Berobreo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Berobreo é o epíteto dun deus galaico, baixo imperial, nunha Galicia, oficialmente cristiá, relacionado co alén e a morte (Pena & Erias); totalmente descoñecido pola historiografía tanto na Península como fóra dela até a ultima década do século XX, a epigrafía atopada no monte Facho de Donón (a 157 metros sobre o nivel do mar) fálanos dunha divindade á que se lle deixan aras, en realidades intencionados esquevomorfos ou imitacións de estelas funerarias, seguramente, por recuperar os oferentes a saúde, que durante a dominación romana foi encadrada entre os deuses Lares, deus que recibe adoración por parte dunha familia, pero Berobreo é un LAR público, este deus rexistra ata o de agora o maior número de exvotos da Península Ibérica (174 aras algunhas de apenas medio metro e outras de 1,70 m) que conformarían un pequeno monte de aras no alto do monte, residencia do deus, polo que se asocia a esta divindade cos deuses da primeira función dumeziliana, un deus Urano, do ceo.

O santuario do deus Berobreo[editar | editar a fonte]

O santuario de Berobreo atópase nunha área en pendente que circunda o cumio do monte Facho (moitos montes galegos levan estes nomes, como o Faro de Avión en Ourense). As primeiras mostras de habitación humana remóntanse ao Bronce final, sobre do cal se atopou un castro datado na segunda Idade do Ferro (erguido no século IV A.C.) que foi abandonado sobre o cambio de Era, para logo, a finais do século II D.C., o seu espazo central (a croa) revitalizarse ou fundarse de novo.

Este santuario do século IV d. c.consistía nun edificio central ovalado e unha gran cantidade de aras votivas rodeándoo; este edificio central tiña o tellado de palla e paredes revocadas, por dentro e por fora de barro, ao tempo que varias casas antigas foron derribadas para gañar espazo para o santuario. Na parte Sur da área central atópase un lacus (pía escavada na rocha) que os arqueólogos non saben aínda se pertencía ó santuario castrexo ou ao galaicorromano.

As 174 aras atopadas no lugar pertencen ó Século IV D.C.[1](pero descoñecese si o deus era recente ou vivía unha revitalización, xa que o lugar fora un santuario anteriormente) atopándose algunhas in situ e outras monte abaixo, os fieis de Berobreo puxeron baixo delas algunhas ofrendas rituais [cecais vasillas usadas a modo de lampariñas lucernas de tubo, vasos con agua, aceite e unha mariposa, como era costume nas capeliñas galegas] , xa que se atoparon cachos de vidro e ánforas baixo delas, mentres outras foron rotas . Todo o conxunto das aras dan unha impresión bosque de aras que irradian do santuario, case todas están feitas coa pedra granítica do mesmo monte, toscamente granulado e difícil de traballar (debido á mestura de gneis e mica)de feito suponse que existía un obradoiro de aras nas inmediacións do santuario debido a que se atoparon varias aras sen inscricións nen decoración ningunha, listas para ser traballadas unha segunda vez cos nomes dos dedicantes e os motivos decorativos que os clientes elixisen.

As aras adoptan itencionada forma de estelas funerarias, a pesar de que algunhas son diferentes (altura, grosor, anchura, decoración), están todas escritas por diante e os laterais e as partes traseiras son as menos traballadas (xa que o conxunto de aras irradia dun centro) existindo diferentes tipos de localización, xa que algunhas conteñen un altar e outras semellan ser agrupacións de varios altares (como os panteóns), o texto que máis é usado nelas é o de : "DEO LARI BREOBREO ARAM POSVI" e algunhas segue coa fórmula :"PRO SALVTE".[2]

Estas dedicatorias, agás dúas, son anónimas e únicas, se atopa nun lugar público onde se venera a un único lar común á colectividade [3]

A gran afluencia de peregrinos ao Facho coincide cunha época de esplendor económico nas Rías Baixas baixo o Imperio Romano, xa que está en auxe o comercio por mar, as salgaduras (Cangas, Bueu, Vigo), as salinas de Nerga, do Areal vigués, do Salnés... saen desta fisterra sagrada cara as restantes partes do Imperio. O Hío era o lugar de peregrinación do estilo de Santa Marta (As Neves) ou A Pobra, con ataúdes e enfermos de todo tipo procedentes de distintos lugares do sur de Galicia polos anos trinta do século XX. Todo indica que o culto a Berobreo, tras sufrir un proceso de cristianización, foi absorbido por Santo André (ao igual que en Santo André de Teixido).

Veneración en Galiza[editar | editar a fonte]

O santuario adicado a Berobreo, de maior relevancia e documentado até agora na Hispania Romana tamén é un prodixio a nivel castrexo xa que cerca do santuario atópase un castro da Idade do Ferro II, erguido sobre un poboado da Idade do Bronce, situase no castro do Facho de Donón, na Península do Morrazo fronte as Illas Cíes, aproximadamente entre os anos 250 e 500 d.C, e onde apareceron 174 aras votivas coa inscricións en latín DEO LARI BERO BREO ARAM POSVI ou POSVIT PRO SALVTE”; isto é em dat. de s., Deo, “a Deus”, + o epíteto do albergador – Lari Bero Breo [com uma variante, Brieogo] ‘Protetor [das Almas] da Encumbrada Cidade’ (Pena & Erias) [4], polo que se supón como un dos maiores centros de peregrinación na Gallaecia.

