Tampere

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Coordenadas: 61°29′53″N 23°45′39″L / 61.49806, -23.76083

Tampere
Tampere.vaakuna.svg
Tampere Montage 1.jpg
Localización
Tampere.sijainti.suomi.2008.svg
PaísFinlandia
RexiónPirkanmaa
SubrexiónTampere
Xeografía
Superficie689,59 km²
Demografía
Poboación215.315 hab. (2012)
Densidade410,1 hab./km²
Outros datos
AlcaldeTimo P. Nieminen
Páxina Oficial

Tampere (en sueco Tammerfors) é unha cidade de Finlandia, capital da rexión de Pirkanmaa. Segundo o censo do 31 de xaneiro de 2012 ten unha poboación de 215.315 habitantes.[1] A cidade está situada ao sur do país, entre os lagos Näsijärvi e Pyhäjärvi. É a terceira cidade máis poboada de Finlandia por detrás de Helsinqui e Espoo, e a cidade interior máis grande de Escandinavia.[2]

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

Aínda que o nome de Tampere derive dos rápidos de Tammerkoski (tanto a cidade como os rápidos reciben o nome de Tammerfors en sueco), a orixá do prefixo Tammer- deste nome ten sido suxeito de numerosos debates. Ánte acepta a etimoloxía "directa" de Rahkonen e Heikkilä do protosami *Tëmpël(kōškë), significando *tëmpël "sección profunda e lenta dunha corrente" e *kōškë "rápidos" (afín ao koski finés).[3][4][5]

Outras teorías inclúen que provén da palabra sueca damber, que significa presa; outra que se orixina das antigas palabras escandinavas þambr ("ventre groso") e þambion ("ventre inchado"), posiblemente referíndose á forma dos rápidos. Outra suxestión vincula o nome á palabra sueca Kvatemberdagar, ou moist coloquialmente Tamperdagar, que significa témporas do calendario litúrxico cristián occidental. A palabra finesa para carballo tamén se encontra na especulación,[6] aínda que Tampere se encontra fóra da distribución natural do carballo europeo.[7]

Historia[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Batalla de Tampere.

Tampere foi fundada como mercado á beira da canle Tammerkoski en 1775 por Gustavo III de Suecia e catro anos despois, o 1 de outubro de 1779,[8] se lle concederon dereitos de cidade. Daquela tratábase dunha vila pequena que consistía nuns poucos quilómetros cadrados de terra arredor de Tammerkoski.

Tampere medrou como cidade comercial importante e centro industrial no século XIX. Durante a segunda metade deste século Tampere concentraba case a metade da industria de Finlandia.

Tampere foi o epicentro de moitos acontecementos políticos importantes da historia de Finlandia no século XX. o 1 de novembro de 1905, durante a Revolución Rusa de 1905, proclamouse o famoso Manifesto Vermello de Yrjö Mäkelin na praza central da cidade, dende o balcón do Keskustori, o que conduciu ao sufraxio universal e á concesión de máis liberdades para os finlandeses. En 1918, cando Finlandia acababa de conseguir a independencia, a cidade converteuse nun lugar estratéxico da resistencia vermella durante a Guerra Civil Finlandesa (28 de xaneiro a 15 de maio de 1918), sendo o seu bastión baixo o mando de Hugo Salmela ata a súa ocupación polas forzas brancas o 6 de abril, facendo 10.000 prisioneiros.

Logo da Segunda Guerra Mundial, Tampere experimentou un notable crecemento ao anexionar algunhas zonas veciñas como Messukylä (1947), Lielahti (1950), Aitolahti (1966) e finalmente Teisko (1972).

