Córdoba, España

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 37°53′5″N 4°46′44″W / 37.88472°N 4.77889°W / 37.88472; -4.77889

Córdoba, España
Flag of Córdoba, Spain.svg COA Córdoba, Spain.svg
Ponte romana.
Templo romano. Torre da Malmuerta.
Calleja de las flores. Iglesia de San Lorenzo (Córdoba, España).jpg Arco del Portillo (Córdoba, Spain).jpg
Mesquita de Córdoba.
Situación xeográfica
Córdoba en España
Córdoba
Córdoba
Córdoba en Provincia de Córdoba
Córdoba
Córdoba
País España España
Comunidade Autónoma Andalucía Andalucía
Provincia Córdoba
Comarca Córdoba
Xeografía
Altitude 120 msnm
Superficie 1.255,24 km²
Poboación
Poboación 325.453 hab. (INE 2008)
Densidade 259,28 hab./km²
Xentilicio Cordobés/sa, cordobense, cortubí, patriciense
Información
Código postal 14001 - 14014
Alcalde José Antonio Nieto (PP)
Páxina web www.cordoba.es

Córdoba é unha cidade andaluza, capital da provincia homónima, situada a beiras do río Guadalquivir e ao pé de Serra Morena. Provén do latín Corduba, e posiblemente dunha anterior fenicia, Qorteba, que viría a significar 'muíño de aceite' para algúns autores [1], ou ben 'cidade boa', a partir de Qart-tuba para outros.[2]

Foi capital do Califato Omeia de Occidente, época do seu maior esplendor e da que conserva numerosos monumentos, entre eles o máis importante é a Mesquita de Córdoba.

Córdoba na actualidade é un gran referente cultural do sur de Europa, unha das cidades máis atractivas, conservadas e de maior calidade de vida de España. Cun dos cascos históricos máis extensos do mundo, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO o 17 de decembro de 1984. Hoxe en día a cidade presenta diversas zonas moi modernas e ben comunicadas referentes da moderna Córdoba do século XXI, destacando a enorme transformación urbana do Plano RENFE e no río Guadalquivir, alén da expansión da cidade cunha gran dimensión urbana e alta calidade de vivenda, aínda que os prezos acadados nos andares dos novos barrios son moi elevados. Foi candidata á capitalidade cultural europea para o ano 2016.

A Junta de Andalucía está estudando dende fai un tempo, a creación da Área Metropolitana de Córdoba que estaría composta, ademais de pola capital, polas poboacións de Villafranca, Obejo, La Carlota, Villaharta, Villaviciosa de Córdoba, Almodóvar del Río e Guadalcázar, contando así cunha poboación aproximada de 351.000 habitantes.

Xeografía[editar | editar a fonte]

O seu emprazamento á beira do río Guadalquivir e o seu doado acceso aos recursos mineiros de Serra Morena (carbón, chumbo, zinc) responde o porqué dos seus temperáns asentamentos humanos.

Clima[editar | editar a fonte]

Ten un clima mediterráneo continentalizado, con influencias atlánticas. Os invernos son suaves, aínda que con algunhas xeadas e os veráns moi calorosos, con importantes oscilacións térmicas diarias e temperaturas máximas que son as máis altas de Europa, excedéndose tódolos anos os 40º en varias ocasións. As precipitacións concéntranse nos meses máis fríos, debido á citada influencia atlántica, presentando unha forte seca estival e superando os 500 mm anuais.

Observatorio do Aeroporto de Córdoba
1971-2000 xan feb mar abr mai xun xul ago set out nov dec TOTAL
Temp. máxima (°C) 14,7 16,9 20,5 22,1 26,2 31,6 36,2 35,9 31,7 25,0 18,9 15,3 24,6
Temp. mínima (°C) 3,7 4,9 6,4 8,6 11,8 15,5 18,1 18,5 16,2 12,1 7,6 5,2 10,7
Precipitacións (mm) 64 53 40 61 34 17 3 3 24 62 85 89 536

As marcas de temperatura máxima no observatorio do Aeroporto de Córdoba son os 46,6º do 23 de xullo de 1995 e os 46,2º do 1 de agosto de 2003. A mínima máis baixa son os -8,2º do 28 de xaneiro de 2005.

