Política de España

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

A política de España é o conxunto de condicións administrativas que as leis de España ditan para o funcionamento que os órganos lexislativos consideran apto para o país. Seguindo a clasificación do sistema de goberno no mundo, España posúe a forma de monarquía parlamentaria, pois o seu poder lexislativo (representado na figura das Cortes Xerais) exerce o control do executivo, así como funcións lexislativas; con excepción de potestades lexislativas gubernametais, como os Reais Decretos Lei que deben en todo caso ser debatidos polo Congreso dos Deputados nun plazo non superior a 30 días sen que o pobo español poida intervir en devandito procesos.[1] En España, igual que en practicamente en todos os países da súa contorna, non existe unha democracia participativa ou semidirecta, como por exemplo en Suiza; aínda que si é posible mediante a recollida de polo menos medio milón de firmas porpor unha iniciativa lexislativa popular, que rquire para a súa aprobación someterse ó debate e convalidación das Cortes Xerais.[2]

Historia recente[editar | editar a fonte]

O expresidente Adolfo Suárez durante unha visita efectuada a Buenos Aires (Arxentina) no outono de 1981

Durante esta época, prodúcese o cambio de réxime, da ditadura franquista á actual democracia. Sendo o Presidente do Goberno Adolfo Suárez aprobouse a Ley da Reforma Política (1976) e a actual Constitución (1978). Suárez gobernou dende 1976 ata 1981.

O 23 de febreiro de 1981, algúns grupos rebeldes da Garda Civil tomaron o Congreso dos Deputados e tentaron impor unha ditadura militar. Con todo, a inmensa maioría das Forzas Armadas Españolas permaneceron leais ó rei Don Juan Carlos I, quen empleou a autoridade real para salvagardar a orde constitucional.[1] Nese momento, o poder executivo recaeu sobre Francisco Laína que exerceu como xefe da Comisión Permanente de secretarios de Estado e de subsecretarios, conformando un goberno provisional que asumiu as funcións do executivo.[2]

España únese á Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN) a principios de 1982. En outubro dese mesmo ano, o Partido Socialista Obreiro Español (PSOE), liderado por Felipe González Márquez, gañou as eleccións ao Congreso dos Deputados e ao Senado con maioría absoluta. O PSOE tamén obtivo a maioría absoluta nas eleccións de 1986 e 1989. González, á fronte do PSOE, gobernou durante os seguintes 13 anos. Durante o seu mandato desenvolveuse o Estado do Benestar, o modelo autonómico e producíronse cambios importantes en política social, moi atrasada por mor da ditadura. Tamén, este período estivo marcado por escándalos políticos de corrupción e de terrorismo de Estado (GAL). En 1986 España entrou a formar parte da Unión Europea (UE).

En marzo de 1996, o Partido Popular (PP) de José María Aznar foi o partido máis votado, conseguindo case a metade dos escanos no Congreso. Aznar propúxose liberalizar a economía, cun programa de privatizacións, reforma do mercado laboral, e medidas destinadas a incrementar a competitividade en certos mercados, principalmente o de telecomunicacións. Durante a primeira lexislatura de Aznar, España conseguiu os obxectivos da Unión Económica e Monetaria. Durante este período, España participou, xunto cos Estados Unidos e outras nacións aliadas da OTAN, en operacións militares na antiga Iugoslavia. España propúxose tomar parte na guerra de Kósovo en 1999, e as Forzas Armadas Españolas e algunhas unidades de policía foron incluídas en forzas de pacificación en Bosnia (IFOR, SFOR) e en Kósovo (KFOR).

O PP obtivo a maioría absoluta nas dúas cámaras das Cortes Xerais nas eleccións de marzo de 2000. Este resultado permitiu a Aznar formar un goberno sen necesidade de coaligarse con outras forzas políticas como na súa anterior lexislatura. Aznar foi un firme defensor das relacións transatlánticas e da guerra contra o terrorismo. Esta lexislatura estivo marcada pola axitación social producida por algunhas leis ou decisións (cambio das leis de Educación Lei Orgánica de Calidade da Educación, guerra de Iraq, Desastre do Prestige, atentados do 11-M) que certos sectores da poboación non aceptaron. Paira as eleccións de marzo de 2004 Aznar nomeou a Mariano Rajoy (até entón vicepresidente 1º do Goberno) como candidato do PP.