Dende mediados dos anos '90, o peso específico da industria da cidade foi mudando cara ao sector das novas tecnoloxías, principalmente as telecomunicacións e as tecnoloxías da información, sendo o centro tecnolóxico de Hemia en Hervanta a sede de numerosas compañías destes sectores.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Tampere está situada aproximadamente no centro da rexión de Pirkanmaa, da cal é a súa capital e cidade máis poboada,[a] e limita cos concellos de Kangasala, Lempäälä, Nokia, Orivesi, Pirkkala, Ruovesi e Ylöjärvi.[10] O concello ten unha extensión total de 689,59 km², dos cales 164,66 km² son auga.[11]

Está situada nun istmo entre os lagos Näsijärvi (ao norte) e Pyhäjärvi (ao sur), e dividida polos rápidos de Tammerkoski, que corren de norte a sur e unen ambos lagos cun desnivel de 18 metros.[12]

Lagos[editar | editar a fonte]

O 24% da superficie do cancello de Tampere son masas de auga, contándose nel en torno a 160 lagos, con todo, dous terzos destes lagos son de pequeno tamaño, tendo unha superficie inferior ás 10 hectáreas, e tan só o 10% dos lagos da cidade teñen máis de 50 hectáreas. De todos estes lagos, os maiores son o Näsijärvi e o Pyhäjärvi.[13] O Näsijärvi é o 16º lago máis grande de Finlandia: ten 44 quilómetros de lonxitude e as súas augas bañan tamén os municipios de Ylöjärvi e Ruovesi. Consiste á súa vez en tres grandes áreas, Koljonselä, Näsinselä e Vankavesi[14]

Outros lagos importantes de Tampere son o Särkijärvi (145 hectáreas), o Kaukajärvi (142 hectáreas), o Hervantajärvi (83 hectáreas), o Iidesjärvi (64 hectáreas) ou oo Tohloppi (63 hectáreas).[15]

Clima[editar | editar a fonte]

Tampere ten un clima subártico (Köppen Dfc), rexistrándose no Aeroporto de Tampere-Pirkkala (TMP) tan só 3 meses por riba dos 10 °C.[16][17] Os invernos non son especialmente fríos, sendo a temperatura media no mes de xaneiro de -6,4 °C, mais os veráns son suaves. De media, a tempada de neve dura catro ou cinco meses, dende novembro ata principios de abril.

A temperatura media anual é de 4,8 °C e a máis alta rexistrada dende 1980 foi de 32,5 °C en xullo de 2010, mentres que a máis baixa foi de -35,8 °C en xaneiro de 1987. Polo que respecta ás precipitacións, o maior rexistro nun mes foi de 218,5 mm no mes de xullo de 1988, e a precipitación media anual é de 619,9 mm.[18][19]

Datos climáticos para Tampere–Pirkkala (TMP), elevación: 119 m,[b]1981–2010 normais, extremas 1900– presente
Mes Xan Feb Mar Abr Mai Xuñ Xul Ago Set Out Nov Dec Anual
Temperatura máxima en °C 8,0 9,4 14,9 24,2 28,4 31,7 33,1 32,1 24,8 18,4 11,1 9,6 33,1
Media máxima en °C −3,4 −3,5 1,2 8,2 15,4 19,5 22,2 19,9 14,0 7,5 1,5 −1,9 8,4
Media diaria en °C −6,4 −6,9 −2,8 3,3 9,7 14,1 16,9 15,0 9,8 4,6 −0,6 −4,5 4,4
Media mínima en °C −9,7 −10,6 −6,6 −1,3 3,8 8,6 11,7 10,4 5,9 1,9 −3,0 −7,6 0,3
Temperatura mínima en °C −37,0 −36,8 −29,6 −19,6 −7,3 −2,8 1,8 −0,4 −6,7 −14,8 −22,5 −34,2 −37,0
Precipitación media mm 41 29 31 32 41 66 75 72 58 60 51 42 598
Media de días con precipitacións (≥ 0.1 mm) 22 18 16 12 12 13 15 15 14 17 21 22 197
Humidade relativa media (%) 90 87 82 70 63 66 69 76 82 87 91 92 80
Fonte #1: Instituto Meteorolóxico Finlandés[17]
Fonte #2: Instituto Meteorolóxico Finlandés (temperaturas récord)[20]

Goberno[editar | editar a fonte]

Consello municipal[editar | editar a fonte]

