Albrecht Dürer

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Albrecht Dürer

Nacemento 21 de maio de 1471
Lugar de nacemento Núremberg, Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Sacro Imperio Romano Xermánico
Morte 6 de abril de 1528 (56 anos)
Lugar de morte Núremberg, Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Sacro Imperio Romano Xermánico
Nacionalidade Alemán
Eido Pintura, gravado e debuxo
Movemento Renacemento
Traballos O cabaleiro, a morte e o diaño
Rinoceronte
Apocalipse
Adán e Eva
Dürer nun selo postal.
A Melancolía, 1514.

Albrecht Dürer, nado en Núremberg o 21 de maio de 1471 e finado na mesma cidade o 6 de abril de 1528, foi un pintor, gravador e matemático[1] alemán. As súas impresións estableceron a súa reputación por toda Europa cando aínda non cumprira os 30 anos, e foi tradicionalmente considerado xa dende entón como un dos máis importantes artistas do renacemento nórdico. A súa vasta obra abrangue retablos e traballos relixiosos, numerosos retratos e autorretratos e gravados en cobre e madeira. Exerceu unha decisiva influencia nos artistas do século XVI, tanto alemáns coma dos Países Baixos, e chegou a ser admirado por mestres italianos como Rafael Sanzio.[2] Os seus gravados alcanzaron gran difusión e inspiraron a múltiples artistas posteriores, incluíndo os nazarenos do século XIX e os expresionistas alemáns de principios do século XX.

As súas obras máis amplamente coñecidas son a Apocalipse de 1498 e as súas dúas series da crucifixión de Cristo, a Gran Paixón (14981510) e a Pequena Paixón (15101511).

Dürer amosaba un dominio completo das distintas técnicas do gravado, abundante coñecemento da mitoloxía fantástica e unha factura minuciosa e detallada na que empregaba unha coidada perspectiva e ricos efectos de luz e sombra. Os seus intereses, consonte o espírito humanista do Renacemento, abranguían outros campos, como a xeografía, a arquitectura, a xeometría e a fortificación.[3]

Como pintor, a súa formación no gótico serodio fixo que amosase unha tendencia á dureza e á expresividade, así como un gran virtuosismo formal. Nas súas viaxes a Italia interesouse polas preocupacións teóricas da perspectiva e as proporcións do corpo humano.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Naceu en Núremberg e foi o terceiro dunha familia que tivo entre 14 e 15 fillos. Seu pai, Albrecht Dürer o Vello, era un afamado ourive que en 1455 se trasladara a Núremberg dende Ajtós, en Hungría. O nome alemán "Dürer" deriva do húngaro "Ajtósi". Inicialmente foi "Thürer", que significa fabricante de portas, que é "ajtós" en húngaro (de "ajtó", que quere dicir porta). Unha porta aparece no escudo de armas que a familia conseguiu. Albrecht Dürer o Novo posteriormente cambiou "Türer" por "Dürer", para adaptalo ao dialecto local de Núremberg. Albrecht Dürer o Vello casou con Barbara Holper, a filla do seu mestre, e el mesmo converteuse en mestre en 1467.

O padriño de Dürer foi Anton Koberger, que deixou a ourivaría para converterse en impresor e editor no ano do seu nacemento. Rapidamente converteuse no editor máis afamado de Alemaña, chegando a ter 34 prensas de impresión e posuíndo moitas oficinas en Alemaña e o estranxeiro. A súa publicación máis famosa foi o Nuremberg Chronicle, editado en 1493 en alemán e en latín. Contiña un número sen precedentes de 1.809 ilustracións xilográficas (con moitos usos repetidos do mesmo bloque) realizadas polo taller Wolgemut. Dürer puido ter traballado nalgunha delas, xa que o proxecto do traballo comezou mentres el estaba con Wolgemut.

