Concilio de Trento

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
O Concilio de Trento acordou a obrigatoriedade do uso do rito romano en todo o occidente europeo, apartando a outros ritos como o visigótico ou o bracarense

O Concilio de Trento foi o XIX Concilio ecuménico da Igrexa Católica, celebrado en períodos descontinuos entre 1545 e 1563. Tivo lugar en Trento, unha cidade do norte da Italia actual que por aquel entón era unha cidade libre rexida por un príncipe-bispo.

Antecedentes e convocatoria[editar | editar a fonte]

Dende 1518 os protestantes alemáns viñan reclamando a convocatoria dun concilio alemán, e Carlos I tentaba pechar as diferenzas entre católicos e reformistas para poder facer fronte á ameaza turca. Na Dieta de Worms (1521) tentouse resolver as disputas, pero sen éxito: Martiño Lutero (a quen Carlos I permitiu que se convocara a dita Dieta) acusou a Roma de exercer a tiranía, e o Emperador se comprometeu por escrito a defender a fe católica aínda que fose coas armas. Nas Dietas posteriores os príncipes alemáns, tanto protestantes como católicos, continuaron insistindo nun concilio.

En vista da situación houbo grandes presións do emperador sobre o Papa Clemente VII para que o convocara, ao que este se resistía. Non foi ata 1529 cando Clemente VII se comprometeu a iso, pero a oposición do legado papal na Dieta de Augsburgo de 1530 atrasou de novo o proxecto. Así e todo, o principal responsable de que non se chegara a convocar foi a férrea oposición do rei Francisco I de Francia, xa que para que o concilio tivese éxito era necesaria a aprobación da maioría dos monarcas católicos.

Desenvolvemento[editar | editar a fonte]

Cando ao final foi convocado resultou un concilio difícil e con continuas interrupcións, no que poden distinguirse ata tres períodos con tres Papas distintos: Paulo III, Xulio III e Pío IV.

Paulo III sempre estivo moi a prol, coma cardeal, á celebración dun concilio xeral, que finalmente convocou para maio do 1537 na cidade de Mantua. Pero sufriu continuos aprazamentos e trocos de lugar por variados motivos:

  • A maioría dos prelados eran remisos a celebrar un concilio naqueles momentos.
  • Os príncipes xermanos protestantes reunidos na cidade de Smalkalda en 1535 (a Liga de Smalkalda) cambiaron de estratexia e tamén se opuxeron.
  • Os impedimentos postos por Henrique VIII e, sobre todo, por Francisco I.
  • O progresivo distanciamento de Carlos I e Pablo III. Os dous monarcas cristiáns máis importantes daquela, Carlos I e Francisco I, estaban acotío enfrontados entre eles e conflitos militares. O monarca francés presentaba unha actitude cambiante e ambigua fronte ao Papa, a ameaza turca e os protestantes, namentres que Carlos I mostrouse decidido nestes temas. O Papa sempre aparecía neutral na súas disputas, o que incomodaba profundamente ó emperador.

Por fin o 13 de decembro de 1545 declarouse aberto o concilio na cidade de Trento. En marzo de 1547 trasladouse a Boloña por medo a unha praga, aínda que parte dos bispos se negaron a desprazarse. Tras varias disputas rematouse prorrogando de xeito indefinido en setembro de 1549. Paulo II morreu en novembro de 1549.

Xulio III, nomeado Papa en 1550, entablou inmediatamente negociacións con Carlos I para reabri-lo concilio, o que tivo lugar en Trento o 1 de maio de 1551. Máis só se celebraron unhas poucas sesións. O elector Mauricio de Saxonia, aliado de Carlos I, lanzou un ataque furtivo sobre este. Tras vencer ás tropas imperiais avanzou sobre o Tirol, co que puxo en perigo á propia cidade de Trento. Esta ameaza provocou unha nova interrupción en abril de 1552. Xulio III morreu en 1555.

Tra-lo curto papado de Marcelo II (23 días) foi elixido Paulo IV en 1555. Levou a cabo reformas na Igrexa, pero non convocou a continuación do concilio. Carlos I de España abdicou en 1556 e dividiu os seus estados entre o seu fillo Filipe (Filipe II de España) e o seu irmán Fernando (Fernando I de Alemaña).

Pío IV foi elixido Papa en 1559, e de seguido mostrou a súa disposición para continua-lo concilio. Con todo, Fernando I e Francisco I preferían un concilio novo nunha cidade diferente a Trento e, ademais, os protestantes opúñanse frontalmente a un concilio. Tras novos atrasos reabrise o 18 de xaneiro de 1562, e xa continuou ata a súa clausura o 4 de decembro de 1563. Constitúe o período conciliar máis importante dos tres.

O Emperador tentou, tal como fixera no seu momento coa Dieta de Worms, que estivesen representadas tódalas partes, incluíndo os protestantes, para que o concilio fose verdadeiramente ecuménico. Reiterou as invitacións ós protestantes nos tres períodos e ofreceulles salvocondutos. Sen embargo só tiñan dereito de palabra; ao ter sido excomungados non tiñan dereito a voto. Isto, xunto ás frecuentes escaramuzas militares e ao complicado mapa político xermano, fixo que non acudisen delegados protestantes.

