Guerra civil finlandesa

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Guerra civil finlandesa
Parte de Primeira guerra mundial e Revolucións de 1917-1923
Folkets hus brinner.jpg
Queima da Casa dos Traballadores da Garda Vermella durante o ataque do exército alemán e a Garda Branca a Helsinqui
Data 27 de xaneiro-15 de maio de 1918
Lugar Finlandia
Resultado Finlandia Vitoria branca.
Rusia se retira militarmente de Finlandia.[1]
Hexemonía alemá ata decembro de 1918.
Profunda brecha entre os finlandeses, que se pecharía paulatinamente.
Belixerantes
Finlandia Garda Branca
Finlandia Jägers finlandeses
Alemaña Imperio alemán[2]
Flag of the Swedish Brigade (Ruotsalainen prikaati).svg Brigada sueca
Voluntarios estonianos[3] e polacos
Socialist red flag.svg Garda Vermella
Rusia República Socialista Federativa Soviética de Rusia
Líderes
Finlandia C.G.E. Mannerheim
Finlandia Ernst Linder
Finlandia Karl Fredrik Wilkama
Finlandia Hjalmar Frisell
Finlandia Hannes Ignatius
Finlandia Harald Hjalmarson
Finlandia Hans Kalm
Finlandia Stanislaw Prus-Boguslawski
Alemaña Rüdiger von der Goltz
Alemaña Hugo Meurer
Alemaña Hans von Tschirsky und von Bögendorff
Alemaña Konrad Wolf
Alemaña Otto von Brandenstein
Socialist red flag.svg Ali Aaltonen
Socialist red flag.svg Eero Haapalainen
Socialist red flag.svg Eino Rahja
Socialist red flag.svg Kullervo Manner
Socialist red flag.svg Adolf Taimi
Socialist red flag.svg Evert Eloranta
Socialist red flag.svg Kullervo Manner
Socialist red flag.svg Verner Lehtimäki
Socialist red flag.svg August Wesley
Socialist red flag.svg Hugo Salmela
Socialist red flag.svg Heikki Kaljunen
Socialist red flag.svg Fredrik Johansson
Socialist red flag.svg Matti Autio
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Konstantin Yeremejev
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Mikhail Svechnikov
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Georgij Bulatsel
Forzas en combate
80 000-90 000 gardas brancos,[4]
14 000 soldados imperiais alemáns[4]
1 000 Brigada Sueca[4]
Voluntarios estonios[5]
1 737 Lexión Polaca[6]
80 000-90 000 gardas vermellos (2 000 mulleres cunha idade media de 20 anos)[4]
7 000-10 000 soldados do desaparecido Exército Imperial ruso[4]
Baixas
Brancos
3 414 mortos en combate
1 650 executados
46 desaparecidos
4 mortos nos campos de concentración
Alemáns
450-500 mortos en combate[7]
Suecos
55 mortos en combate
Total
5 700–5 800 baixas (100–200 neutrais/civís "brancos")
Vermellos
5 700 mortos en combate
10 000 executados
1 150 desaparecidos
12 500 mortos nos campos de concentración, 700 mortes agudas despois da liberación
Rusos
800–900 mortos en combate
1 600 executados[7]
Total
32 500 baixas (100–200 neutrais/civís "vermellos")

A guerra civil finlandesa[nb 1] foi un conflito polo liderado e control de Finlandia durante o período de transición que viviu o país desde que deixou de ser un Gran Ducado do Imperio ruso para converterse nun estado independente. O enfrontamento tivo lugar no contexto da axitación nacional, política e social causada pola primeira guerra mundial e a revolución rusa de 1917. Dun lado se encontraban as forzas socialdemócratas, dirixidas pola delegación popular de Finlandia, comunmente coñecidos como «vermellos» (punaiset). Doutro lado se encontraban as forzas do senado, controladas desde o outono anterior polos conservadores —que pretendían manter o statu quo; é dicir, conservar a independencia e a monarquía constitucional sen parlamentarismo—, popularmente coñecidos como «brancos» (valkoiset). As forzas paramilitares dos Gardas Vermellos, compostas por traballadores industriais e agrarios, controlaron as cidades e os centros industriais do sur de Finlandia. Pola súa banda, as forzas dos Gardas Brancos, compostas por granxeiros e outros membros das clases sociais media e alta, controlaban o rural no centro e norte do país.

