Reforma Protestante

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
A vidriera da Reforma nunha igrexa luterana de Carolina do Sur mostra escenas craves da Reforma Protestante.

A Reforma Protestante foi un movemento de reforma cristiá no Sacro Imperio Romano Xermánico que xeralmente considérase que comeza a partir da publicación das 95 Teses de Martiño Lutero, en 1517, aínda que existen unha serie de precursores como Jan Hus anteriores a este evento. Como período histórico, a Reforma considérase que termina coa Paz de Westfalia en 1648 dando fin as guerras de relixión en Europa[1]; con todo, moitas das denominacións que se produciron durante este período seguen existindo e o protestantismo constitúe unha das ramas máis importantes do cristianismo hoxe en día. Aínda que o movemento comezou como unha tentativa de reformar a Igrexa Católica, os movementos acabaron coa escisión dos grupos reformistas e co establecemento de novas institucións, principalmente, o luteranismo, o calvinismo e o anabaptismo.

Moitos católicos de occidente estaban descontentos coas falsas doutrinas e malas prácticas dentro da Igrexa, as cales consideraban impropias, especialmente no caso da venda de indulxencias. Outra controversia importante foi a práctica de compra e venda de posicións de prestixio no seo da Igrexa (simonía), considerado naquel tempo como unha auténtica corrupción na xerarquía eclesiástica. Esta corrupción considerábase sistémica, chegando mesmo á posición do Papa.

A Reforma en xeral considérase que comeza o 31 de outubro de 1517, na actual rexión alemana de Saxonia, cando Martiño Lutero cravou unha copia das súas Noventa e Cinco Teses na porta da igrexa do castelo de Wittenberg[2], que se empregaba como taboleiro de avisos para a universidade. Nestes noventa e cinco puntos, Lutero expuña as súas criticas á Igrexa e ao Papa. Os puntos máis controvertidos centrábanse nas prácticas de venda de indulxencias e na doutrina da Igrexa no referente ao Purgatorio. Os predecesores espirituais de Lutero foron homes como John Wycliffe e Jan Hus. Outros pastores e teólogos de ideas radicais, como Huldrych Zwingli e Jean_Calvin, seguiron o camiño iniciado por Lutero. As crenzas e prácticas da Igrexa atacadas polos reformistas incluían o Purgatorio, o xuízo particular ás almas, devoción pola Virxe María, a intercesión dos santos, a meirande parte dos sacramentos, o celibato que debían gardar os sacerdotes e os monxes, e mais a autoridade do Papa.

O movemento de reforma pronto se dividiu en diferentes liñas doutrinais. Os desacordos entre Lutero e Zwingli, e máis tarde entre Lutero e Jean_Calvin, conduciu á aparición das igrexas protestantes rivais. As denominacións cristiás máis importantes que xurdiron directamente da Reforma foron os Luteranos, os Reformados/Calvinistas/Presbiterianos e os Anabaptistas. A Reforma Protestante tamén é coñecida como a Reforma Xermánica, a Revolución Protestante, a Revolta Protestante e, en Alemaña, a Reforma Luterana. O proceso de reforma diferenciouse de forma notábel dos acontecementos de Inglaterra, que levarían á formación da Igrexa Anglicana. Alí, o período de reforma coñécese como a Reforma Inglesa. Asemade, os reformistas tamén aceleraron o proceso de Contrarreforma na Igrexa Católica. A Reforma implicou aspectos culturais, económicos políticos e relixiosos

Historia e orixes[editar | editar a fonte]

Bula Exurge Domine, Contra Errores Martine Lutheri et sequatium: Bula contra os erros de Martiño Lutero e os seus seguidores (15 de xuño de 1520), pola que o papa León X o ameaza coa excomunión si non se retracta de 41 puntos incluídos nas súas famosas 95 teses sobre as indulxencias do 31 de outubro de 1517, nas que Lutero, indignado, atacaba a idea de que a compra das bulas podía ser causa de perdón de penas espirituais; feito habitual na época e onde a causa ocasional foi que o papa León X arrendaba as bulas de indulxencias á banca Fugger para obter diñeiro para a construción da basílica de San Pedro do Vaticano. Lutero queimou públicamente a bula (10 de decembro de 1520) e a excomunión fíxose efectiva (3 de xaneiro de 1521). Estas datas son fitos da idade moderna, pero non pasarían de ser unha disputa teolóxica si non atopasen o formidable eco que a difusión da imprenta lle permitiu, e se non foran acollidos por unha sociedade madura para recibilos e uns axentes políticos dispostos e capaces de aproveitar o seu potencial.

