Apalpador
O Apalpador, Apalpa-Barrigas ou Pandigueiro é a figura mítica dun xigante carboeiro, ligado á tradición do Nadal do que existen testemuñas nas comarcas de Sarria, Quiroga, Lemos, Terra de Trives e os Ancares [1], aínda que se está a recuperar en toda Galicia[2]. O Apalpador baixa a noite do 24 ou 31 de decembro[3] segundo a zona, para visitar os nenos, tocándolles no ventre para ver se comeron abondo durante o ano, deixándolles unha presada de castañas, eventualmente algún regalo e desexándolles que teñan un ano novo cheo de felicidade e fartura, murmurándolles "así estexas todo o ano".
Índice |
Cantigas populares[editar]
Existen diversas cantigas populares arredor do personaxe:
-
- Vaite logo meu ninín / miña neniña,
- marcha agora pra a camiña,
- que vai vir o Apalpador
- a apalparche a barriguiña.
-
- Mañá é día de cachela
- que haberá gran nevadara
- e vai vir o Apalpador
- cunha mega de castañas.
-
- Por aquela cemba
- xa ven relumbrando
- o señor Apalpador
- para darvos o aguinaldo.[4]
Recuperación[editar]
O traballo de recuperación desta figura comezou en 2006, coa publicación[5] no Portal Galego da Língua dun traballo de José André Lôpez Gonçâlez. Un ano despois, a asociación compostelá A Gentalha do Pichel anunciou que comezaría a promover esta figura procurando a súa recuperación e normalización [6], utilizando como elemento central unha representación deste personaxe realizada polo artista Leandro Lamas. Actualmente hai numerosos libros publicados sobre a materia e o Apalpador está presente desde en campañas publicitarias ata produtos de merchandising.
Curiosidades[editar]
O mesmo costume tense rexistrado na Terra de Trives, aínda que aquí recibe o nome de Pandigueiro.
Na zona de Monforte de Lemos é coñecido baixo o nome de Apalpa-Barrigas.
En Écija, en zona de repoboación galega após a conquista cristá, manteñen tamén unha figura similar chamada Tientapanzas, que foi recuperada polos veciños da localidade e é paseada cada Nadal por esa vila andaluza.
Taboada Chivite recolle[7] só o ritual propiciatorio de apalpar a barriga dos nenos na noitevella, que recibe así o nome de "noite de apalpadoiro".
Segundo algunhas interpretacións históricas e etnográficas, este ritual podería ser reminiscencia e estar relacionado tamén coa práctica de realizar presaxios examinando o ventre das persoas realizada polos arúspices lusitanos, chamada hieroscopia, e narrada por Estrabón[8] há máis de dous mil anos.
Notas[editar]
- ↑ Lôpez Gonçâlez, José André, O Apalpador: personagem mítico do natal galego a resgate, revista Vagalume da Asociación Galega Corredor del Henares, 2001, consultable tamén en Portal Galego da Língua (.pdf).
- ↑ O Apalpador revive en Lugo y sale a palpar las barrigas de los pequeños, El Correo Gallego, 3/1/09.
- ↑ Lôpez Gonçâlez, José André, O Apalpador: personagem mítico do natal galego a resgate, revista Vagalume da Asociación Galega Corredor del Henares, 2001, consultable tamén en Portal Galego da Língua (.pdf).
- ↑ Dun cartel editado polo concello de Santiago co programa de actividades para o Nadal de 2010, baixo o lema "Apalpando as ilusións".
- ↑ "O Apalpador: Personagem Mítico do Natal galego a resgate", noticia no Portal Galego da Língua Consultado o 8 de febreiro de 2010.
- ↑ "A Gentalha do Pichel recupera o Apalpador, figura mítica do Natal Galego", noticia no Portal Galego da Língua Consultado o 8 de febreiro de 2010.
- ↑ Taboada Chivite, Xesús, La Navidad gallega y su ritualidad, en Ritos y creencias gallegas, Gráficas Magoyo, Rioja 1, A Coruña, 1982
- ↑ [Estrabón, Estrabón III 3, 6-7]
Véxase tamén[editar]
Outros artigos[editar]
Ligazóns externas[editar]
- "E há de vir o Apalpador", documental con testemuñas etnográficas sobre a tradición recollidas en diversas bisbarras galegas (vídeo).
- "Fina e o Apalpador", testemuña en primeira persoa sobre o Apalpador dunha muller do Courel (vídeo).
- "O Apalpador no Courel", testemuña dun home do Courel a falar sobre o Apalpador (vídeo).
- "O apalpador, recordos de Jaime Parada de Outonim", lembranzas dun home do Courel falando do Apalpador (vídeo).
- Reportaxe da TVG, reportaxe televisiva con diversas testemuñas.
- www.apalpador.com
- www.apalpador.net
- Canal 'O Apalpador' no Portal Galego da Língua
|
|
|||||
|
||||||||||||||||||||||||