Historia[editar | editar a fonte]

Prehistoria[editar | editar a fonte]

Os primeiros vestixios humanos atopados na zona corresponden a un Neandertal que pode datar en torno ao -32000 aproximadamente. Segundo os últimos estudos, o asentamento definitivo de poboación produciuse en torno ao século -III na zona denominada "Outeiro dos Queimados" hoxe ocupada polo Parque Cruz-Conde.

Época prerromana[editar | editar a fonte]

No século -VIII, no período tartésico antigo, existía xa un núcleo protourbano que ocupaba unha superficie dunhas 50 hectáreas, que exercía certo control e explotación sobre o territorio circundante. Esta función potenciouse durante o período orientalizante, producíndose a urbanización da poboación e certa expansión económica baseada na metalurxia do cobre e a prata, ao confluír as minas de Serra Morena, as terras da campiña e o río Betis. Á explotación dos metais engadiuse a actividade agrícola, que se converteu no alicerce básico da economía a finais do período orientalizante, tras unha crise na minería. Isto traería consigo a colonización de zonas adxacentes.

Nesa época, co ascenso polo río Betis dos cartaxineses o asentamento recibiu novas influencias exteriores. De feito apareceu o primeiro nome do que se ten constancia histórica: Karduba (contracción de Kart-Iuba). O asentamento foi así bautizado polo xeneral cartaxinés Amílcar Barca en honor dun xeral númida chamado Iuba, que combateu e morreu nunha batalla na rexión ao redor do ano -230.

Na súa descrición sobre a Segunda Guerra Púnica Silio Itálico incluíu a Corduba (nome outorgado polos romanos á cidade) na lista de aliados de Aníbal describíndoa como decus aurifera terra, mencionando aos caudillos da cidade: Phorcys e Arauricus.

Época romana[editar | editar a fonte]

Os romanos conquistárona no -206, trala batalla de Ilipa e chamárona Corduba. No ano -169 o entón pretor Marco Claudio Marcelo funda, xunto ao asentamento prerromano, unha colonia latina, que foi habitada por poboación patricia orixinaria da mesma Roma. No ano -152 Marcelo retírase a invernar a esta cidade tras tomar Netobriga (Lusitania).

Entre os anos -143 e -141 a cidade é asediada por Viriato.

No ano -113 xa se menciona que existe un foro romano. O asentamento prerromano é aos poucos abandonado e os seus habitantes trasládanse á cidade romana e vaise producindo unha monumentalización da cidade, xa que as casas de adobe son substituídas por calcaria e areniscas. No ano -80 xa se acuñan moedas nesta cidade.

Xulio César, no ano -49 reuniu en Corduba, que xa era caput provinciae, aos representantes das cidades da Hispania Ulterior. A cidade, considerada conventus, pechara as súas portas ao legado pompeiano Varrón. Este rendeuse alí a César, quen pronunciou un discurso de agradecemento aos seus partidarios. É entón cando plantou o famoso platanus mencionado por Marcial, situado nos xardíns do actual Alcázar dos Reis Cristiáns.

Casio Longino, pretor de César na Hispania Ulterior, sufriu un atentado ao dirixirse á Basílica de Corduba no -48. Aínda que a conxura foi esmagada, trala marcha do gobernador producíronse levantamentos de tropas destacando a actitude ambigua do cuestor M. Marcelo. Longino, en represalia, destruíu as nobilissimae carissimaeque possessiones (agros e aedificia) dos cordubenses situadas ao sur do río.

No ano -46 concédese a Corduba o estatuto colonial por parte dos fillos de Pompeio, pasando a ser denominada Corduba Outeiro Patricia.