O PSOE gañou as eleccións e José Luís Rodríguez Zapatero foi elixido presidente do Goberno. Tres das medidas máis importantes do Goberno no principio do seu mandato foron: a participación da muller na metade dos cargos do Consello de Ministros, a retirada das tropas españolas en Iraq e a aprobación do matrimonio entre homosexuais.

A finais do 2011 celébranse as eleccións xerais onde gaña o PP (Partido Popular) con Mariano Rajoy á cabeza, quedando este como presidente do goberno español, tomando posesión a principios do 2012.

O 1 de xuño de 2018 prospera una moción de censura contra o Goberno encabezado por Rajoy, sendo naquel momento investido novo presidente do Goberno o líder do PSOE Pedro Sánchez Pérez-Castejón.

Partidos e organizacións políticas[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Partidos políticos en España.

Os partidos políticos e coalicións que actualmente contan con representación no Congreso , o Senado ou o parlamento europeo son:

Existen outros moitos partidos políticos e coalicións presentes unicamente en concellos ou parlamentos autonómicos na actualidade, á marxe dos citados anteriormente.

En 2002 aprobouse a Lei Orgánica 6/2002 de Partidos Políticos na que se impide o soporte de organizacións terroristas a través de partidos políticos. Mediante esta lei foi ilegalizada a agrupación política Batasuna, e anuladas as listas electorais de formacións como Autodeterminazioaren Bilgunea (AUB) e Aukera Guztiak (AG).

Democracia directa[editar | editar a fonte]

A Constitución Española no seu artigo 1.2 establece que "a soberanía nacional reside no pobo español, do que emanan os poderes do Estado, e no seu artigo 23.1 que "os cidadáns ten o dereito a participar nos asuntos públicos, directamente ou por medio de representantes".[3]

O artigo 92 permite referendos consultivos, que aínda que non son imperativos, constitúen una decisión transcendental decisiva, posto que a desautorización do seu resultado acaecería repercusións políticas incomponibles.[4] Os referendo vinculantes son obrigatorios en dúas situacións: primeira, paira a reforma de certos estatutos de autonomía, ben sexa por tratarse dunha comunidade autónoma constituída baixo o amparo do artigo 151 ou ben sexa porque así se recolleu explicitamente no seu estatuto; segunda, por tratarse dunha reforma constitucional que leve una modificación que afecte a partes fundamentais da mesma, tal como estipula o artigo 168 (reforma agravada), ou cando, a través do artigo 167 (reforma ordinaria), a futura revisión sexa solicitada, a someterse a plebiscito, polo 10 % dunha das cámaras das Cortes Xerais.[5] Ademais o artigo 168 recolle a obrigación dunhas novas eleccións xerais paira constituír unhas novas Cortes, que serán as encargadas de proceder a examinar o texto e ratificalo, antes de sometelo a referendo nacional.

Celebráronse tres referendo a nivel nacional desde a aprobación da Constitución: o esixido paira a súa ratificación en 1978, o de acceso á OTAN, que foi consultivo, e o que inquiría sobre a aprobación do Tratado de Constitución Europea de 2005, tamén consultivo.

Na carta magna recóllese a Iniciativa Lexislativa Popular (art. 87 da Constitución e Lei Orgánica da Iniciativa Lexislativa Popular).[6] Tras a recollida de 500 000 firmas os promotores da iniciativa propoñen ao Congreso dos deputados a súa discusión.

Poder lexislativo[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cortes Xerais.
Entrada ao Congreso dos Deputados, cámara baixa do poder lexislativo español

O poder lexislativo recae nas Cortes Xerais, asemblea bicameral composta polo Congreso dos Deputados e o Senado. Representan ao pobo, exercen a responsabilidade lexislativa e aproban os orzamentos.

O Senado é a cámara alta, integrada por un número variable de senadores, dos que un é electo pola lexislatura de cada Comunidade Autónoma, e outro máis por cada millón de habitantes.