O Consello municipal está composto por 67 concelleiras e concelleiros. A composición das dúas últimas lexislaturas é a seguinte:

Partido Lexislatura
2013–2016[21]
Lexislatura
2017–2021[22]
Partido Socialdemócrata 16 16
Kokoomus 17 15
Liga Verde 10 14
Alianza de Esquerda 7 7
Finlandeses Auténticos 9 4
Keskusta 3 4
Independentes/Outros 1 4
Cistián Demócratas 2 2
RKP 1 1
SKP 1 0
Tampere city council 2017.svg

Educación[editar | editar a fonte]

Ensinanza básica e secundaria[editar | editar a fonte]

A cidade de Tampere conta cun total de 32 escolas de ensinanza básica agrupadas en cinco áreas: sur, sueste, centro, nordés e oeste. Ademais das escolas administradas pola cidade, existe unha escola sueca (Svenska samskolan i Tammerfors), unha escola cristiá (Tampereen kristillinen koulu), unha escola Rudolf Steiner (Tampereen Rudolf Steiner -koulu) e a escola normal de Tampere, onde se forma o profesorado.[23] Nas escolas primarias da cidade é posible realizar a ensinanza en lingua estranxeira dende o primeiros graos.[24]

Transporte[editar | editar a fonte]

Transporte urbano[editar | editar a fonte]

Autobús da liña 25.

En torno ao 60% dos desprazamentos da rexión de Tampere son realizados en coche, mentres que o 40% restante realízanse en bicicleta, andando ou en transporte público. A finais de 2011 a poboación residente na cidade posuía en torno a 98 000 coches, o que supón un 15,7% máis que no ano 2005[25] Este incremento no número de vehículos aumentou tamén o volume de tráfico nas principais estradas e ruas da cidade.[26] O número de viaxes en transporte urbano na cidade ten ido reducíndose dende mediados da década de 1980, chegando a realizarse en 2005 menos da metade dos realizados en 1986. Esta tendencia está a mudar nos últimos anos, nos que se está a producir un aumento motivado pola situación económica, a mellora do transporte público e o aumento da concienciación ecolóxica.[25]

Na década de 2010 a cidade de Tampere tentou investir no transporte en bicicleta e a pé, que xunto co emprego do transporte público forman parte do Plan Urbano de Mobilidade Sustentable (Sustainable Urban Mobility Plan, coñecido polas súas siglas en inglés SUMP) destinado a aumentar o número de desprazamentos deste tipo.[27] Grazas a isto Tampere foi recoñecida co título de Suomen pyöräilykunta en 2013.[28] En 2015 unha enquisa revelou que a popularidade no emprego da bicicleta e ir a pé aumentara durante os anos 2014 e 2015.[29]

Un dos trens do futuro tranvía de Tampere.

Na rexión de Tampere ou Tampere, Kangasala, Lempäälä, Nokia, Orivesi, Pirkkala, Vesilahti e Ylöjärvi a autoridade en materia de transporte público é a Tampereen seudun joukkoliikenne (en galego Transporte público da Rexión de Tampere). En 2013 a compañía pública de transporte Tampereen Kaupunkiliikenne (coñecida polas súas siglas TKL) foi a responsable do 71% do transporte público interno[25] Entre 1948 e 1976 a cidade operou o tráfico de trolebuses, chegando a ter a maior rede de trolebuses de Finlandia.[30]

Ademais do transporte en autobús, estase a construír unha liña de tranvía que se espera comece a operar en agosto de 2021 co nome Tampereen Ratikka. En novembro de 2016 o Concello de Tampere decidiu a construción da infraestrutura con 41 votos a favor, 25 votos en contra, e unha abstención, e as obras da primeira fase comezaron en 2017.[31][32][33]

A cidade está a tentar mellorar o tránsito de pasaxeiros aumentando a funcionalidade e o nivel de servizos do sistema de transporte, así como investindo no sistema de venda de billetes e o tráfico.[34] Ademais estase a iniciar o servizo de tren de proximidades nas liñas de ferrocarril que conectan a Tampere coas cidades veciñas de Nokia e Lempäälä.[35]

Transporte terrestre[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Estación de Tampere.