Nos anos anteriores ao conflito, a sociedade finlandesa experimentara un grande crecemento da poboación, unido a industrialización, pre-urbanización e o incremento dun exhaustivo movemento obreiro. Os sistemas políticos e gobernamentais do país estaban aínda nunha fase inestable de modernización e democratización. As condicións socioeconómicas e de educación na poboación melloraban de xeito gradual, así como o pensamento nacional e a vida cultural despertaron.

A primeira guerra mundial deu lugar ao colapso do Imperio ruso, provocando un baleiro de poder no Gran Ducado de Finlandia. A subsecuente loita polo poder levou á militarización e escalada da crise entre o movemento obreiro de esquerdas e os conservadores. Os Vermellos levaron a cabo sen éxito unha ofensiva ne febreiro de 1918, co apoio da Rusia soviética. A contraofensiva dos Brancos comezou en marzo, recibindo o apoio militar do imperio alemán desde abril. Os enfrontamentos decisivos foron as batallas de Tampere e Viborg (finés: Viipuri; sueco: Viborg), gañadas polos Brancos, e as batallas de Helsinqui e Lahti, gañada polas tropas alemás, o que deu lugar a vitoria dos Brancos e as forzas alemás na contenda. A violencia política tamén formou parte do enfrontamento. Arredor de 12 500 prisioneiros de guerra Vermellos morreron de mal-nutrición e enfermidades nos campos de prisioneiros. Arredor de 39 000 persoas, das cales 36 000 eran finlandeses, morreron no conflito.

Finlandia pasou de estar na esfera de influencia rusa á alemá. O senado conservador intentou establecer unha monarquía finlandesa, cun rei alemán: o príncipe Federico Carlos de Hesse-Kassel, pero, tras a derrota alemá na Gran Guerra, Finlandia emerxeu como unha república democrática independente.[10]

A guerra civil segue sendo o evento máis controvertido e emocional na historia da Finlandia moderna, e existiron disputas sobre o nome que debía darse ao conflito.[11] Desarticulou a economía finlandesa e dividiu o aparato político e á nación finlandesa durante moitos anos, aínda que finalmente logrouse chegar á cohesión a través de compromisos sociais baseados na moderación política e relixiosa, así como grazas á recuperación económica que viviu o país tras a pos-guerra.[12]

Antecedentes[editar | editar a fonte]

Un mapa do Gran Ducado de Finlandia en 1825. Os textos están en ruso e sueco.

Políticas internacionais[editar | editar a fonte]

O principal factor detrás da guerra civil finlandesa foi a crise xurdida como consecuencia da primeira guerra mundial. Baixo a presión da Gran Guerra, o imperio ruso colapsou, dando lugar ás Revolucións de Febreiro e Outubro de 1917. Isto provocou un baleiro de poder e a subsecuente loita polo poder na Europa Oriental. O Gran Ducado de Finlandia, que pertencera ao Imperio ruso entre 1809 e 1917, quedou inmerso nese caos. Con menor importancia xeopolítica que a ruta Moscova-Varsovia, Finlandia, illada polo mar Báltico foi un lugar relativamente tranquilo ata comezos de 1918. A guerra entre o imperio alemán e Rusia tan só tivera efectos indirectos sobre o pobo finlandés. Desde finais do século XIX, o Gran Ducado convertérase nunha importante fonte de materias primas, produtos industriais, comida e man de obra para a crecente capital imperial rusa, San Petersburgo, e a primeira guerra mundial resaltou ese papel. Estratexicamente, o territorio finlandés era a parte de menor importancia da entrada estoniano-finlandesa e zona de amortiguamento para e de San Petersburgo a través da área de Narva, o golfo de Finlandia e o istmo de Carelia.[13]