Tamén hai senadores de elección directa polo pobo. Catro por cada provincia, tres por cada una de illas de Gran Canaria, Mallorca e Tenerife, un senador por cada una das illas ou agrupacións delas de Eivissa-Formentera e Menorca nas Illas Baleares, Forteventura, Gomera, Hierro, Lanzarote (incluíndo á Graciosa e as illas menores) e A Palma polas Illas Canarias e dous senadores por cada una das cidades autónomas de Ceuta e Melilla.

Distribución de escanos no Congreso dos Deputados por lexislatura

O Senado dura catro anos en exercicio, ten funcións de integración territorial, lexislativa e política.

O Congreso é a cámara baixa, pero ten máis poderes que o Senado. Quizais o máis importante é o de ratificar a proposta que o Rei fai do presidente do Goberno, así como retirarlle a confianza.

O Congreso dos Deputados está composto por un mínimo de 300 e un máximo de 400 Deputados, sendo o seu número actual de 350 por determinación da Lei Orgánica de Réxime Electoral Xeneral, aprobada en 1985.

Os Deputados son elixidos en cada circunscrición electoral, que ten atribuída una representación mínima inicial e un número adicional de escanos con arranxo á súa poboación; a circunscrición electoral ordinaria é a provincia. No caso das cidades autónomas de Ceuta e Melilla non se conta a circunscrición provincial. Cada una destas cidades está representada por un Deputado. Os deputados duran no seu encargo catro anos, ou ben o seu mandato pode terminar o día que as Cortes sexan disoltas polo rei, a petición do presidente.

O réxime de elección dos Deputados fai do Congreso una Cámara de representación popular e cun carácter netamente político, polo que é o auténtico centro da vida pública española e o escenario onde se protagonizan os debates e votacións de importancia grave. Ademais, as facultades que a Constitución atribúe ao Congreso sen intervención do Senado realzan devandito carácter político, dado que ao Congreso en exclusiva corresponde outorgar e retirar a confianza das Cortes Xerais no Goberno e dirimir os conflitos que xurdan entre as Cámaras na elaboración e aprobación das Leis. O voto dos Deputados é persoal e indelegable (artigo 79.3 Constitución).

Poder executivo[editar | editar a fonte]

Pedro SánchezMariano RajoyJosé Luis Rodríguez ZapateroJosé Maria AznarFelipe GonzálezLeopoldo Calvo-SoteloAdolfo Suárez

É dirixido polo consello de ministros, que ten tantos ministerios como estableza o real decreto de estrutura aprobado polo presidente do goberno de acordo coas necesidades do país no momento. A súa finalidade consiste en facer cumprir as leis aprobadas polo poder lexislativo, así como planear e executar o programa de goberno e dirixir a administración pública a tal fin.

O Presidente do Goberno é a denominación dun cargo do poder executivo, que serve como xefe de goberno nalgúns países con sistema parlamentario (España) ou semipresidencialista (Rusia).

Aínda que a nivel internacional considérallo equivalente a outras denominacións, como primeiro ministro (Reino Unido, Francia, etc.), chanceler (Austria, Alemaña) ou presidente do Consello de Ministros (Italia e outros), as funcións non son necesariamente as mesmas. Por exemplo, en España o presidente do Goberno non é primus inter pares, como adoitan selo os primeiros ministros, como o de Reino Unido, senón un verdadeiro e indiscutido xefe do goberno.[cita [Cómpre referencia]

Presidentes constitucionais do Goberno de España[editar | editar a fonte]

Presidente Partido Lexislaturas Mandato
1. Adolfo Suárez UCD 1[7] 2 de abril de 1979-26 de febreiro de 1981
2. Leopoldo Calvo-Sotelo UCD 1[8] 26 de febreiro de 1981-2 de decembro de 1982
3. Felipe González PSOE 4 2 de decembro de 1982-5 de maio de 1996
4. José María Aznar PP 2 5 de maio de 1996-17 de abril de 2004
5. José Luís Rodríguez Zapatero PSOE 2 17 de abril de 2004-21 de decembro de 2011
6. Mariano Rajoy PP 3[9] 21 de decembro de 2011-1 de xuño de 2018
7. Pedro Sánchez PSOE 3[10] 1 de xuño de 2018

Ministerios[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Ministerios de España.
Os Reis de España.