Transporte aéreo e acuático[editar | editar a fonte]

Cultura[editar | editar a fonte]

Gastronomía[editar | editar a fonte]

A especialidade culinaria máis famosa de Tampere é a mustamakkara (en galego salchicha negra). A mustamakkara é unha salchicha elaborada con sangue, carne e graxa de porco, centeo triturado e fariña. Debe o seu nome á súa cor escura e caracterízase polo seu centro xugoso e o seu exterior crocante. Adoita servirse con marmelada de arandeira vermella e leite frío.[36][37]

Música[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Tampere Filharmonia.
O Tampere-talo, sede da Tampere Filharmonia, é a sala de concertos máis grande de Finlandia.

A Tampere Filharmonia e unha orquestra sinfónica composta por 97 músicos, foi fundada en 1930 e ten a súa sede no Tampere-talo, a sala de concertos máis grande de Finlandia. Denominada dende 1947 Tampereen kaupunginorkesteri (en galego Orquestra Cidade de Tampere), en 2002 mudou o seu nome pola súa denominación actual. Ademais dos seus concertos sinfónicos, a orquestra ofrece tamén representacións de ópera e ballet, e cada dous anos participa na Tampere Biennale,[38] un festival de carácter bianual organizado dende 1986 adicado á música contemporánea que se ten convertido nun dos eventos de música contemporánea máis prestixiosos de Finlandia.[39]

Deporte[editar | editar a fonte]

Completado en xaneiro de 1965, o Tampereen jäähalli foi o primeiro pavillón cuberto de hóckey sobre xeo de Finlandia e acolleu o Campionato do Mundo de hóckey sobre xeo masculino de 1965, a primeira cita mundialista desta modalidade celebrada no país nórdico.

A escena deportiva de Tampere está dominada polo hóckey sobre xeo. A cidade é coñecida como a capital do hóckey sobre xeo de Finlandia,[40] sendo a primeira cidade finlandesa na que se construíu unha pista ao aire libre e o primeiro estadio cuberto, o Tampereen jäähalli, que ademais foi o primeiro escenario finlandés en acoller un Campionato do Mundo en 1965.[41] Tampere é a casa dos dous equipos que máis veces conquistaron o campionato masculino finlandés: Tappara e Ilves, con 17 e 16 campionatos cada un. A principios da década de 1960 as tres medallas do campionato finlandés foron conquistadas por tres equipos da cidade (Ilves, Tappara e Koovee en tres ocasións, e cinco equipos da cidade gañaron dito campionato nalgunha ocasión: Ilves, Tappara, Koovee, TBK[c] e TaPa.[42][43][44] Polo que se refire á categoría feminina, Ilves Naiset é un dos equipos máis laureados da modalidade en Finlandia, tendo conseguido dez campionatos (o último deles en 2010), once pratas e cinco bronces.[45]

Outro deporte con clubs salientables na cidade son o fútbol baloncesto, principalmente da man do Tampere United (abreviado TamU), fundado en 1998, proclamouse campión de Finlandia e tres ocasións (2001, 2006 e 2007), e conquistou tamén a Suomen Cup e a Liigacup en 2007 e 2009 respectivamente, con todo, logo dun escándalo europeo de arranxo de partidos o club foi excluído de todas as competicións en 2011, retomando en 2012 as súas actividades dende o nivel máis baixo, a Kutonen;[46] outro equipo de fútbol da cidade que conseguiu algún título a nivel nacional é o FC Ilves, fundado o 27 de maio de 1931 campión finlandés en 1983 e campión da Suomen Cup en 1979, 1990 e 2019.[47] Tamén no baloncesto a cidade conseguiu éxitos a nivel nacional co seu principal representante, o Tampereen Pyrintö (alcumado Pyrbasket), tres veces campión finlandés (2010, 2011 e 2014) e dúas campión da copa finlandesa (1969 e 2012).[48]