O imperio alemán vía a Europa oriental, e principalmente a Rusia, como unha gran fonte de materias primas e produtos vitais, tanto durante a primeira guerra mundial como no futuro. Alemaña estaba explotando os seus recursos ao máximo nunha guerra con dúas frontes, e tratou de dividir a Rusia dando apoio financeiro aos grupos revolucionarios, como os bolxeviques e o Partido Social-Revolucionario, e as faccións radicais e separatistas, como o movemento activista nacional finlandés de tendencia pro-xermánica. Empregáronse entre 30 e 40 millóns de marcos neste obxectivo. O control da área finlandesa permitiría ao exército imperial alemán penetrar en Rusia ata Petrogrado e a península de Kola, unha rexión rica en materias primas para a industria mineira. Finlandia posuía grandes reservas de minerais e unha industria forestal ben desenvolvida.[14]

Entre 1809 e 1898, no período coñecido como Pax Russica, a autoridade periférica dos finlandeses aumentou gradualmente, e as relacións ruso-finlandesas foron excepcionalmente pacíficas en comparación con outras partes do Imperio ruso. A derrota de Rusia na guerra de Crimea na década de 1850, deu lugar a varios intentos de acelerar a modernización do país. Isto causou máis de 50 anos de progreso económico, industrial, cultural e educativo no Gran Ducado de Finlandia, incluíndo unha mellora no status da lingua finesa. Todo isto estimulou o nacionalismo finlandés e a unidade cultural a través da creación do movemento Fennoman, que limitaba aos finlandeses á administración local e deu lugar á idea de que o Gran Ducado era un estado cada vez máis autónomo no Imperio ruso.[15]

En 1899, o Imperio ruso comezou unha política de integración a través da rusificación de Finlandia. O fortalecido poder central pan-eslavista tratou de unificar a "Unión Dinástica Multinacional rusa" a medida que a situación estratéxica e militar de Rusia se vía en maior perigo debido ao crecemento de Alemaña e o Xapón. Os finlandeses chamaron a este período de maior control militar e administrativo como "o primeiro período da opresión" e, por primeira vez, os políticos finlandeses deseñaron plantes para a desconexión con Rusia ou a soberanía para Finlandia. Na loita en contra da integración, activistas de varias seccións da clase obreira e a intelligentsia sueco-falante levaron a cabo varios actos terroristas. Durante a primeira guerra mundial e o aumento do xermanismo, os pro-suecos, coñecidos como Svecomans, comezaron a súa colaboración encuberta coa Alemaña imperial e, desde 1915 ata 1917, un batallón Jäger formado por 1 900 voluntarios finlandeses recibiu adestramento en Alemaña.[16]

Políticas domésticas[editar | editar a fonte]

Entre as principais razóns do incremento das tensións políticas entre os finlandeses estaban o goberno autocrático do tsar de Rusia e o sistema de clases non democrático dos estamentos. O sistema estamental orixinouse baixo o réxime do imperio sueco que gobernou sobre Finlandia antes da conquista por parte de Rusia e dividía á poboación economicamente, socialmente e politicamente. A poboación finlandesa creceu rápidamente durante o século XIX (dos 860 000 habitantes en 1810 aos 3 130 000 en 1917), e xurdiu unha nova clase de traballadores agrarios e industriais, así como de pequenos granxeiros, durante este período. A revolución industrial foi rápida en Finlandia, a pesar de ter comezado despois que no resto da Europa Occidental. A industrialización financiouse polo estado e diminuíronse algúns dos problemas asociados co proceso industrial con accións administrativas. Entre os traballadores urbanos, os problemas socio-económicos incrementaron durante os períodos de depresión industrial. A posición dos traballadores rurais empeorou tras o final do século XIX, a medida que as granxas eran máis eficientes e orientadas ao mercado e o desenvolvemento da industria non tiña a suficiente forza para utilizar o rápido crecemento de poboación do campo.[17]