O gran culto a esta deidade mantívose incluso á chegada do cristianismo, que sen poder erradicalo, substituíu este deus galaico pola figura cristiá de Santo André.

Etimoloxía nas linguas celtas[editar | editar a fonte]

Bero Breo e Bero Brieogo, variante esta nunha das aras, psbl. de *uer–“acima, sobre”, briga, “castro, fortaleza”, BRIEOGO. Estamos diante dun posible epíteto do deus dos mortos, do ie. *Bhrgh […] significando probablemente ‘Alto, Elevado, Forte’ sinalaba na área indo-europea a presenza dun deus da fronteira entre a vida e a morte do pasado pagano, precedente do San Pedro Cristián” . A. Pena & A. Erias [AB 2006], un hospedeiro dos mortos de onde proviría a verba irlandesa briugú “For the word briugu no etymology has been suggested" di Mac Eoin, sinalando que Vendryes, pese a descoñecer a etimoloxía e excluir a conexión coa raíz brí ‘colina’: `Un rapprochement avec brí semble peu probable’, ve encambio o seu parentesco coa voz irlandesa breoga ( detalle moi importante por estar expresamente documentado brieogo, no noso Facho de Donón): `De mêeme, c’est un terme trop ancien pour avoir été emprunté au  breoga “gouverneur, chef ‘. con todo, desmontando o nomeado Mac Eoin, as reservas de Vendryes’s sostén que pola contra, bré , "altura, elevación, castro" does seem to provide a suitable starting-point for the discussion of the etymology of briuguBrí [i/e], gen. breg, acc. brig has congeners of similar meaning in all the Celtic languages and further correspondences in Germanic, e.g. Goth. baurgs, OHG burg.21 All are derived from a root *bhrgh– ‘exprimant l’idée de hauteur et de force’. [...] e conclue que tanto o Ir. briugu, "hospedeiro", como a voz breogo " both words and their ON congeners are differing formations based on the old root *bhrgh- [A. Jóhannesson, Isländisches Etymologisches Wörterbuch (Bern 1956) 625]. Ex Gearaoid Mac Eoin Old Irish Briugu, “Hospitaller” and connected words Zeischrift fúr celtische Philologie [ZCP) 49-50 (1997) 482-93[5]. Estas etimoloxías do epíteto Briareo, Berobreo, Breogo, [ e derivados, Breogán, Briugú] o “Hospitaleiro”, o feito de que as aras imíten estelas funerarias, e a presenza fronte ao santuario das Insulae Deorum, as Illas Cíes, permiten identificar ao deus como un pagán São Pedro [Pena & Eiras ], receptor das benditas animas dos que cruzaran o mar entre a vida e a morte. Todos estes significados teñen boa acollida no lugar, o santuario atópase na península do Morrazo, no Monte Facho, no cumio do monte

Protección legal do emprazamento[editar | editar a fonte]

A Xunta de Galicia comezou o proceso para declarar a zona arqueolóxica do santuario como Ben de Interese Cultural (B.I.C.) mediante Resolución do 19 de decembro de 2011, da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural, pola que se incoa o procedemento para a declaración de ben de interese cultural, coa categoría de zona arqueolóxica, en favor do Facho de Donón, no termo municipal de Cangas (provincia de Pontevedra)[6]. A zona arqueolóxica a protexer inclúe petróglifos e asentamentos humanos, dende o século X a.C ao século V d.C, dos períodos do Bronce Final, Idade do Ferro, Época Romana e comezos da Alta Idade Media.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Michael Koch "El Santuario dedidado a Berobreo en el Monte do Facho (Cangas, Galicia)" Actas del IX coloquio sobre lenguas y culturas paleohispánicas (Barcelona, 20-24 de octubre de 2004)), págs. 823-836
  2. Rodríguez Colmenero,A.(1997)"Mougás y Donón:dos santuarios rurales galaico-romanos del Litoral Atlántico" LI,pp.383-211. El Museo de Pontevedra
  3. "Las aras galaico-romanas del santuario de Donón(Hío,cangas)Bouza Brey,F. et alii CEG264-81
  4. http://anuariobrigantino.betanzos.net/Ab2006PDF/2006_023_038%20Erias06.pdf
  5. Gearaoid Mac Eoin Old Irish Briugu, “Hospitaller” and connected words Zeischrift fúr celtische Philologie [ZCP) 49-50 (1997) 482-93,
  6. http://www.xunta.es/dog/Publicados/2012/20120102/AnuncioCA03-221211-10197_gl.html%7CDOGA nº 1 de 2012, pax. 187.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]