Debido a que Dürer deixou escritos autobiográficos e se fixo moi famoso ao redor dos seus 25 anos, a súa vida está ben documentada a través de distintas fontes. Despois duns poucos anos de escola, Dürer comezou a aprender as bases da ourivaría e do debuxo co seu pai. Aínda que este quería que o seu fillo continuase o seu adestramento como ourive, Dürer amosou un talento precoz para o debuxo, no que comezou como aprendiz de Michael Wolgemut cando tiña 15 anos en 1486. Un autorretrato, debuxado coa técnica do punto de prata, foi datado en 1484; a súa inscrición posterior rezaba «Cando era un neno». Wolgemut era o principal artista de Núremberg nese momento, cun gran taller onde realizaba obras de arte de distintos tipos, principalmente gravados en madeira para libros. Núremberg era entón unha importante e próspera cidade, un centro da edición e o comercio de moitos artigos de luxo, e tiña fortes ligazóns con Italia, especialmente con Venecia, que estaba a unha distancia relativamente curta atravesando os Alpes.

"Wanderjahre" e matrimonio[editar | editar a fonte]

Despois de completar o seu período de aprendizaxe, Dürer seguiu o costume alemán do "Wanderjahre" (anos de aprendizaxe itinerante), durante o cal aprendeu habilidades de artistas doutras áreas e no que botou ao redor de catro anos. Abandonou ese período en 1490, posiblemente para traballar para Martin Schongauer, o principal gravador do norte de Europa, pero que morreu pouco antes da chegada de Dürer a Colmar en 1492. Non está claro cara a onde viaxou Dürer nese período intermedio, aínda que o máis probable é que fose a Frankfurt e aos Países Baixos. En Colmar, Dürer foi recibido polos irmáns Schongauer, os ourives Caspar e Paul e o pintor Ludwig. En 1493 Dürer foi a Estrasburgo, onde podería ter experimentado a escultura con Nikolaus Gerhaert. O primeiro autorretrato pintado de Dürer (agora no Louvre) foi realizado nese tempo, probablemente para ser enviado á súa moza en Núremberg.

A principios de 1492 Dürer viaxou a Basilea para ficar con outro irmán de Martin Schongauer, o ourive Georg. Pouco despois do seu regreso a Núremberg, o 7 de xullo de 1494, cando tiña 23 anos, Dürer casou con Agnes Frey tras un arranxo realizado durante a súa ausencia. Agnes era filla dun prominente traballador do bronce (e arpista afeccionado) da cidade. Porén, non tiveron fillos do matrimonio.

Primeira viaxe a Italia[editar | editar a fonte]

A lebre (1502)

En 1494, despois de casar con Agnes Frey en Núremberg, Dürer marchou só para Italia, talvez debido a un brote de peste negra en Núremberg. Durante a viaxe a través dos Alpes realizou bosquexos en acuarela. Algúns sobreviviron e outros poden deducirse das precisas paisaxes de lugares reais en traballos posteriores, como por exemplo nunha vista do castelo de Trento (National Gallery de Londres). Estes son os primeiros estudos puros de paisaxe coñecidos na arte occidental.[4] Tamén, coma Leonardo da Vinci, atraíalle moito a natureza e realizou estudos de animais e plantas que plasmou en debuxos e acuarelas; entre os máis divulgados cabe citar A lebre, pintado no ano 1502.[5] De Venecia destacan os gravados Bacanal, A batalla dos centauros mariños e Morte de Orfeo, todos copias de obras do pintor italiano Andrea Mantegna, que seguramente fixo que descubrise o Renacemento italiano.[6]

En Italia foi a Venecia a estudar o seu mundo artístico máis avanzado. A través da tutela de Wolgemut,[7] Dürer aprendeu como realizar impresións en gravado a punta seca e deseños xilográficos ao estilo alemán, baseados nos traballos de Martin Schongauer e Meester van het Hausbuch. Tamén puido ter acceso a algúns traballos italianos en Alemaña, pero as dúas visitas que realizou a Italia tiveron unha enorme influencia nel. Escribiu que Giovanni Bellini era o máis antigo e continuaba sendo o mellor artista de Venecia. Os seus debuxos e gravados amosan as influencias alleas, nas que destacan Antonio Pollaiuolo co seu interese polas proporcións do corpo, Mantegna e Lorenzo di Credi e mais outros. Dürer probablemente tamén visitou Padua e Mantua nesta viaxe.

Entre 1495 e 1505, estivo en Núremberg e produciu un gran número de obras que contribuíron a consolidar a súa fama. Entre elas destaca a serie de ilustracións para gravados en madeira da Apocalipse (1498), os gravados A gran fortuna (1501-1502) e A caída do home (1504).

