non lle impediu un intento de manipular ou dirixir a opinión pública. Bismarck escribiu ao seu irmán pedíndolle lle enviáse a Berlín adhesións, "moitas adhesións de particulares, aínda que cada unha delas sexa asinada por unhas poucas persoas, e se é posible de cada cidade; non importa que estean asinadas por unha soa persoa, porque neste caso non se darán a coñecer. Sopra, ferreiro, e gañarás diñeiro". Defensor sen concesións dos dereitos da nobreza terratenente, Bismarck enxuiciaba a política fiscal como unha especie de confiscación; chamaba ás eleccións dunha lotería e criticaba con extrema dureza calquera asomo de parlamentarismo; defendeu contra vento e marea a execución de Blum. Doutra banda, reiteradas declaracións desta época revelan que Bismarck non tiña en moi alta estima o talento político dos seus iguais da nobreza. Prusia carecía da clase social que facía política en Inglaterra. Do mesmo xeito que outros moitos nobres, Bismarck dirixiu os seus ataques contra o absolutismo e contra a opinión manifestada por Federico Guillerme I: "Concibo o poder comme un rocher de bronze"..[39]

Cría que a revolución sairía do funcionariado e da clase media pretendidamente culta das grandes cidades. Atacaba con enerxía incansable a cobiza das capas sociais máis baixas e pensaba que o constitucionalismo era a fórmula máis cara. Combatía o matrimonio civil. Todas estas ideas evidenciaban unha indubidable influencia de Stahl,[41] cuxas teorías sobre o Dereito público causaran unha impresión moi fonda en Federico Guillerme IV.

Primeira sesión da Asemblea Nacional Alemá na Paulskirche. O seu presidente era o barón Heinrich von Gagern, Litografía, 1848.

A súa actitude en política interior determinou tamén en gran medida a posición de Bismarck con respecto aos plans alemáns da Asemblea Nacional de Frankfurt. Non a combateu, como con frecuencua se afirmou, porque rexeitase as súas concepcións sobre política interior. Bismarck, home de ideoloxía prusiana e conservadora, non desexaba en absoluto que por entón se solucionase a cuestión alemá. Nos tempos máis baixos do poder prusiano hai certas manifestacións de Bismarck nas que resoan ecos dunha política nacional. Pero ditas apreciacións desaparecerán cando a posterior evolución permítalle a Bismarck cifrar de novo as súas esperanzas en Prusia. Bismarck pretendía exclusivamente situar a Prusia á altura das grandes potencias, mentres que en política interior dedicaba todas as súas enerxías a combater a revolución. Na súa opinión, os plans da Paulskirche (sede do primeiro parlamento en Alemaña que foi elixido públicamente) apuntaba contra Prusia, intentando minar a súa posición e a súa base política.

O verdadeiro interese pola cuestión alemá espertarase cando a elección do emperador en Frankfurt provoque diferenzas en Berlín. Por entón, Bismarck, como oposición á "patraña alemá", adoitaba referirse unha e outra vez ao seu acendrado prusianismo."¡Prusianos somos, e prusianos queremos seguir sendo!",[42] exclamou en certa ocasión. Bismarck tampouco enxuiciaba desde unha perspectiva nacionalista a sorte de Schleswig e Holstein, que tan profundas preocupacións suscitaba nos ambientes político. para el, a loita dos habitantes de Scheswig e Holstein significaba unha sublevación contra o seu lexítimo señor, o rei de Dinamarca.[43]

Bismarck opoñíase taxantemente a que o rei de Prusia aceptase a súa elección como emperador decidida pola Asemblea Nacional de Frankfurt. Ademais desconfiaba das institucións oficiais, que se deixaron impresionar pola tremoia da Paulskirche. En abril de 1849 opinaba que Prusia debía seguir sendo Prusia, xa que así estaría en condicións de dar leis a Alemaña, dando ás súas palabras un ton e un acento novos: "Si lle preguntades a calquera que fale alemán pola unidade alemá, responderavos que a desexa; pero a min, con esta constitución, non me parece en absoluto desexable".[43] En realidade, Bismarck só pretendía que reinase a harmonía e a concordia entre os distintos Estados alemáns e rexeitaba de plano calquera política unificadora que limitase o poder e a autonomía de Prusia.[43]