A diferenza entre as culturas escandinavo-finlandesa, propia dos pobos fino-úgricos, e a ruso-eslava afectou á natureza da integración nacional finlandesa. Os estratos sociais máis altos tomaron o liderado e obtiveron autoridade nos asuntos domésticos de mans do tsar de Rusia en 1809. Os estamentos planificaron a construción dun estado finlandés cada vez máis autónomo, dirixido pola elite e a intelligentsia. O movemento Fennoman aspiraba a incluír as persoas comúns nun papel non político; o movemento obreiro, as asociacións xuvenís e o movemento de temperanza estaban dirixidos inicialmente "desde arriba".[18]

Entre 1870 e 1916 a industrialización mellorou gradualmente as condicións sociais e a confianza dos traballadores. Porén, mentres que o nivel de vida da maioría da poboación mellorou en termos absolutos, a brecha entre ricos e pobres aumentou considerablemente. Os estratos sociais máis baixos comezaron a preocuparse pola situación socio-económica e as cuestións políticas, comezando a interactuar coas ideas do socialismo, o socioliberalismo e o nacionalismo. As iniciativas dos traballadores e as respostas das autoridades intensificaron o conflito social en Finlandia.[19]

Tampere en 2015. A cidade foi un dos centros ideolóxicos da folga xeral 1905 e un dos baluartes estratéxicos da guerra civil finlandesa.

O movemento laborista finlandés, que xurdira a finais do século XIX da temperanza, os movementos relixiosos e a Fennomania, tiña un carácter nacionalista e de clase traballadora. Entre 18991906, o movemento fíxose independente, afastándose do pensamento paternalista dos Fennonman, e que foi representado polo Partido Socialdemócrata de Finlandia establecido en 1899. O activismo dos traballadores foi unha forma de opoñerse directamente á rusificación e ao desenvolvemento de políticas que arranxaran os problemas domésticos e responderan ás demandas de democracia. Isto foi unha reacción á disputa doméstica, comezada na década de 1880, entre a nobreza burguesa finlandesa e o movemento obreiro acerca do dereito de sufraxio universal.[20]

A pesar das súas obrigas como habitantes obedientes, pacíficos e apolíticos no Gran Ducado –quen tan só unhas décadas antes, aceptaron o sistema de clases como orde natural das súas vidas–, os plebeos comezaron a exixir os seus dereitos civís e de cidadanía na sociedade finlandesa. A loita de poder entre os estamentos finlandeses e a administración imperial rusa deixou lugar a un modelo concreto e espazo libre para o movemento obreiro. Por outra banda, debido a centenaria tradición e experiencia da autoridade administrativa, os membros elite finlandesa víanse a si mesmos como os líderes naturais da nación.[21] O conflito político pola democracia resolveuse fora de Finlandia, a través da política internacional: o Imperio Ruso fracasou na súa guerra contra o Xapón que desembocou na Revolución Rusa de 1905 e a unha folga xeral en Finlandia. Nun intento de calmar o malestar xeral entre a poboación, o sistema de estamentos foi abolido en polo Parlamento de Finlandia, por medio da reforma parlamentaria de 1906. A folga xeral aumentou o apoio aos socialdemócratas dun xeito considerable. O partido abarcou un porcentaxe de poboación maior que calquera outro movemento socialista no mundo.[22]

A reforma de 1906 supuxo un gran salto cara a liberalización social e política da maioría dos finlandeses, a pesar de que a dinastía rusa dos Romanov era a máis autocrática e conservadora de Europa. Os finlandeses adoptaron un sistema parlamentario unicameral, o Parlamento de Finlandia (en finés: eduskunta, en sueco: riksdag) con sufraxio universal. O número de votantes aumentou dos 126 000 aos 1 273 000, incluíndo ás mulleres. A reforma deu lugar a que os socialdemócratas obtiveran arredor do 50% do voto popular. A pesar destes avances, o tsar Nicolao II de Rusia logrou a súa autoridade tras finalizar a crise de 1905 e implantou no Gran Ducado o programa de rusificación a partir de 1908. Os finlandeses chamaron a esta etapa o segundo período de opresión, pois o tsar neutralizou o poder do parlamento finlandés ata 1917. As autoridades rusas disolveron a asemblea, ordenaron a celebración de eleccións parlamentarias case anualmente, e determinaron a composición do Senado, que non mantivo correlación do Parlamento.[23]