Os catro xinetes da Apocalipse (1498)
A caída do home (1504)

Para a obra Apocalipse realizou catorce gravados en madeira, publicados en forma de libro. Entre todas estas xilografías destaca, pola súa gran forza, Os catro xinetes que amosan as forzas da Morte, a Guerra, a Fame e a Peste. A Apocalipse foi a obra que máis renome lle deu, xa que o tema reflectía, dun xeito moi visionario, o clima treboento de finais do século XV. Esta e outras obras deste período amosan, no seu conxunto, un dominio técnico da arte da xilografía e o gravado cada vez maior, un uso das proporcións humanas baseado nos textos do tratadista romano Vitrubio e unha brillante capacidade para incorporar detalles da natureza en obras que reflicten o seu entorno con gran realismo.[8]

Regreso a Núremberg[editar | editar a fonte]

No seu regreso á súa cidade natal en 1495, Dürer abriu o seu propio taller, para o que era un requirimento estar casado. Durante os seguintes cinco anos medrou a influencia italiana no seu estilo, fundamentalmente composto por formas do norte. Seu pai morreu en 1502, e a nai en 1513. Os seus mellores traballos nos primeiros anos do obradoiro foron impresións xilográficas, principalmente relixiosas, pero tamén de escenas seculares. Estas eran máis grandes que a meirande parte dos gravados alemáns realizados ata ese momento, e moito máis complexas e de composición máis equilibrada.

Na actualidade pénsase que Dürer non cortaba el mesmo os bloques de madeira; esta tarefa debeu ser realizada por un artesán especializado. Porén, a súa formación no estudio de Wolgemut, onde fixo moitos retablos tallados e pintados e tamén realizou o deseño e os cortes dos bloques de madeira, proporcionoulle unha boa comprensión sobre a técnica de producir e traballar con bloques cortados. Dürer tamén debuxou os deseños ben directamente sobre o propio bloque ou nun papel pegado no mesmo. De calquera xeito, os seus debuxos foron destruídos durante o proceso de corte do bloque.

As súa famosa serie de dezaseis grandes deseños para a Apocalipse está datada en 1498, coma o seu gravado de San Miguel loitando co dragón. Realizou as sete primeiras escenas da Gran paixón no mesmo ano, e pouco despois unha serie de once da Sagrada Familia e de santos. O políptico Sete Dores, encargado por Federico III de Saxonia en 1496, foi realizado por Dürer e os seus axudantes contra o ano 1500. Cara a 1503–1505 produciu as primeiras dezasete dunha serie de escenas que ilustraban a Vida da Virxe, que tardou varios anos en rematar. Nin estes nin a Gran Paixón foron publicados como conxuntos ata varios anos máis tarde, pero as impresións vendéronse individualmente en número considerable.

Durante o mesmo período Dürer adestrouse na difícil arte de usar o buril para facer gravados. É posible que comezase a aprender esta habilidade durante a aprendizaxe co seu pai, xa que é esencial na ourivaría. En 1496 realizou O fillo pródigo, que o historiador de arte do Renacemento Italiano Giorgio Vasari louvou décadas máis tarde, destacando a súa calidade xermana. Non tardou en producir algunhas orixinais e espectaculares imaxes, destacando Némesis (1502), O monstro mariño (1498) e Santo Eustaquio (c. 1501), cunha paisaxe e uns animais de fondo moi detallados. As paisaxes deste período, como Estanque no bosque, son moi diferentes das súas acuarelas anteriores. Hai moita máis énfase na captura da atmosfera, en lugar de na representación topográfica. Realizou un feixe de "Madonnas", figuras relixiosas sinxelas, e pequenas escenas con figuras cómicas de labregos. Estas impresións e as obras moi doadas de transportar fixeron a Dürer famoso nos principais centros artísticos de Europa en poucos anos.

O artista veneciano Jacopo de' Barbari, a quen Dürer coñecera en Venecia, visitou Núremberg en 1500, e Dürer dixo que aprendera del moito sobre perspectiva, anatomía e proporcións. De' Barbari non estaba disposto a explicar todo o que sabía, polo que Dürer comezou os seus propios estudos, que se converterían nunha preocupación para toda a vida. Unha serie de debuxos amosan os experimentos de Dürer coa proporción humana, encabezados polo famoso gravado Adán e Eva (1504). Estes son os únicos gravados existentes asinados co seu nome completo.