Así o demostra con especial claridade a oposición de Bismarck á política de unificación que levou a cabo o errado intento de conseguir, grazas ao goberno prusiano, os obxectivos nos que fracasara a Asemblea Nacional de Frankfurt.[43] Bismarck combateu ao líder de devandita tendencia unificadora (Joseph von Radowitz) con todos os medios ao seu alcance e converteuno en branco das súas burlas. Bismarck, que defendía o nacionalismo prusiano como un factor específico, temía que a monarquía prusiana desaparecese na "cheirenta axitación revolucionaria que estaba sumindo no caos ao sur de Alemaña".[43] Bismarck aínda non oíra cantar a ningún soldado alemán Was ist deas Deutschen Vaterland? ("Que é da patria alemá?").[43] E cando un deputado liberal cualificouno de fillo prodixio de Alemaña, Bismarck respondeu: "A miña casa paterna é Prusia, e eu nin a abandonei nin a abandonarei xamais".[44] Pouco tempo antes afirmara que había que falar ao sentido común do home prusiano, non aos corazóns alemáns, enfocando así a cuestión desde a perspectiva da individualidade de Prusia e do belicismo en política interior, supoñen a máis dura crítica ás aspiracións alemás do seu tempo.[44] Por entón Bismarck non tiña aínda conciencia de que a política prusiana era tan pouco realista como a dos liberais. El quería establecer unha unión íntima con Rusia, animado -como os Gerlach- no seu pensamento interno pola convicción da solidariedade conservadora das grandes monarquías..[43]

En verdade, xa en 1849 hai unha serie de indicios que deixan de traslucir a superación por parte de Bismarck das súas ríxidas ataduras á política interior. Nunha carta dirixida á súa esposa afirmaba que a cuestión alemá resolveríase por medio da diplomacia ou das armas;[45] nun dos seus discursos opinou que Federico II o Grande non había fomentado a unificación política, senón "o trazo máis destacado do nacionalismo prusiano: o militarismo".[45]

El sabía que hoxe, do mesmo xeito que nos días dos nosos pais, o son da trompeta, invitando aos prusianos a alistarse nos exércitos do seu soberano, conserva todos os seus atractivos para os oídos das xentes de Prusia, xa que se trata de defender as propias fronteiras ou de buscar a gloria e a grandeza de Prusia.

Federico, tras romper con Frankfurt, puido elixir unirse ao seu antigo aliado, Austria, e asumir así o brillante papel que desempeñou o emperador de Rusia, é dicir, aniquilar, aliado con Austria, ao inimigo común, a revolución. Tamén podería, co mesmo dereito que ocupou Silesia, impoñer aos alemáns, logo de rexeitar a coroa imperial que se lle ofreceu en Frankfurt, unha determinada constitución, aínda a risco de desequilibrar coa súa espada a lingüeta da balanza. Isto sería unha política nacional prusiana, que daría a Prusia (no primeiro caso en colaboración con Austria, e no segundo por si mesma) o rango necesario para conseguir para Alemaña a autoridade que merece en Europa. Estas palabras preludiaban sen sombra de dúbida a formulación política de problemas que predominarían logo nos anos cincuenta. No mesmo discurso chegou a afirmar que a "aguia prusiana" debía estender as súas "ás protectoras e dominar o espazo desde o Niemen inferior ata as Donnersberge". Estas palabras constitúen o primeiro indicio de que Bismarck aspiraba á hexemonía de Prusia no norte de Alemaña.[46] Pero en conxunto, a posición de Bismarck non se diferenciaba con nitidez da que mantiñan os seus amigos máis íntimos (Leopold von Gerlach sobre todo): estes non querían restinxirse exclusivamente ao gran rei prusiano e esforzábanse por evitar unha loita con Austria en interese dos obxectivos comúns da política interior de ambas potencias.