Todas as correntes protestantes maioritarias sitúan a súa separación da Igrexa Católica no século XVI. A orixe do protestantismo denomínase Reforma Maxisterial porque o movemento foi apoiado polos maxistrados, a autoridade lexislativa (a diferencia da Reforma Radical, que non tivo apoio da administración). As organizacións protestantes antigas, como a Unitas Fratrum que despois daría lugar á Igrexa de Moravia, sitúan a súa orixe no tempo de Jan Hus, a comezos do século XV cando se producio unha gran crise na Igrexa Católica en Europa Occidental debido aos numerosos problemas de corrupción eclesiástica e falta de piedade relixiosa. Foi a venda de indulxencias para financiar a construción da Basílica de San Pedro en Roma, o que provocou finalmente que a cristiandade occidental se dividise en dúas, unha liderada pola Igrexa Católica, que tras o Concilio de Trento reivindicouse a se mesma como a única herdeira válida da cristiandade occidental expulsando calquera disidencia e suxeitándose á autoridade do Papa, e outra metade que fundou varias comunidades eclesiales propias, xeralmente de carácter nacional para, na súa maioría, rexeitar a herdanza cristiá medieval e buscar a restauración dun cristianismo primitivo idealizado. Isto deu lugar a que Europa quedase dividida entre unha serie de países que recoñecían ao Papa, como supremo e único xefe da Igrexa Católica, e os países que rexeitaban a autoridade de Roma e que recibiron o nome de protestantes. Deseguido, os protestantes apareceron en moitos lugares de Alemaña, nun tempo no cal o Imperio Otomán ameazaba territorios xermanos. Este feito apartaba a atención dos príncipes xermanos das emerxentes revoltas internas. Dita división provocou unha serie de guerras relixiosas en Europa. Como estaba dirixida por unha maioría de nobres de Bohemia, esta foi a primeira Reforma Maxisterial en Europa. En parte, a protesta pode explicarse polos acontecementos dos séculos anteriores en Europa e particularmente en Bohemia.

Orixes e precursores: séculos XIV e XV[editar | editar a fonte]

As tensións debidas ao Gran Cisma de Occidente (1378–1416) provocaron guerras entre príncipes, levantamentos campesiños e unha crecente preocupación pola corrupción xeral na Igrexa, feitos que foron algúns dos precursores do proceso. O mundo internacionalista da Idade Media tamén foi desafiado por un emerxente nacionalismo.

John Wycliffe, da Universidade de Oxford, e Jan Hus, da Universidade de Praga, foron os primeiros en propoñer unha nova perspectiva eclesiástica. A Igrexa Católica concluíu oficialmente o debate co Concilio de Constanza (1414–1417). O conclave condenou a Jan Hus, que foi queimado na fogueira malia o seu compromiso de boa conduta. Wycliffe tamén foi queimado por herexe despois de morto.

O Concilio de Constanza confirmou e reforzou a concepción medieval da Igrexa e o Imperio. Non se trataron nel as tensións nacionais, nin as tensións teolóxicas que axitaban Europa no século anterior. Porén o concilio non puido previr o cisma e as guerras husitas en Bohemia.

A axitación social provocou reflexións sobre a organización da sociedade, e neste ambiente xurdiu a Reforma Protestante. Coa crise das institucións monásticas e a escolástica, acentuada pola catividade babilónica do papado de Aviñón, o Gran Cisma e o fracaso do conciliarismo, no século XVI comezou o gran debate cultural sobre reformas e, en xeral, sobre os valores relixiosos.

Os historiadores asumen que o fracaso da Reforma suporía unha maior axitación ou quizais unha revolución, debido a que o sistema debía axustarse ou desintegrarse, e o fracaso do movemento conciliar favoreceu a Reforma en Europa. A represión os movementos de reforma, xunto coa situación política, económica e demográfica, contribuíu ao descontento da sociedade co poder e a riqueza do alto clero, e sensibilizou ao pobo fronte á corrupción da Igrexa no Renacemento.

O resultado da Peste Negra alentou a levar a cabo unha reorganización radical da economía e, finalmente, da sociedade europea. Nos centros urbanos emerxentes, as calamidades do século XIV e principios do XV , e a consiguiente escaseza de man de obra, proporcionou un forte impulso para a diversificación económica e as innovacións tecnolóxicas.

Logo da Peste, a perda inicial de vidas a causa do fame, das pragas, e da pestilencia contribuíu a unha intensificación da acumulación de capital nas zonas urbanas e, xa que logo, un estímulo para o comercio, para a industria e o crecemento urbano en ámbitos tan diversos como a banca, os textiles, o armamento, especialmente estimulado pola Guerra dos Cen Anos, e a minería de mineral de ferro, debido, en gran parte, ao sector armamentístico. A acumulación de excedentes, o exceso de competencia e maior competitividade para aumentar ao máximo o beneficio económico, contribuíron a guerras civís, o militarismo agresivo, e a centralización. Como resultado directo da transición cara á centralización, líderes como Luís XI de Francia (1461 - 1483), trataron de eliminar todas as garantías constitucionais sobre o exercicio da súa autoridade. En Inglaterra , Francia , España o movemento cara á centralización iniciado no século XIII levouse a bo porto.

A invención da tipografía levaría aos protestantes a unha nova tradución celosa da Biblia e facela accesible aos laicos. Isto fomentaría a cultura da alfabetización bíblica.