Dürer realizou un gran número de debuxos preparatorios, especialmente para as súas pinturas e gravados, dos que moitos aínda se conservan, sendo o máis famoso o Betende Hände, un estudo para un apóstolo no retablo de Heller. Tamén continuou realizando imaxes en acuarela e augada (normalmente combinadas), incluída unha serie de naturezas mortas con seccións de animais.

Retratos[editar | editar a fonte]

Retrato de Federico o Sabio

O retrato do seu pai de 1490 (Galería dos Uffizi de Florencia), foi a primeira pintura que realizou Dürer, cunha gran minuciosidade e realismo e onde se aprecian as influencias da pintura flamenca. No envés da obra aparecen os escudos familiares do seu pai e da súa nai, polo que se chegou a supoñer que puido ter feito outro retrato á súa nai. Aínda que xa fixera un Autorretrato en 1484, foi feito como debuxo coa técnica de punta de prata, e non fixo o seu primeiro Autorretrato en pintura até 1493, seguramente para llo enviar á súa prometida, tal como suxire a flor de rícino que sostén entre as súas mans e que simboliza a fidelidade conxugal.[6]

Establecido en 1496 cun taller de seu, o primeiro cliente que lle encargou unha obra foi o elector de Saxonia Federico III, coñecido coma Federico o Sabio, gran admirador do artista. Pediulle a realización dun retrato e dous retablos para a Schlosskirche de Wittenberg.

Un dos retablos é o Retablo de Dresden, que consta de tres partes: a central coa imaxe de María, e nos laterais as figuras de santo Antón e san Sebastián. O outro, o Retablo das Sete Dores, era un políptico formado por unha táboa central cunha "Nai dolorosa" e sete táboas máis pequenas coas sete dores da Nai de Xesús.[9]

Autorretrato (1500)

O Retrato de Federico o Sabio, está pintado con cores á cola aplicadas sobre o lenzo, e realizado cunha gran sinxeleza no emprego das cores dispostas sobre un fondo marrón. O vestido é negro, con algún detalle dourado e tons de cor verde; a figura, ten unha posición algo xirada para crebar a frontalidade. O efecto que consegue, e polas as súas características, semella o das obras do pintor italiano Mantegna, como se observa en determinados detalles do tratamento do cabelo.[10]

En 1497, pintou o Autorretrato do Museo do Prado (Madrid), e en 1500 o da Pinacoteca de Múnic, no que se representa coas características que habitualmente se atribúen a Cristo: a actitude é ríxida e está nunha posición frontal, a disposición da man é a mesma que a man dereita coa que Xesús de Nazaret fai o aceno de bendicir. Non hai dúbida de que Dürer se representou a si mesmo a semellanza de Cristo, non soamente na composición, senón que suavizou os contornos da súa faciana e modificou a forma do nariz e dos pómulos, ó tempo que agrandou os ollos, que el tiña máis pequenos.[11] Esta modificación non representaba ningunha blasfemia relixiosa, senón que daquela a Imitatio Christi (imitación de Cristo) interpretábase literalmente; por tanto, era debedora da beleza de Deus como única forza da creación.[12]

Retrato con carbón da súa nai

Como explica Panofsky:

Polo seu xeito de pensar, a potencia creadora dun bo pintor deriva, e en certa medida é parte, da potencia creadora de Deus, así como un rei reina «pola graza de Deus», e o Papa actúa en calidade de «Vicario de Cristo». «Deus é honrado», afirma Dürer nunha das súas primeiras e máis características declaracións sobre a arte.
Erwin Panofsky, Vida e arte de Albrecht Dürer
Michael Wolgemut, retrato do seu mestre.