A este respecto, Bismarck defendeu, o 3 de decembro de 1850, o tratado preliminar de Olmütz (asinado o mes anterior),[46] polo cal Prusia renunciaba á súa política de unificación e chegaba a un acordo con Austria, cedendo ás presións de Rusia. O feito supuxo unha seria derrota para a política prusiana. Malia todo, Bismarck defendeu con habilidade e brillantez o acordo no famoso discurso pronunciado ante a segunda Cámara, do que quizá se pode deducir non era plenamente consciente de que, desde unha perspectiva imperialista, tal suceso significaba unha derrota para o Estado prusiano. Máis tarde xustificaríase aducindo que naquela época o exército prusiano non estaba en condicións de afrontar unha guerra. Con todo, a verdadeira razón da actitude de Bismarck foi moi outra: por entón estaba absorbido e influenciado por plasmar a solidariedade en política interior contra "a democracia negra, vermella e ouro", e dedicou todos os seus esforzos a manter a paz.[46] A destitución de Radowitz encheuno de xúbilo. Nas cartas que escribía á súa esposa comparaba a patraña alemá e a ira cara a Austria. Cría que a paz tamén lle interesaba a "o noso partido". Os exércitos conservadores non debían aniquilarse entre si; segundo el, non era honorable "condenar coa palabra o camiño da revolución e, con todo, seguilo na práctica".[46] Prusia e Austria, en pé de igualdade, debían reconciliarse entre si a expensas dos estados máis pequenos.

Malia as poderosas ataduras que a política interior impoñíalle á súa concepción da política exterior, o discurso contén formulacións diverxentes coas teorías sobre política exterior dos seus amigos conservadores:

A única base sa dun gran Estado -que marca demais diferenzas esenciais cos estados menores- é o exoísmo estatal e non o romanticismo; non é, xa que logo, digno dun Estado poderoso loitar por unha causa distinta aos seus propios intereses.[47]

Para un estadista é moi fácil chamar á guerra, pronunciar discursos enardecidos e "confiar ao mosqueteiro, que se desangra sobre a neve, a obtención ou non da vitoria e a gloria para o seu sistema. Si, nada máis fácil para o estadista, pero ¡ai daquel que nestes tempos non ache motivos plausibles para emprender unha guerra".[48] Bismarck opoñíase á cualificación de Austria como país estranxeiro,[48] e de feito chamaba ao seu monarca herdeiro dunha longa serie de emperadores alemáns.

Estraña modestia a que nos obriga a non considerar a Austria unha potencia alemá. A única razón que se me ocorre é que Austria ten sorte de dominar zonas estranxeiras que na antigüidade foron sometidas polas armas alemás.[49]

Esta declaración de Bismarck interpretouse, erróneamente, en sentido panxermanista;[50] con todo, a súa concepción estaba en clara oposición á situación entón imperante: Austria era un Estado cuxo trazo fundamental non era o estar habitada por poboación alemá, senón o seu carácter de gran potencia que había blandido a miúdo e con éxito a espada alemá.[48]

Esta serie de ideas, con todo, permanecían aínda englobadas dentro da espiñenta cuestión da política interior. O honor prusiano pasaba por rehusar calquera tipo de unión contra natura coa democracia. Austria e Prusia eran as dúas potencias protectoras, con iguais dereitos, de Alemaña. Bismarck aínda cría por entón na auténtica igualdade de ambas potencias e estaba disposto a conseguila de facto a costa dos estados alemáns máis pequenos.[48] Cando pouco despois foi nomeado embaixador do Parlamento de Frankfurt, acudiu alí considerándose amigo de Austria. Xa en 1849 arrendou o seu patrimonio familiar e xa se trasladou a Berlín. Así pois, ao chegar a tormentosa época revolucionaria, Bismarck renunciara á súa profesión de fidalgo campesiño.[48]


Embaixador en Frankfurt, San Petersburgo e París (1851 – 1862)[editar | editar a fonte]

Bundestag en Frankfurt[editar | editar a fonte]

O Palacio de Thurn und Taxis en Frankfurt, sé do Bundestag onde Bismarck participou durante a súa vista a Frankfurt, lugar onde tamén tivo moitas "críticas problemáticas" que farían máis tarde que se retirase do lugar e viaxase a San Petersburgo.[51]