Os ministerios son a forma de organizarse do poder executivo. É una organización dinámica, e cambia segundo os intereses dos gobernos que os nomean. Por tanto toda lista de ministerios pode quedarse obsoleta. Os de antigas lexislaturas están na páxina Ministerios de España. Actualmente son os seguintes [2] Arquivado 27 de marzo de 2014 en Wayback Machine.:

Ademais, a ministra de Política Territorial (Isabel Rodríguez García) asume as funcións de Ministra Portavoz

Poder xudicial[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Poder xudicial de España.

É o conxunto de xulgados e tribunais que teñen a potestade de administrar xustiza en nome do Rei. O Consello Xeral do Poder Xudicial é o máximo órgano de goberno da xudicatura. O Tribunal Constitucional controla que as leis e as actuacións da administración pública axústense á Carta Magna. O Tribunal Supremo é o órgano xurisdiccional superior en todas as ordes excepto en materia de garantías constitucionais.

Exclusivamente a devanditos xulgados e tribunais corresponde o exercicio da potestade xurisdiccional, xulgando e facendo executar o xulgado. En exercicio de devandita potestade, os xulgados e tribunais coñecen e deciden todos os procesos xurisdiccionais das ordes civil, penal, contencioso-administrativo, social e militar. O coñecemento e decisión de devanditos procesos consiste na tramitación e pronunciamiento sobre o fondo do asunto que lles expoñan as partes, sexan estas autoridades ou particulares.

Tamén, nos casos en que a lei así o permite, os xulgados e tribunais encárganse do coñecemento e decisión de asuntos que non suscitan contenda entre partes, nos denominados procesos de xurisdición voluntaria, regulada actualmente na Lei de Enjuiciamiento Civil de 1881. Estes son principalmente a protocolización de testamentos ológrafos (escritos polo testador «da súa propia man») e outros actos civís que requiren intervención xudicial.

Así mesmo, xuíces de Primeira Instancia e, no seu caso, os xuíces de Paz, teñen ao seu cargo o Rexistro Civil, sendo responsables da custodia e llevanza dos libros que rexistran o nacemento, estado civil, os feitos que afecten á capacidade de obrar e a defunción das persoas.

Principios[editar | editar a fonte]

A Constitución garante o respecto aos principios esenciais necesarios paira o correcto funcionamento do Poder Xudicial; estes principios son a imparcialidade, a independencia, a inamovilidad, a responsabilidade e a legalidade.

  • Principio de imparcialidade: En garantía da tutela xudicial efectiva asegurada a todos os cidadáns pola Constitución, a Lei Orgánica do Poder Xudicial proscribe a intervención de xuíces e maxistrados no coñecemento e decisión de asuntos nos que poidan ter interese como parte, ben sexa a título persoal ou como representantes doutras persoas. Os xuíces e maxistrados están obrigados a absterse de coñecer ou decidir talles asuntos, e en caso de non facelo poden ser recusados pola parte que se crea prexudicada; un Tribunal superior jerárquicamente decidirá o incidente de recusación e, en caso de atopar fundado a súa formulación, apartará ao xuíz ou maxistrado recusado da causa.
Son causas de recusación, entre outras, a amizade íntima ou inimizade manifesta do xuíz ou maxistrado coas partes ou os seus avogados, procuradores, peritos e testemuñas; tamén o é o parentesco até o catro ou segundo grao consanguíneo, segundo os casos, coas mesmas persoas.
  • Principio de independencia: Os xulgados e tribunais son independentes de toda autoridade ou persoa no exercicio da súa potestade xurisdiccional, mesmo respecto de tribunais superiores e dos órganos de goberno do poder xudicial.
  • Principio de inamovilidad Os xuíces e maxistrados son inamovibles e non poden ser trasladados, suspendidos, separados nin xubilados senón polas causas e coas garantías establecidas na lei.
Isto quere dicir que, fóra de devanditas causas e con arranxo a ese procedemento, ninguén pode impedir temporal ou definitivamente a un Xuíz ou Maxistrado a permanencia no seu cargo e o libre exercicio do mesmo, é dicir, se proscribe toda forma de interferencia na Carreira Xudicial.
  • Principio de responsabilidade: Os xuíces e maxistrados son persoalmente responsables polas infraccións disciplinarias e penais que cometan no exercicio das súas funcións; esta responsabilidade só pode esixirse pola vía desciplinaria legalmente establecida, sen interferencia dos Poderes Executivo ou Lexislativo, ou a través do procedemento penal ordinario.
  • Principio de legalidade: No exercicio das súas funcións xurisdiccionais, os xuíces e maxistrados están suxeitos á Constitución e ao resto do ordenamento xurídico, do mesmo xeito que o resto de autoridades e que o conxunto dos cidadáns.