A capacidade do parlamento finlandés de resolver os problemas socio-económicos viuse frustrada pola confrontación entre os case analfabetos plebeos e os antigos estamentos. Outro conflito avivouse cando os patróns denegaron as negociacións colectivas e o dereito dos sindicatos a representar aos traballadores. O proceso parlamentario decepcionou ao movemento obreiro, pero debido a que o dominio sobre o parlamento e a lexislación era a forma máis doada para os traballadores de obter unha sociedade máis equitativa, identificáronse a si mesmos como o Estado. O conxunto das políticas domésticas deron lugar a unha loita polo liderado do estado finlandés durante dez anos ata o colapso do Imperio Ruso.[24]

Revolución de Febreiro[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Revolución de Febreiro.
Manifestación na praza do Senado de Helsinqui. Os encontros masivos e as folgas locais de comezos de 1917 deron lugar a unha folga xeral en apoio da loita polo poder do estado finlandés e polo aumento a dispoñibilidade de alimentos.

O segundo período de rusificación finalizou o 15 de marzo de 1917 co estoupido da Revolución de Febreiro, que acabou destronando ao tsar Nicolao II. O colapso do sistema imperial debeuse, entre outros motivos, ás derrotas militares, o abafamento pola duración e dificultades da Gran Guerra, a colisión entre o réxime máis conservador de Europa e os desexos da poboación rusa de modernización. O poder do tsar foi transferido á Duma Estatal e ao novo goberno provisional. Porén, a autoridade do novo goberno viuse ameazada pola influencia do Soviet de Petrogrado, o que deu lugar a un poder dobre no país.[25]

En marzo de 1917 devolveuse aos finlandeses o seu status autónomo de 1809–1899, a través dun manifesto do novo goberno ruso. Por primeira vez na historia do país, o poder político estaba de facto nas mans do Parlamento de Finlandia. A esquerda política, formada principalmente por socialdemócratas, ocupaba un amplo espectro desde os moderados aos socialistas revolucionarios. A dereita política era incluso máis diversa, desde os social liberais e conservadores moderados ata os movementos máis conservadores. Os catro partidos principais nese momento eran:

Os finlandeses enfrontábanse a unha nociva combinación entre a loita polo poder e fracaso social en 1917. O colapso de Rusia induciu unha reacción en cadea de desintegración, comezando polo goberno, o exército e a economía, e estendéndose a todos os campos da sociedade, como a administración local, os lugares de traballo e a cidadanía. A comezos do século XX, os finlandeses se mantiñan nunha encrucillada entre o antigo réxime dos estamentos e a evolución cara unha sociedade nova, moderna e democrática. A dirección e o obxectivo deste período de cambio convertéronse nun problema froito das intensas disputas políticas, que finalmente acabaron provocando un conflito armado por mor da debilidade do Estado finlandés. Os socialdemócratas pretendían manter os dereitos políticos conseguidos e incrementar a súa influencia sobre a poboación. Os conservadores, pola súa banda, temían perder o seu poder socioeconómico, que ostentaran ata entón. Ambas faccións colaboraron cos seus equivalentes en Rusia, profundizando a división na nación.[27]

O Partido Socialdemócrata gañou as eleccións parlamentarias de 1916 con maioría absoluta. En marzo de 1917 Oskari Tokoi formou un novo Senado, mais este non reflectiu a ampla maioría socialista: estaba composto por seis socialdemócratas e seis non socialistas. En teoría, o senado consistía nunha ampla coalición nacional, mais na práctica (cos principais grupos políticos reticentes a comprometerse e as principais figuras políticas fóra do senado), mostrouse incapaz de resolver ningún problema importante de Finlandia. Despois da Revolución de Febreiro, a autoridade política descendeu ao nivel das rúas: reunións masivas, organización de folgas e consellos obreiros e militares des esquerdas, e organizacións activas de empregadores na dereita, todos eles minando pouco a pouco a autoridade do estado.[28]