Realizou numerosos retratos ó longo da súa carreira artística, mais entre os que non foron encargos, destacan o Retrato con carbón da súa nai, e o do seu mestre Michael Wolgemut, os cales fixo segundo a lembranza que gardaba deles e non tanto segundo a psicoloxía do personaxe. Despois do pasamento da nai e do mestre, Dürer engadiu unhas inscricións a ámbolos dous retratos. No da súa nai: «Morreu o martes anterior á semana das rogativas, ás dúas da mañá», e na inscrición do retrato do seu mestre puxo: «Morreu o dia de santo André, antes do solpor».[13]

Segunda viaxe a Italia[editar | editar a fonte]

Dürer volveu a viaxar a Italia entre 1505 e 1507. En Venecia coñeceu ó gran mestre Giovanni Bellini e tamén a outros artistas, e a Fundación de Comerciantes Alemáns encargoulle una obra importante: o retablo A festa do Rosario (1506, Museo Nacional de Praga.[14] En 1507, volveu a Núremberg, onde comezou un segundo período de inxente produción artística con obras como o retablo para a igrexa dos dominicos de Frankfurt, 1508-1509, destruído nun incendio en 1729, a obra da Adoración da Trindade (1508-1511, Kunsthistorische Museum, Viena), Adán e Eva (1507, Museo do Prado, Madrid), retratos e numerosos gravados. Entre os gravados hai dúas versións da Paixón, e outras obras como O cabaleiro, a morte e o demo (1513), San Xerónimo no seu estudio (1514) e A melancolía (1514). Mediante o gravado de liña, Dürer conseguiu crear diferentes gamas de sombras e texturas coas que conseguiu plasmar formas tridimensionais con gran mestría, como se aprecia no seu Rinoceronte , que se converteu nunha icona cultural. Segundo algúns críticos, é a «representación dun animal que máis influencia tivo na historia da arte».[15] Nesta época foi acollido pola familia Fugger e realizou algúns retratos dos seus membros.[14]

Obras[editar | editar a fonte]

San Cristovo, gravado, 1521.

As obras máis coñecidas de Dürer son:

Galería[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. J J O'Connor e E F Robertson. "Albrecht Dürer". http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Durer.html. Consultado o 6 de febreiro de 2012.
  2. Wilhelm Waetzoldt (1950). Dürer and his times. Universidade da California: Phaidon Press. pp. 45.
  3. Lawrence Gowing (1984) (en castelán). Historia Universal del Arte. 10. ISBN 84-7291-598-0.
  4. Michael Clarke (2000). Watercolor. Dk Pub. ISBN 9780789468178.
  5. Historia da Arte Espasa (2004)
  6. 6,0 6,1 Fossi (1964) p.2
  7. Panofsky, Erwin (1982) páx. 32
  8. Historia Universal da Arte, Volume X (1984)
  9. Panofsky, Erwin (1982) páx. 65
  10. Panofsky, Erwin (1982) páx. 66
  11. Panofsky, Erwin (1982) páx. 68
  12. Sureda, Joan (1988) páx. 361
  13. Sureda, Joan (1988) páx. 362
  14. 14,0 14,1 Sureda, Joan (11988) páx. 356
  15. The Rhinoceros from Dürer to Stubbs: 1515–1799. Londres. 1986.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Albrecht Dürer

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Christine Demele (2012). Dürers Nacktheit – Das Weimarer Selbstbildnis.. Münster: Rhema Verlag. ISBN 978-3-86887-008-4.
  • Edwin Panofski (1967). La vita e le opere di Albrecht Dürer. Milán: Princeton University Press. ISBN 978-88-07-22440-9.
  • Ottino della Chiesa A. (1968). L'opera completa di Albrecht Dürer. Milán. Modelo:NoISBN
  • Strieder Peter (1992). Dürer. Milano. ISBN 978-0-89835-057-9.
  • Calvesi M. (1993). La melanconia di Albrecht Dürer. Turín. ISBN 978-88-06-12686-5.
  • Anzelewsky Fedja (xuño 1987). Dürer (Art e Dossier. Inserto redazionale allegato al n.14 ed.). Colophon.
  • Antonelli E.; Chini E., Riccadonna G. (1997). Albrecht Dürer: Acquarelli del Trentino (1494- 1495). Trento: Edizioni U.C.T.. ISBN 978-88-86246-38-5.
  • Costantino Porcu (2004). Dürer. Milano: Rizzoli.
  • Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari (1999). I tempi dell'arte (volume 2 ed.). Milano: Bompiani. ISBN 88-451-7212-0.
  • Giovanni Maria Fara (2007). Albrecht Dürer - Originali, copie, derivazioni. Firenze: Leo S. Olschki. ISBN 978-88-222-5641-6.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]