Como principio informador dos procesos xudiciais, non expresamente recollido no art. 117.1 CE:

  • Principio de contradición Principio que inspira o desenvolvemento dos procesos xudiciais e que consiste na posibilidade das partes de discutir os aspectos xurídicos e fácticos da controversia.

Percepción cidadá[editar | editar a fonte]

En España desde 2009 rexistrouse un notorio empeoramento da imaxe dos políticos ante a opinión pública, feito que reflectiron numerosas enquisas que opón a unha visión positiva dos políticos como persoas ao servizo do ben común, una visión baseada na crenza de que as persoas acceden á política paira servirse do pobo máis que paira servilo e co obxectivo de adquirir, manter e xestionar o poder en institucións ou ámbitos públicos con fins propios. Proba diso son os numerosos casos de corrupción política, así como os resultados obtidos pola clase política nas enquisas xerais de opinión.[11]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]


Evolución cronolóxica do réxime político español[editar | editar a fonte]

Democracia española (1977-actualidade)[editar | editar a fonte]

  • Lexislación electoral española
  • Eleccións en España
  • Sistema de partidos español
  • Partido político (España)
  • Organización territorial de España

Referencias[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Será a partir de una situación tal, en la que se quiebre o exista amenaza inminente de quiebra del normal funcionamiento de los poderes constitucionales del Estado, cuando pueda hablarse con propiedad de una función regia de defensa constitucional. El ejemplo de una tal hipótesis de extrema gravedad, no prevista en el ordenamiento, fue la intentona golpista de febrero de 1981. En casos como este, incumbe al Jefe del Estado la defensa de la Constitución de acuerdo con el artículo 61.1, en su condición de jefe supremo de las Fuerzas Armadas (art. 62.h) y, a través de la finalidad que a estas les otorga el artículo 8."Congreso". 
  2. 2,0 2,1 Ejecutivo provisional que goberno España durante 16 horas
  3. La democracia directa en España
  4. [dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/830982.pdf]
  5. [1]
  6. Ley Orgánica 3/1984, de 26 de marzo, reguladora de la iniciativa legislativa popular.
  7. También presidió la Legislatura constituyente.
  8. Calvo-Sotelo solamente presidió durante un año. En su investidura ocurrió el 23-F
  9. Si bien es cierto que Mariano Rajoy gobernó durante 3 legislaturas, cabe destacar que una de ellas fue la XI legislatura, en la que no llegó a ser investido por lo tanto se quedó en funciones, y en la XII legislatura fue destituido año y medio después en la Moción de censura contra Mariano Rajoy de 2018. Por lo tanto, su mandato duró 6 años y medio, uno de ellos en funciones casi al completo.
  10. Pedro Sánchez gobierna desde la mitad de la XII legislatura, tras ser investido a mitad de periodo vía Moción de censura. Asimismo, gobernó en funciones la XIII y gobierna con plenos poderes en la XIV legisltura.
  11. «Tres problemas principales que existen actualmente en España.»

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • "Consumo político e cosmopolitismo. Un estudo de participación política postconvencional en España." Revista Española de Investigacións Sociolóxicas. Centro de Investigacións Sociolóxicas, xullo-setembro de 2011. Edición 135. Páxinas 89-106. Dispoñible en EBSCOhost Academic Search Complete

Enlaces externos[editar | editar a fonte]