En 1851 Bismarck converteuse en embaixador ante o Parlamento de Frankfurt ;[51] nese momento era o cargo máis relevante da diplomacia prusiana, e así o recoñeceu o mesmo Bismarck. O nomeamento dunha persoa carente de preparación no terreo diplomático para ocupar semellante posto constituía un feito extraordinario.[n. 2] A proposta partira de Leopold von Gerlach, que vía en Bismarck o eterno loitador contrarrevolucionario aliado con Austria. Bismarck marchou a Frankfurt, segundo as súas propias palabras, en estado de "virxinidade política".[51]

Durante vos primeiros momentos, as súas ideas sobre política interior permaneceron invariables con respecto ás que mantivera na época de 1848.[51] Ata 1852 seguiu pertencendo á segunda Cámara prusiana, e nela desenvolveu unha loita radical e moi persoal. Ese mesmo ano unha discusión política co destacado liberal Von Vincke desembocou ata nun duelo sen consecuencias. Como no pasado, Bismarck declarábase partidario dos Junkers[n. 3] e criticaba o sistema constitucional; é máis: nunha ocasión chegou a dicir que o pobo prusiano faría volver ao curro da obediencia ás grandes cidades, "aínda que para iso tivese que borralas do mapa".[51] Estas palabras valéronlle o cualificativo de "aniquilador de cidades".[52] Doutra banda, condenaba sen cesar o absolutismo, equiparandoo á burocracia liberal. Ao recibir o seu nomeamento de embaixador en Frankfurt, Bismarck chegou a burlarse de si mesmo afirmando: "A miña conversión en conselleiro privado é unha ironía coa que Dios castígame por falar mal dos conselleiros privados".[51]

O príncipe Klemens von Metternich, que se viu obrigado a dimitir como chanceler austríaco en 1848. Pouco despois foi visitado por Bismarck en Fráncfort como parte do seu "nomeamento no Bundestag", chegando a tomar distintos acordos políticos e diplomáticos como o faría máis tarde con Napoleón III. Non obstante, algunhas veces tamén o fixo por aburrimento.[53]