O conflito entre cesarianos e pompeianos agravouse no -45. Xullo César asediou a cidade e combateu con Cneo Pompeio Fustulos (fillo de Pompeio o Grande) polo control da ponte debendo retirarse pouco despois cara a Ategua mentres Pompeio invernou en Corduba. Trala batalla de Munda, César asediou de novo a cidade que foi tomada ao asalto, decidindo este castigala coa súa destrución. Na mesma morreron 22.000 cordobeses.

No ano -43, durante a época do triunvirato, Corduba recuperou o seu papel como centro político da Hispania Ulterior, sendo convertida na súa capital.

Na reorganización das provincias hispanas levada a cabo por Caio Octavio Augusto no ano -27, a Hispania Ulterior Baetica queda a cargo do Senado sendo a súa capital a que de novo, será coñecida como Colonia Patricia. Este título, unido a unha "refundación" da cidade e a unha posible deductio, foi concedido no -25. Durante a época de Augusto transformouse a cidade, expandíndose cara ao río, reorganizándose o viario e os espazos públicos como o "foro colonial", construíuse o teatro (coa intervención do propio emperador, os seus representantes e os principais evergetas da cidade (Persini Marii, Annaei), moi relacionados coas explotacións mineiras) e probablemente o anfiteatro. Tamén, coincidindo coa viaxe do emperador se acuñan moedas coa lenda Outeiro patricia.

Durante a época de Tiberio Claudio Nerón César constrúese o forum novum e a ponte sobre o arroio de Pedroches.

En época de dominación romana, chegou a posuír máis edificios lúdicos cá propia Roma.

Época visigoda[editar | editar a fonte]

A inicios da época visigótica, Corduba, xunto a outras cidades da Bética como Híspalis, son practicamente independentes. O rei Axila I profanou a tumba de San Acisclo mártir, motivo polo cal a cidade se rebelou. Durante o levantamento de Atanaxildo, este pediu axuda ao emperador Xustiniano I de Bizancio para derrotar ao rei Axila. Este accedeu a enviarlle un continxente, e acaba ocupando Corduba no ano 550, derrotando a Axila e morrendo o seu fillo na batalla. Os bizantinos tamén ocupan a Bética, co apoio dos seus cidadáns, que ansían volver ao imperio romano, converténdose na provincia Spania do imperio bizantino. Atanaxildo intentou conquistar a cidade no 568, sen éxito.

O rei Leovixildo, no ano 572, aproveitando a guerra que libraba o emperador Xustino II contra os persas, tomou Corduba. Debido a este feito, o prestixio de Leovixildo subiu tanto que por primeira vez un rei visigodo se atreveu a usar os símbolos da realeza: cetro, coroa e manto, acuñando moeda no seu propio nome. Pese a iso a cidade volveu ao pouco tempo a formar parte do imperio bizantino.

Hermenexildo, fillo de Leovixildo e duque da Bética, converteuse ao catolicismo e rebelouse contra o seu pai, de relixión arriana, sendo apoiado no ano 579 por Corduba e outras cidades béticas e do Val do Guadiana. Este foi derrotado en Hispalis no ano 584, refuxiándose en Corduba, que volve ser tomada polos visigodos, onde é apresado polo seu pai e exiliado a Valentia Edetanorum.

A mediados do século VI construíronse monumentos como unha igrexa situada no emprazamento do actual convento de Santa Clara (de forte influencia bizantina), a igrexa dos tres santos (San Fausto, San Xenaro e San Marcial), situada baixo a actual igrexa de Pedro, e a basílica de San Vicente Mártir.

A cidade, por motivos relixiosos (pola forte implantación do catolicismo fronte ao arrianismo) e por afinidade ao imperio romano, tardou en aceptar o poder visigodo, o que demostrou mediante numerosas revoltas. Isto provocou unha diminución da súa influencia no reino visigótico, fronte a outras cidades como Hispalis.