A Revolución de Febreiro detivo o auxe económico finlandés causado pola economía de guerra rusa durante a primeira guerra mundial. O colapso nos negocios levou ao desemprego e a unha alta inflación, mais as persoas empregadas tiveron a oportunidade de resolver problemas nos lugares de traballo. A clase obreira reclamou unha xornada laboral de oito horas, mellores condicións laborais e salarios máis altos, que levaron a manifestacións e grandes folgas na industria e na agricultura.[29]

Mentres Finlandia se especializara na produción de leite e manteiga, a maior parte da subministración de alimentos do país dependía dos cereais producidos no sur de Rusia. O cesamento das importacións de cereais da Rusia desintegrada conduciu a unha escasez de alimentos en Finlandia. O Senado respondeu introducindo racianamentos e control de presos. Os granxeiros resistíronse ao control do estado e o mercado negro, acompañado por un forte aumento dos prezos dos alimentos formado e exportado ao mercado libre da área de Petrogrado. A subministración de alimentos, os presos e, finalmente, o medo á inanición convertéronse en problemas políticos emocionais entre os granxeiros e os traballadores urbanos, especialmente aqueles que estaban sen emprego. A xente común, os seus medos explotados polos políticos e uns medios de comunicación incendiarios e polarizados, tomou as rúas. A pesar da escasez de alimentos, ningunha fame a gran escala afectou ao sur de Finlandia antes da guerra civil e o mercado de alimentos seguiu a ser un estimulador secundario na loita polo poder no estado finlandés.[30]

Batalla polo liderato[editar | editar a fonte]

Soldados rusos en Helsinqui. Antes de 1917 mantiñan a estabilidade en Finlandia, logo da Revolución de Febreiro, as tropas rusas convertéronse nunha fonte de malestar social.

A aprobación do proyecto de lei do Senado de Tokoi chamada "Lei do Poder Supremo" (finés: laki Suomen korkeimman valtiovallan käyttämisestä, máis comunmente coñecida como valtalaki; sueco: maktlagen) en xullo de 1917, desencadenou na crise clave na loita polo poder entre socialdemócratas e conservadores. A caída do Imperio Ruso abriu a cuestión de quen terra a autoridade política soberana no antigo Gran Ducado. Logo de décadas de decepcións políticas, a Revolución de Febreiro ofreceulles aos socialdemócratas finlandeses unha oportunidade para gobernar; tiñan a maioría absoluta do Parlamento. Os conservadores estaban alarmados polo continuo aumento da influencia dos socialistas dende 1899, que chegou ao seu punto máximo en 1917.[31]

A "Lei do Poder Supremo" incorporou un plano dos socialistas para aumentar substancialmente o poder do Parlamento, como reacción ao liderato non parlamentario e conservador do Senado de Finlandia entre 1906 e 1916. O proxecto de lei promoveu a autonomía finlandesa nos asuntos internos: o Goberno Provisional Ruso só lle permitiu o dereito a controlar as políticas exteriores e militares de Finlandia. A Acta foi adoptada co apoio do Partido Socialdemócrata, a Liga Agraria, parte do Partido Xove Finlandés e algúns activistas ansiosos pola soberanía finlandesa. Os conservadores opuxéronse ao progetto de lei e algúns dos representantes máis dereitistas renunciaron ao Parlamento.[32]

En Petrogrado, o plan socialdemócrata tiña o respaldo dos bolxeviques. Estiveran plantexando unha revolta en contra do Goberno Provisional dense abril de 1917, e as manifestacións prosoviéticas durante as Xornadas de Xullo fixeron que os asuntos se puxeran de manifesto. O Soviet de Helsinqui e o Comité Rexional dos Soviets de Finlandeses, liderado polo bolxevique Ivar Smilga, ambos comprometidos coa defensa do Parlamento de Finlandia se este era ameazado cun ataque.[33] Con todo, o Goberno Provisional continuou tendo apoio suficiente no exército ruso para sobrevivir e a medida que o movemento na rúa diminuía, Vladimir Lenin fuxiu a Carelia. A raíz destes eventos, a "Lei do Poder Supremo" foi anulada e os socialdemócratas tinalmente botáronse atrás; enviáronse máis tropas rusas a Finlandia e, coa cooperación e insistencia dos conservadores finlandeses, disolveuse o Parlamento e anunciáronse novas eleccións.[34]

