Alma

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Alma levada ó ceo por dous anxos. Representación da tradición cristián.

Alma[1], que provén do latín anima, é un concepto dun principio transcendente ou unha entidade inmaterial do ser humano propio de moitas relixións e correntes da filosofía a miúdo considerada eterna.

Etimoloxicamente a palabra do latín anima usábase para designar o principio polo cal os seres animados estaban dotados de movemento propio. Nese sentido orixinario tanto os animais coma o ser humano estarían dotados de alma no cristianismo. Os avances na fisioloxía e neuroloxía permitiron recoñecer que os seres animados obedecen ao mesmo tipo de principios físicos que os obxectos inanimados, ao mesmo tempo que poden desenvolver actividades diferentes destes, como a nutrición, o crecemento, e a reprodución.

As mitoloxías dos pobos e logo as relixións en case todas culturas teñen a crenza de que o ser humano está dotado dunha ou varias partes espirituaís, diferentes do corpo, distinguindo nelas a alma, o espírito e en certos casos máis nocións. No cristianismo, as ánimas son as almas dos mortos que non foron nin ao ceo, nin ao paraíso, son almas perdidas ou que andan polo purgatorio. En moitas crenzas populares os pantasmas son almas de mortos que volven a visitar aos vivos. Noutras relixións a alma pode despois da morte reencarnarse noutro corpo humano, animal ou vexetal, segundo a relixíón. Para os animistas todas as entidades da natureza teñen alma e polo tanto os humanos poden comunicar coa natureza.

Dende Platón, que consideraba a alma como a parte immortal do home, ata as concepcións contemporáneas que consideran que a existencia está antes da esencia, a noción de alma na filosofía depende de filosofo e cada corrente filosofíca.

En certos casos a psicoloxía, a psicanálise e a literatura teñen autores que tamén danlle consideración a existencia da alma como elemento da concienca do ser humano.

Na actualidade o termo "alma" é usado, fundamentalmente, polos ideólogos relixiosos[Cómpre referencia].

Introdución[editar | editar a fonte]

O termo alma pódese aplicar aos seres vivos en xeral (plantas e animais) como o seu principio constitutivo. Segundo algunhas interpretacións, como a de Aristóteles, a alma incorporaría o principio vital ou esencia interna de cada un deses seres vivos, grazas á cal estes teñen unha determinada identidade, non explicable a partir da realidade material das súas partes.

Tamén se usa o termo alma nunha acepción máis particular se se refire aos seres humanos; neste segundo caso, segundo moitas tradicións relixiosas e filosóficas, a alma sería o compoñente espiritual dos seres humanos.

No transcurso da historia, o concepto "alma" pasa por diversos intentos de explicación. Desde o dualismo do idealismo filosófico e da gnosis, á interpretación existencialista dun todo con dous aspectos específicos que son: o material e o inmaterial.

Para a relixión cristiá, o home consta de tres partes, que son: corpo (o físico) , alma (o relacionado co emocional) e Espírito (o relacionado co espiritualidade). De acordo á tradición cristiá, a alma é un dos aspectos do ser humano, que o unifica como individuo e lánzao" a actividades que van máis aló do material. Grazas a alma o home é capaz de instintos, sentimentos, emocións, pensamentos e decisións libres, así como de volver sobre se mesmo (auto conciencia).

Aínda que non é moi frecuente, o termo "alma" tamén pode utilizarse referido a calquera ser humano como un todo, obviar o significado relixioso ou filosófico, como nas expresións «non hai nin un alma» ou «cidade de 40.000 almas».

A alma na filosofía occidental[editar | editar a fonte]

Filosofía grega[editar | editar a fonte]

Platón consideraba ao alma como a dimensión máis importante do ser humano. Ás veces fala dela coma se estivese encarcerada nun corpo, aínda que tal idea tómaa prestada do orfismo. Segundo o Timeo, a alma estaba composta do idéntico e o diverso, sustancia que o demiurgo usou para crear a alma cósmica e os demais astros; ademais, os deuses inferiores crearon dúas almas mortais: a pasional, que reside no tórax, e a apetitiva, que reside no abdomen. Por encima das dúas estaría a alma racional, que atoparía o seu lugar na cabeza. Algo parecido nárrase no Fedro, onde se expón o mito dos cabalos alados: o auriga é a alma racional, o cabalo branco representa a parte pasional e o negro a parte dos apetitos (sempre rebelde). A tarefa do auriga é manter o cabalo negro ao mesmo galope que o branco. No Fedón, a alma é vista como unha sustancia que busca desligarse dos límites e conflitos que xorden desde a súa unión co corpo, e que poderá vivir de modo pleno tralo momento da morte; este diálogo ofrece diversos argumentos que buscan probar a inmortalidade do alma.

Aristóteles definiu a Psyche como "forma específica dun corpo natural que en potencia ten vida". (De Anima, 412a20.) Tamén a entende como "a esencia de tal tipo de corpo" (412b10). A forma ou esencia é o que fai que un ente sexa o que é. Por isto entendemos que a alma é o que define a un corpo natural. Por exemplo, si o oído fose un animal, a súa alma sería o escoitar e a súa materia o propio órgano do oído. Un oído que non tivese a función de oír sería un oído só de palabra. Neste caso, a alma configura a materia nun corpo natural organizado.

Así se forma unha unidade substancial (composta de materia e forma). Alma e corpo non son separables no vivente.

A alma é definida tamén polo estagirita como "a entelequia primeira dun corpo natural que en potencia ten vida" (412a26). Con iso indica que a alma é entelequia ou acto primeiro do corpo vivo e alma e corpo están unidas simultáneamente. Pero ao ser a alma o acto pode dicirse que esta ten prioridad sobre o corpo. É primeira non en tempo, pero si en importancia. É a primeira acción de onde xorden as facultades e potencias do vivente. Aristóteles sinala, finalmente, que poderían darse operacións do alma que non dependesen de corpo algún.

A visión dualista que se desprende do platonismo distorsiona a realidade e as consecuencias chegan a un desprezo das realidades físicas, do corpo humano e da sexualidade entre outras cousas. Imaxínase a alma como algo independente, parte do divino e do bo, como unha folla branca metida nun pobre sobre material do cal urxe liberarse. Con todo o monismo aristotélico permite entender ao ser humano como unha unidade conformada de corpo e alma dando o xusto valor ao corpo ao non entendelo como a prisión do alma (como facía Platón), senón como parte esencial do que é o home.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Alma no Dicionario da Real Academia Galega

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]