O humanismo da época do Renacemento estimulou a efervescencia académica dunha forma sen precedentes, e levou a unha preocupación pola liberdade académica. Empezáronse a levar a cabo debates de alto nivel teóricos nas universidades sobre a natureza da igrexa, e da fonte e o alcance da autoridade do papado, dos concilios, e dos príncipes.

Século XVI[editar | editar a fonte]

Retrato de Martiño Lutero, iniciador da Reforma Protestante en 1517.

As protestas contra Roma, comezarón en serio cando Martiño Lutero, que era monxe agostiñano e profesor da universidade de Wittenberg, apelou en 1517 pola reapertura do debate sobre a venda de indulxencias. As disconformidades de Lutero marcaron un repentino brote cunha nova e irresistible forza dun descontento que fora apartado pero non resolto. A rápida propagación do descontento produciuse en gran medida debido á imprenta e a rápida circulación das ideas e documentos, incluídos nas 95 Teses. A información tamén se difundiu amplamente en forma manuscrita, así como en gravados e xilografías baratas, entre os sectores máis pobres da sociedade.

Paralelamente aos acontecementos en Alemaña, un movemento similar empezou a Suíza baixo a dirección de Ulrich Zwingli. Estes dous movementos puxéronse de acordo rápidamente sobre a maioría das cuestións, a medida que o recente uso da imprenta permitía unha rápida propagación de ideas dun lugar a outro, pero algunhas diferenzas sen resolver mantivéronos separados . Algúns seguidores de Zwingli crían que a reforma era demasiado conservadora e independientemente trasladáronse cara a posicións máis radicais, que teñen continuidade nos nosos días entre os anabaptistas. Outros movementos protestantes creceron ao socairo das liñas do misticismo e do humanismo, ás veces rompendo de Roma ou dos protestantes, ou formandose fóra das igrexas.

Logo desta primeira etapa da Reforma, a raíz da excomunión de Lutero e a condena da Reforma polo Papa León X, a tarefa e os escritos de Jean Calvin foron influientes no establecemento dun consenso entre os diferentes grupos en Suíza, Escocia, Hungría, Alemaña e outros lugares.

As fundacións reformistas comulgaban co Agostiñismo. Tanto Lutero como Calvin identificabanse coas liñas principais do ensino teolóxico de Agostiño de Hipona. No Agostiñismo os reformadores loitaban contra o pelaxianismo, que vían como unha herexía na Igrexa Católica dos seus tempos. No curso desta axitación relixiosa, a Guerra dos campesiños alemáns 1524 - 1525 déixase sentir a través de Baviera, Turinxia e Suabia, deixando a decenas de católicos asasinados a mans de bandas de protestantes, que incluían a Compañía Negra de Florian Geier, un cabaleiro de Giebelstadt que se uniu aos campesiños na indignación xeral en contra da xerarquía católica.

Aínda que Lutero e Calvin tiñan ensinos teolóxicos moi similares, a relación entre os seus seguidores dexenerou rápidamente nun conflito. O francés Michel de Montaigne contou a historia dun pastor luterano que unha vez afirmou prefería celebrar unha misa romana antes de participar nun servizo calvinista.

A política de separación do Igrexa de Inglaterra de Roma baixo o reinado de Henrique VIII, comezou en 1529 e acabou en 1536, levando deste xeito Inglaterra a cabo o seu propio movemento reformista. Con todo, os cambios relixiosos na igrexa nacional inglesa leváronse a cabo de forma máis conservadora que no resto de Europa. Os reformistas na Igrexa de Inglaterra alternaron, durante séculos, entre a simpatía polas tradicións católicas e o protestantismo, creando progresivamente un compromiso estable entre a adhesión á tradición antiga e o protestantismo, a miúdo chamado Vía Media.

Martín Lutero, Jean Calvin, e Ulrich Zwingli poden considerarse Reformistas Maxisteriais debido ao feito de que os seus movementos de reforma fixéronse co apoio das autoridades gobernantes ou "maxistrados". Frederico o Sabio non só apoia a Lutero, que era profesor na universidade que el fundou, senón que tamén o protexeu ocultándoo no castelo de Wartburg en Eisenach. Zwingli e Calvino foron apoiados polos concellos de Zúric e Xenebra. Dado que o termo "magister" tamén significa "mestre", a Reforma Maxisterial tamén se caracteriza por un énfase na autoridade dun profesor. Isto é evidente na importancia de Lutero, Calvino e Zwingli como dirixentes dos movementos de reforma nas súas respectivas áreas maxistrais. Debido á súa autoridade, a miúdo foron criticados por reformadores radicais quen os consideraban demasiado similares aos Papas romanos. Por exemplo, o reformador radical Andreas Karlstadt referiuse aos teólogos de Wittenberg como os "novos papistas".

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "The reformation". History.com. http://www.history.com/topics/reformation. Consultado o 3 December 2013.
  2. Kuiper, BK (en inglés). The Church in B. Eerdmans Publishing. pp. p.165. ISBN 0802817777.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]