O número de asistentes variou considerablemente entre os tres períodos. Os nomes que merecen destacarse polas súas contribucións son Domingo de Soto, Diego Laínez, Alfonso Salmeron, Reginald Pole, Girolamo Seripando, Melchor Cano e Johannnes Azra. Os teólogos e prelados españois e italianos foron os máis importantes, tanto polo seu número coma pola influencia que exerceron.

Acordos adoptados nas sesións[editar | editar a fonte]

Sesión I, 13 de decembro de 1545:

Apertura do Concilio. Os obxectivos que se presentan son, en palabras do propio concilio: extirpación das herexías, restablecemento da disciplina eclesiástica e a reforma das costumes.

Sesión II, 7 de xaneiro de 1546:

Cuestións de orde do concilio e inicio dos traballos de preparación dos decretos.

Sesión III, 4 de febreiro de 1546:

Primeiros traballos sobre a Biblia, referidas ao canon bíblico e á validez da Vulgata como tradución oficial. Iníciase o estudo sobre o valor da Tradición. Proclámase o Credo Niceno.

Sesión IV, 8 de abril de 1546:

Decreto sobre a Revelación: que ten dúas fontes da mesma importancia, a Sagrada Escritura e as tradicións sobre fe e costumes, en contra do afirmado por Martiño Lutero. Fíxase o canon da Biblia.

Decreto sobre a Vulgata, que se declara a versión auténtica da Biblia. Séguenlle unha serie de normas para controlar a súa edición, uso e difusión.

Sesión V, 17 de xuño de 1546:

Decreto sobre o pecado orixinal.

Sesión VI, 13 de xaneiro de 1547:

Decreto sobre a xustificación. Un dos máis importantes do Concilio, posto que toca unha das principais discrepancias teolóxicas entre católicos e igrexas reformadas. Coincide con elas en que a xustificación é sempre iniciativa de Deus que, coa súa graza e por medio da redención de Xesucristo, chama ao ser humano á xustificación.

A partires de aquí, o concilio sepárase da doutrina tanto de Lutero, como da de Calvino. Do primeiro porque afirma o valor das obras para a xustificación, fronte a Lutero que dicía “sola fide” só a fe pode salvar ao home. E de Calvino porque nega a predestinación, postura que este defendía, derivada da de Lutero: se a xustificación é puro don de Deus, Él é o quen escolle quen vai ser salvado.

Decreto sobre a obriga de residencia dos bispos. O que significaba que, contra o que era costume, quen era elixido bispo tiña a obriga de residir na súa diocese e, polo tanto exercer persoalmente o cargo que lle fora confiado, prohibindo que llo confiase a un legado.

: Decreto sobre os sacramentos. Reforma de pluralidades, exencións e asuntos legais do clero.

: Acéptase o traslado a Boloña para fuxir da peste.

: Prórroga da sesión.

10ª: Prórroga da sesión.

--Suspensión do concilio polo Papa

11ª: Continuación do concilio

12ª: Prórroga

13ª: Sacramento da Eucaristía. Reforma da xurisdición episcopal e da supervisión dos bispos.

14ª: Penitencia e Extrema unción

15ª: Non se toman decisións

16ª: Acordo de suspensión do concilio

17ª: Reapertura do concilio.

18ª: Necesidade dunha lista de libros prohibidos.

19ª: Prórroga

20ª: Prórroga

21ª: A Comuñón. Reforma da ordenación, o sacerdocio e a fundación de novas parroquias.

22ª: A Eucaristía definiuse dogmaticamente coma un auténtico sacrificio expiatorio no que o pan e o viño transformábanse na carne e sangue auténticas de Cristo. Reforma da moral do clero, a administración de fundacións relixiosas e os requisitos para asumir cargos eclesiásticos.

23ª: Sacramento da Ordenación. Xerarquía eclesiástica. Obriga de residencia. Seminarios.

24ª: Sacramento do matrimonio. Reafirmouse a excelencia do celibato.

25ª: Reafirman a existencia do purgatorio e a veneración dos santos e reliquias. Reforma das ordes monásticas. Supresión do concubinato en eclesiásticos. Deixouse ao Papa a tarefa de elaborar unha lista de libros prohibidos, a elaboración dun catecismo e a revisión do Breviario e do Misal. Clausura do concilio

Comentarios finais[editar | editar a fonte]

Aínda que non conseguiu reunificar á cristiandade, o concilio de Trento supuxo para a Igrexa Católica unha profunda catarse.

Convocouse como resposta á Reforma Protestante para aclarar diversos puntos doutrinais. Tamén aboliu os ritos eucarísticos locais e estableceu un rito unificado coñecido como Misa Tridentina. Desde un punto de vista doutrinal é un dos concilios máis importantes e influentes da historia da Igrexa Católica.

Por outro lado abordouse a reforma da administración e disciplina eclesiásticas. O concilio eliminou moitos abusos flagrantes como a venda de indulxencias ou a educación dos clérigos, e obrigou aos bispos a residir nos seus bispados, co que se evitou a acumulación de cargos.