Época musulmá[editar | editar a fonte]

En 716 convértese en capital do emirato de Al-Andalus, crecendo ata atinxir parte da grandeza que tiña na época romana. Máis tarde, baixo o califato Omeia alcanzou o seu máximo apoxeo demográfico (segundo algunhas fontes, máis de 1000000 de habitantes), comercial e cultural. Nesta época terminouse a Mesquita de Córdoba e edificouse a luxosa cidade de Medina Azahara ou Madinat-al-Zahra. No terreo cultural acadouse un grande esplendor, contando, durante o califato de Alhaken II coa maior biblioteca do mundo do seu tempo.

Patios do Palacio de Viana, en Córdoba

Época cristiá (Idade Media)[editar | editar a fonte]

Cos almohades perdeu a súa condición de capital da Al-Andalus. O que significou o inicio da súa longa decadencia, acentuada cando en 1236 foi conquistada polos cristiáns (Fernando III).

Foi praza forte para a conquista de Granada por parte dos Reis Católicos que estableceron durante varios anos a corte na cidade. Sendo nese tempo cando Cristóbal Colón, coñeceu á cordobesa Beatriz Enríquez de Arana, coa que nunca se casou, pero que foi nai do seu segundo fillo, Fernando Colón. Cando o almirante partiu en 1492, enviou a Córdoba tamén ao seu fillo Diego, para que o esperase xunto ao seu irmán Fernando e a súa "nai adoptiva" Beatriz.

Desta época tamén sobresae a figura de Gonzalo Fernández de Córdoba o "Gran Capitán".

Séculos XVI ao XIX[editar | editar a fonte]

Nesta época e debido a diversas epidemias, secas, e malos gobernantes na cidade, perdeu gran parte do seu mentalidade loitadora e aberta, o que foi caldo de cultivo para o derrotismo, ás veces chamado erroneamente senequismo, que aínda aflora nos nosos días.

O adiantado Don Xerónimo Luís de Cabrera, conquistador de novas terras americanas, cumpriu coa promesa feita á súa esposa, cordobesa, bautizando co nome de "Córdoba de la Nueva Andalucía" á mediterránea praza forte por el fundada a beiras do río Suquía con próximas serranías en 1573, hoxe segunda cidade do país e prestixiosa sé universitaria e cultural de Arxentina.

Do século XIX á actualidade[editar | editar a fonte]

Esta decadencia terminou a principios do século XX coa recuperación demográfica, aínda que non foi correspondida por unha verdadeira recuperación económica. Tendencia que non cambiou ata mediado o século coa aparición de movementos culturais importantes que foron abrindo, aos poucos, a forma de pensar da poboación.

Política e administración[editar | editar a fonte]

Concello de Córdoba.
Administración local

Actualmente o alcalde de Córdoba é o xurista José Antonio Nieto, do Partido Popular. Nieto sucedeu o anterior alcalde Andrés Ocaña Rabadán, quen desde o 8 de maio de 2009 exercía a alcaldía tras reemprazar a Rosa Aguilar, do mesmo partido, IU.[3]

Lista de alcaldes desde as eleccións democráticas de 1979
Mandato Nome do alcalde Grupo
1979-1983 Julio Anguita González IU
1983-1987 Julio Anguita González(hasta 1986)
Herminio Trigo Aguilar
IU
IU
1987-1991 Herminio Trigo Aguilar IU
1991-1995 Herminio Trigo Aguilar (até 1995)
Manuel Pérez Pérez (xaneiro-1995 a maio)
IU
IU
1995-1999 Rafael Merino López PP
1999-2003 Rosa Aguilar Rivero IU-PSOE
2003-2007 Rosa Aguilar Rivero IU
2007-2011 Rosa Aguilar Rivero (até 2009)
Andrés Ocaña
IU-PSOE
IU-PSOE
2011-2015 José Antonio Nieto Ballesteros PP
Resultados Eleccións Municipais de 2011 en Córdoba.[4]
Partido político 2011
% Concelleiros
Partido Popular (PP) 48,80 16
Unión Cordobesa 15,23 5
Izquierda Unida (IU) 14,83 4
Partido Socialista Obrero Español (PSOE) 12 4
División administrativa
Artigo principal: Distritos de Córdoba.