Á súa chegada a Fráncfort, Bismarck cría na igualdade de dereitos entre Austria e Prusia. Dende a época dos Hohenstaufen nunca gozara Alemaña de tanto prestixio. Pero este xuízo non tardaría en modificarse, a consecuencia da asistencia ás sesións do Bundestag: nel as discusións versaban sobre temas intranscendentes, e Bismarck falaba da charlatanería e presunción dos seus intelixentes membros, que todo o reducían a auga de borraxes; criticaba a vida social de Fráncfort, a afección desmedida dos diplomáticos polo baile e os trazos burgueses da sociedade daquela cidade. Bismarck víase obrigado a bailar o rigodón coas esposas dos seus provedores, pero polo menos "a xentileza de tales damas facíame esquecer a amargura polas desorbitadas facturas e malos xéneros que me proporcionaban os seus maridos".[53] Era o típico orgullo do Junker fronte á sociedade burguesa dunha antiga cidade imperial carente de nobreza cortesá. A pesar de todo, ao principio Bismarck sentíase moi a gusto, ata o punto de confesar a Gerlach nunha carta que "enFráncfort vivía como Deus".[54]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Bismarck tivo unha gran cantidade de pseudónimos entre os que destacan o «Chanceler de Ferro» e o «Aniquilador de Cidades».
  2. Tomando como base un comentario; podese chegar ao obxectivo da vida de Bismarck: "Si hoxe pregúntalle vostede a un inglés do montón: Que pensa vostede de Bismarck?, e si el sabe algo lle responderá: Ah, xa, Bismarck, o home do sangue e o ferro. E continuaría: Si, Bismarck foi un político realista; iniciou ese desgraciado camiño que conduce de Bismarck a Hitler. Fixo tres grandes guerras en Europa. Só cría no exército prusiano; loitou, ademais, a favor da súa clase, os junkers prusianos. Foi un auténtico conservador. Opúxose a todas as forzas progresistas europeas. Nós, os historiadores, temos agora unha visión de Bismarck radicalmente distinta. Xa non creemos nesa categorización simplista de idealista e político realista. Todos os políticos ten que ser realistas si queren ter éxito. Nós consideramos que Bismarck desexou a paz para si mesmo, para o seu país e tamén para Europa. O seu ideal supremo era a paz. Só trala guerra franco-prusiana conseguiu o que pretendía, e, na miña opinión, deu a Europa unha gran época de paz. Corenta anos de paz; esa foi, en realidade, a súa magnífica obra".[Cómpre referencia]
  3. Os Junkers, en Alemaña, eran famosos nobres terratenentes, propietarios de latifundios e moi adiñeirados.
Referencias
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Mommsen, Wilhelm, “Introducción”..., páx. 7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Richter, Werner, “Prólogo de un luchador”..., páx. 9.
  3. Lerman, Katharine Anne, “Resumen de su vida”..., páx. 7.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Pflanze, Otto, “La unificación de Alemania”, páx. 233.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pflanze, Otto, “El nuevo estado”, páx. 245
  6. 6,0 6,1 Pflanze, Otto, “La gran Alemania”, páx. 262.
  7. Extraído de Biografias y Vidas D'acordo a sección ¿Desea copiar material?.
  8. Pflanze, Otto, “El balance del poder”, páx. 337
  9. Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 17.
  10. Richter, Werner, “Infancia”..., páx. 12.
  11. Feuchtwanger, E. J. “Nota del autor, Bismarck; misterios”..., páx. 10.
  12. Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 18.
  13. Bismarck, Leben und Werk 1941-44
  14. Politische Geschichte des neuen deutschen Kaiserreiches, páx. 59, 1925-30
  15. Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 20.
  16. Ruiz, Raúl, “Napoleón”..., páx. 15
  17. Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 22.
  18. Feuchtwanger, E. J. “Juventud, estudios y pensamientos”..., pág. 18.
  19. Fragmento dunha carta contida no libro de Hans Rothfels, Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte.
  20. Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 21.
  21. 21,0 21,1 21,2 Richter, Werner, “Infancia”..., páx. 25.
  22. 22,0 22,1 Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 25.
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 Richter, Werner, “Infancia”..., páx. 26.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., pág. 24.
  25. Pflanze, Otto, “Comienzos”..., páx. 35
  26. Feuchtwanger, E. J. “Juventud, estudios y pensamientos”..., páx. 28.
  27. Mommsen, Wilhelm, “La juventud de Bismarck”..., páx. 26.
  28. 28,0 28,1 Richter, Werner, “Infancia”..., páx. 27.
  29. 29,0 29,1 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 27.
  30. 30,0 30,1 30,2 Richter, Werner, “Oficio”..., pág. 29.
  31. Feuchtwanger, E. J. “El oficio del luchador”..., páx. 48.
  32. Mommsen, Wilhelm, “Pensamientos”..., páx. 187.
  33. Feuchtwanger, E. J. “El oficio del luchador”..., páx. 50.
  34. 34,0 34,1 34,2 34,3 Richter, Werner, “Oficio”..., páx. 30.
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 35,5 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 28.
  36. Pflanze, Otto, “Desempeño en el Parlamento de Fráncfort”, páx. 159.
  37. Pflanze, Otto, “Desempeño en el Parlamento de Fráncfort”, páx. 160.
  38. Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., pág. 30.
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 31.
  40. Richter, Werner, “Oficio”..., páx. 45.
  41. Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 32.
  42. Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 33.
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 43,4 43,5 43,6 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., pág. 34.
  44. 44,0 44,1 Richter, Werner, “Oficio”..., páx. 49-50.
  45. 45,0 45,1 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 35.
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 36.
  47. Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 37.
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 48,4 Mommsen, Wilhelm, “El Landtag unificado”..., páx. 38.
  49. Lerman, Katharine Anne, “El Landtag”..., páx. 59
  50. Lerman, Katharine Anne, “El Landtag”..., páx. 60
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 51,4 51,5 Mommsen, Wilhelm, “Embajador en Frankfurt, San Petersburgo y París”..., pág. 39
  52. Bismarck, Der Mensch und der Staatsmann, 1944
  53. 53,0 53,1 Comentario de Otto von Bismarck en Mommsen,Wilhelm, Embaixador en Fráncfort, San Petersburgo e París..., páx.40
  54. Mommsen, Wilhelm, Embaixador en Frankfurt, San Petersburgo e París..., páx. 40

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Otto von Bismarck
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Otto von Bismarck

Outros artigos[editar | editar a fonte]