Bandua

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Ara de Eiras. Á dereita, foto manipulada para facilitar a lectura

Bandua foi un dos principais deuses dos Lusitanos e galaicos, considerado o deus da guerra e vinculado a tradición céltica centro europea. Está encadrado polos investigadores como un deus (ou deusa) indoeuropeo da primeira función (segundo estudos de Georges Dumézil) no seu aspecto sombrío (Varuna-Ogmios-Bandua) que sería logo reinterpretado polos romanos cos deuses Lares Viales ou Lares con denominación indíxena. Estes deuses da primeira función caracterízanse por usar a "maxia dos lazos" (como a de Ogmios na "Tain Bo Cuailnge", roubo das vacas de Cooley, na segunda batalla de Mag Tured o deus Ogmios "avanza á cabeza dun grupo de homes na chaira de Meath (o Medio), este home sombrío levaba sete cadeas tirando sete veces de sete homes, é dicir unha multitude), pola cal ataban ós seus inimigos ou vinculaban maxicamente ao seus seguidores.[1] A estrutura social de confrarías de guerreiros que vivían no monte adicados ó oficio da guerra e a caza xerou o culto, adoptando actitudes e maneiras que reproducen aspectos da divindade ó que se vinculaban maxicamente.

Descrición[editar | editar a fonte]

Estas divindades escuras vinculábanse aos camiños, polo peregrinar dos guerreiros tralo seu deus. A divindade da primeira función no seu aspecto sombrío ten connotacións "escuras" tanto no aspecto físico, como social ou relixioso: fealdade, vellez e deformidade física, que se une ao grotesco das posturas máxicas (cando Lugh encanta aos inimigos danzando arredor do seu exército cun só pé, pechando un ollo e abrindo moito o outro, típica postura para efectuar na cultura galega rural o "Mal de Ollo").

Xeralmente aparece con diferentes epítetos, Bandua aposolego, Bandua cadogus, Bandua aetobrigus, Bandua roudeacus, Bandua isibraiegus que fan referencia ao seu carácter militar. Nas fontes romanas aparece asociado con Marte. Apareceron mencións en gravados en numerosos lugares do noroeste peninsular, con menor frecuencia no resto da península, en Francia....

Segundo outras interpretacións Bandua era un termo do vocabulario relixioso da Lusitania (J. de Hoz) que significaría divindade, porén, Untermann di que Bandua sería unha divindade menor dentro dun panteón primitivo. Autores coma Cocco (1957) afirman que Bandua era unha divindade acuática de orixe céltica, porque unha das súas aras apareceu preto das termas e dun río, mesmo chega a afirmar que se trata dunha palabra traída polos campaniformes. Con todo o estudo mais serio pertence a Blanca García Fernández-Albalat, que relaciona a Bandua como unha divindade masculina da guerra, protector e ten a facultade de atar ou ligar cos seus lazos máxicos que paralizan e por iso relacionada coa cohesión, interpretada ademais como divindade de bandas ou fratrías de guerreiros (Almagro-Gorbea) da vinculación destas ó seu xefe ou *devotio e propulsora de toda a comunidade; mentres Tranoy apunta que Bandua puido xogar un papel federador entre os grupos étnicos dos Bracarr cun carácter centralizador.[2]

Unha ara dedicada a este deus atopouse en Eiras, nas proximidades do castro de San Cibrao de Las, no concello de San Amaro, ara especialmente importante xa que parece conter o nome do castro, sendo deste xeito un dos poucos castros dos que coñecemos o seu nome, Lambrica, Lanobrica ou Lansbrica, dependendo das diferentes lecturas que se realizaron da inscrición. A única imaxe de Bandua é a da pátera da colección Calzadilla, que tal vez proceda de Cáceres datable na época dos Antoninos (S I-II D. de C.) que amosa unha deusa en pé vestida cun manto e unha coroa mural, na man dereita sostén unha pátera e na esquerda unha cornucopia, a un dos flancos da "deusa"(na relixión céltica había deuses masculinos con desdobramentos femininos) aparecen unha árbore perdendo follas e ó outro dúas aras acesas e no segundo plano uns penedos e outra ara e no terceiro plano outra ara acesa. No borde do medallón atópase a inscrición :BAND(Hédera)ARAUGEL(punto), tratándose da deusa Fortuna asimilada a unha divindade prerromana.

Extensión do seu culto[editar | editar a fonte]

Atopáronse na península ibérica arredor de trinta altares que presentan un teónimo coa raíz Band. A maior concentración de aras romanas adicadas a esta divindade atópase en Castelo Branco (Portugal) e Brozas, Cáceres, que conta con catro inscricións relativas a Bandua, na provincia de Ourense cinco (Eiras-San Amaro, dúas en Rairiz de Veiga, Retorta-Laza e Mixós-Verín), unha en Catoira e Palas de Rei. En Portugal, nove inscricións repartidas por Castelo Branco (Penamaor, Fundão, Covilhã (outras dúas en Bragança, dúas en Arlindo de Sousa (Aveiro), tamén en Ribeira da Pena (Vilareal), Torrao (Mêda), outras dúas en Aveiro, en Portalegre, Coímbra, Évora e Alenquer (Lisboa).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Las rutas sagradas de Galicia, perduración de la religión celta de la Galicia Antigua en el folclore actual" Blanca Garcá Fernández-Albalat, ed Deputación da A Coruña1999
  2. "Trocado de Bande" Ladislao Castro Pérez,Vía Láctea editorial 1996.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]