Desde xullo de 2008, a cidade divídese en 10 distritos administrativos, coordinados por Xuntas Municipais de Distrito, que á súa vez se subdividen en barrios.

Distrito Distrito Localización
Centro Poniente-Sur Distritos de Córdoba.svg
Levante Sur
Noroeste Sureste
Norte-Sierra Periurbano Este-Campiña
Poniente-Norte Periurbano Oeste-Sierra

Monumentos e lugares imprescindibles[editar | editar a fonte]

Mesquita de Córdoba ao fondo

Outros lugares de interese[editar | editar a fonte]

Patio de Córdoba

Monumentos

Espazos naturais

  • Parque periurbano de "Os Villares"
  • Balcón do Guadalquivir
  • Santa María de Trassierra
  • Xardíns da Vitoria
  • Noria da Albolafia

Espazos deportivos

Espazos universitarios e culturais

  • Antiga facultade de Veterinaria
  • Campus universitario de Rabanales
  • Hospital do Cardeal Salazar - Facultade de Filosofía e Letras
  • Gran Teatro
  • Filmoteca de Andalucía

Lugares Relixiosos

Construcións emblemáticas

Fontes

Museos[editar | editar a fonte]

Festas e acontecementos culturais[editar | editar a fonte]

  • A Semana Santa.
  • As cruces (1 a 3 de maio) envolvidas en caraveis ou outras flores.
  • O concurso de patios cordobeses en maio.
  • O concurso de Reixas e Balcóns.
  • A Feira da nosa Señora da Saúde (última semana do mes de maio: 600 casetas de tódolos estilos, sevillanas, salsa, etc. abertas a tódolos visitantes), con multitude de concertos, corridas, flamenco...
  • Festival internacional da guitarra (xuño-xullo).
  • Festival de Blues.
  • Entroido de Córdoba.
  • Velá da Fuensanta, (festas folclóricas en honor da Virxe da Fuensanta en torno ao 8 de setembro).
  • San Rafael, o 24 de outubro
  • A Batalla das Flores.
  • Todo o ano: multitude de bares, pubs en zona centro e novo Paseo de Córdoba.
  • Festival Aéreo de Córdoba.
  • Festival Internacional de Animación (Animacor).

Produtos típicos[editar | editar a fonte]

  • Artesanía, cuxa tradición remóntase á época árabe e, no caso da ourivería, a época romana:
    • Cordobáns (coiros repuxados).
    • Xoias de filigrana de prata.
    • Cerámica califal (preciosa).
    • Ourivería con pedras preciosas. Xoia cordobesa.
    • Mobles de Lucena.

Deporte[editar | editar a fonte]

Fútbol Masculino:

Fútbol Feminino

Voleibol Feminino:

Voleibol masculino:

Fútbol Sala masculino:

Fútbol Sala feminino:

Baloncesto feminino:

Baloncesto masculino:

Atletismo:

Motociclismo:

Ciclismo:

Notas[editar | editar a fonte]

  1. González Llana, Manuel (1867). [Crónica de la provincia de Córdoba http://books.google.es/books?id=CTxyRcG6qqMC&source=gbs_navlinks_s]. Rubio y Compañía.
  2. Ramírez y de las Casa-Deza, Luis María (1867). [Indicador cordobés, ó sea Manual histórico-topogŕafico de la ciudad de Córdoba http://books.google.es/books?id=YAoIAAAAQAAJ&source=gbs_navlinks_s]. Imprenta, librería y litografía del Diario de Córdoba.
  3. Andrés Ocaña llega a la Alcaldía de Córdoba "con el apoyo unánime de toda IU", artigo do diario 20 minutos publicado o 8 de maio de 2009.
  4. "Resultado Elecciones Municipales en Córdoba". http://resultados.elpais.com/elecciones/2011/municipales/01/14/21.html. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Córdoba