Cidades irmandadas[editar | editar a fonte]

A cidade de Tampere está irmandada coas seguintes cidades:[49]

Cidades amigas[editar | editar a fonte]

En 1988 comezou o programa de cidades amigas, o cal en 2020 contaba con dúas cidades coas que a cidade de Tampere ten un vínculo de cooperación:[49]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. A rexión tamén é denominada ás veces "Rexión de Tampere".[9]
  2. Valor medio do aeroporto e non da estación meteorolóxica.
  3. TBK integrouse en Tappara.
Referencias
  1. "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 01 de agosto de 2012. Consultado o 05 de xuño de 2012. 
  2. "THE HIGHEST, THE OLDEST AND THE BIGGEST IN TAMPERE" (en inglés). visittampere.fi. 26 de xaneiro de 2018. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  3. Ánte, Luobbal Sámmol Sámmol (2012). "An essay on Saami ethnolinguistic prehistory". A Linguistic Map of Prehistoric Northern Europe. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne (en inglés) 266. p. 63–117. 
  4. Heikkilä, Mikko (2012). "Tampere–saamelaisen Tammerkosken kaupunki". Virittäjä (en finés) 1. 
  5. Rahkonen, Pauli (2011). "Tampere–saamelainen koskiappellatiivi". Virittäjä (en finés) 2. 
  6. "Utain – Tampereen yliopiston toimittajakoulutuksen viikkolehti" (en finés). Uta.fi. Arquivado dende o orixinal o 26 de marzo de 2005. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  7. "Robles común y albar" (PDF). Guía técnica para la conservación genética y utilización (en castelán). European Forest Genetic Resources Programme. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  8. "The City Of Tampere – Tampere in brief – Historia". Arquivado dende o orixinal o 28 de decembro de 2009. Consultado o 05 de xuño de 2012. 
  9. "Council of Tampere Region" (en inglés). pirkanmaa.fi. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  10. "Mapa de Tampere na rexión de Pirkanmaa" (en finés). paikkatietoikkuna.fi. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  11. "SUOMEN PINTA-ALA KUNNITTAIN 1.1.2018" (PDF) (en finés). 1 de xaneiro de 2018. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  12. Kallio, Katariina (26 de xaneiro de 2018). "TAMPERE CITY CENTRE" (en inglés). visittampere.fi. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  13. "Vesiensuojelu" (en inglés). Cidade de Tampere. Consultado o 17 de xullo de 2020. 
  14. Niemelä 2008, p. 131.
  15. Ympäristön tila Tampereella (2015), p. 79
  16. "Pirkkala, Pirkanmaa, Western Finland, Finland – City, Town and Village of the world". en.db-city.com. Consultado o 4 March 2019. 
  17. 17,0 17,1 "TILASTOJA SUOMEN ILMASTOSTA 1981-2010" (PDF) (en finés e inglés). Instituto Meteorolóxico Finlandés. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  18. "Temperature and precipitation statistics from 1961 onwards" (en inglés). Instituto Meteorolóxico Finlandés. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  19. "Rexistros climáticos de Tampere" (en finés). tilastot.mbnet.fi. Consultado o 12 de xaneiro de 2020. 
  20. "Ilmatieteen laitoksen sääasemien arkisto" (en finés). Instituto Meteorolóxico Finlandés. Consultado o 18 de xaneiro de 2020. 
  21. "Tampere. Ehdokaskohtaiset tulokset" (en finés). Oikeusministeriö. Consultado o 18 de xaneiro de 2020. 
  22. "Tampere: Tulokset puolueittain ja yhteislistoittain" (en finés). Oikeusministeriö. Consultado o 18 de xaneiro de 2020. 
  23. "Koulut" (en finés). Cidade de Tampere. Consultado o 10 de agosto de 2020. 
  24. "Esi- ja alkuopetus" (en finés). Cidade de Tampere. Consultado o 10 de agosto de 2020. 
  25. 25,0 25,1 25,2 Ympäristön tila Tampereella 2014, p. 40–41.
  26. Ympäristön tila Tampereella 2014, p. 43.
  27. "Pyöräilyn ja jalankulun edistäminen" (en finés). Cidade de Tampere. Consultado o 25 de agosto de 2020. 
  28. Matson-Mäkelä, Kirsi (8 de marzo de 2013). "Tampere valittiin vuoden pyöräilykunnaksi". Yle.fi (en finés). Consultado o 25 de agosto de 2020. 
  29. "Liikenteen kehitys Tampereella – Kävelyn ja pyöräilyn tyytyväisyyskyselyn tutkimusraportti 2015" (PDF) (en finés). Cidade de Tampere. 29 de abril de 2016. Consultado o 25 de agosto de 2020. 
  30. "Johdinautokaupunki Tampere 1948–1976" (en finés). www.raitio.org. Arquivado dende o orixinal o 13 de decembro de 2007. Consultado o 25 de agosto de 2020. 
  31. "Nyt se on päätetty: Raitiovaunut tulevat Tampereelle – kaupunkiin rakennetaan raitiotie". Iltalehti (en finés). 7 de novembro de 2016. Consultado o 26 de agosto de 2020. 
  32. "Tampere tram project aims at 2021 completion". Yle (en inglés). 9 de novembro de 2016. Consultado o 26 de agosto de 2020. 
  33. "Sitio web de Tampereen Ratikka" (en finés). Tampereen Raitiotie Oy. Consultado o 26 de agosto de 2020. 
  34. "Lähijunaliikenteen kehittämisselvitys" (PDF) (en finés). tampereenseutu.fi. Consultado o 26 de agosto de 2020. 
  35. "Joukkoliikennejärjestelmävaihtoehdot – Vaikutusten arviointi ja suositus Tampereen kaupunkiseudun joukkoliikennejärjestelmäksi" (PDF). TASE 2025 (en finés). Cidade de Tampere. marzo de 2007. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 27 de marzo de 2009. Consultado o 26 de agosto de 2020. 
  36. Kim, Juno (20 de agosto de 2012). "Mustamakkara: The Black Sausage Controversy" (en inglés). runawayjuno.com. Consultado o 13 de xuño de 2020. 
  37. "Mustamakkara" (en inglés). tasteatlas.com. Consultado o 13 de xuño de 2020. 
  38. "Tampere Filharmonia" (en finés). sinfoniaorkesterit.fi. Consultado o 16 de xullo de 2020. 
  39. "INFO" (en finés). tamperebiennale.fi. Consultado o 16 de xullo de 2020. 
  40. "Arena in Tampere gets ready for 2022 Worlds" (en inglés). iihf.com. 17 de xuño de 2019. Consultado o 25 de febreiro de 2020. 
  41. Kauhala, Hannu (5 de outubro de 2016). "Perinnesarja, osa 1: Jääkiekkoilu modernisoitui ennen SM-liigaa" (en finés). Liiga.fi. Consultado o 24 de setembro de 2019. 
  42. Seppänen, Antti (26 de outubro de 2016). "Perinnesarja, osa 4: Tapparan marssi mestariksi 1977" (en finés). Liiga.fi. Consultado o 30 de marzo de 2020. 
  43. "TaPa" (en inglés). eliteprospects.com. Consultado o 30 de marzo de 2020. 
  44. "Palkinnot" (en finés). Liiga.fi. Consultado o 17 de xullo de 2020. 
  45. "SEURAN SAAVUTUKSET" (en finés). Ilves-Hockey Oy. Consultado o 17 de xullo de 2020. 
  46. "TAMPERE UNITEDIN TARINA" (en finés). Tampere United. Consultado o 16 de xullo de 2020. 
  47. "Seura" (en finés). FC Ilves. Consultado o 16 de xullo de 2020. 
  48. "Seura" (en finés). Tampereen Pyrintö. Consultado o 16 de xullo de 2020. 
  49. 49,0 49,1 "Twin cities" (en inglés). Cidade de Tampere. Consultado o 16 de xullo de 2020. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]