Nas eleccións de outubro de 1917, os socialdemócratas perderon a súa maioría absoluta, o que radicalizou o movemento obreiro e unha diminución do apoio á política moderada. A crise de xullo de 1917 non provocou a Revolución Vermella de xaneiro de 1918 por si soa, mais xunto cos desenvolvementos políticos baseados na interpretación dos comunistas das ideas do movemento Fennoman e o socialismo, os eventos favoreceron unha revolución finlandesa. Para gañar o poder, os socialistas tiñan que gañar o Parlamento.[35]

A Revolución de Febreiro provocou a perda da autoridade institucional en Finlandia e a disolución da forza policial, creando medo e incerteza. En resposta, tanto a dereita como a esquerda reuniron os seus propios grupos de seguridade, que inicialmente eran locais e en boa medida desarmados. A finais de 1917, logo da disolución do Parlamento, en ausencia dun goberno forte e forzas nacionais armadas, os grupos de seguridade comezaron a asumir un carácter máis amplo e paramilitar. As Gardas Civís (finés: suojeluskunnat; sueco: skyddskåren; literalmente "corpos de protección") e as Gardas Brancas posteriores (finés: valkokaartit; sueco: vita gardet) foron organizadas por homes de influencia locais: académicos conservadores; industriais; terratenentes, e activistas. A Garda de Orde dos Traballadores (finés: työväen järjestyskaartit; sueco: arbetarnas ordningsgardet) e a Garda Vermella (finés: punakaartit; sueco: röda gardet) foron recrutadas a través das seccións locais do partido socialdemócrata e dos sindicatos de traballadores.[36]

Revolución de Outubro[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Revolución de Outubro.

A Revolución de Outubro do 7 de novembro de 1917 levada a cabo polos bolxeviques e Vladimir Lenin transferiu o poder político de Petrogrado aos socialistas radicais de esquerda. A decisión do goberno alemán de conceder un salvoconduto a Lenin e os seus compañeiros dende o seu exilio en Suíza ata Petrogrado en abril de 1917 foi un éxito. Un armisticio entre Alemaña e o réxime bolxevique entrou en vigor o 6 de decembro e as negociacións de paz comezaron o 22 de decembro de 1917 en Brest-Litovsk.[37]

Novembro de 1917 converteuse noutra liña divisoria na rivalidade de 1917-1918 polo liderato en Finlandia. Logo da disolución do Parlamento de Finlandia, a polarización entre os socialdemócratas e os conservadores incrementouse notablemente e o período foi testemuña da aparición da violencia política. Un traballador agrícola recibiu un disparo durante unha folga local o 9 de agosto de 1917 en Ypäjä, e un membro da Garda Civil foi asasinado nunha crise política en Malmi o 24 de setembro.[38] A Revolución de Outubro interrompeu a tregua informal entre os finlandeses non socialistas e o Goberno Provisional Ruso. Logo dunha discusión política sobre como reaccionar ante a revolta, a maioría dos políticos aceptaron unha proposta de compromiso de Santeri Alkio, o líder da Liga Agraria. O Parlamento tomou o poder soberano en Finlandia o 15 de novembro de 1917 baseándose na "Lei do Poder Supremo" dos socialistas e ratificou as súas propostas dunha xornada laboral de oito horas e o sufraxio universal nas eleccións locais, a partir de xullo de 1917.[39]

Soldados da paramilitar Garda Branca en Leinola, un suburbio de Tampere

O 27 de novembro designouse o goberno puramente non socialista liderado polos conservadores de Pehr Evind Svinhufvud. Este nomeamento foi tanto unha meta a longo prazo dos conservadores como unha resposta aos desafíos do movemento obreiro durante novembro de 1917. As principais aspiracións de Svinhufvud eran separar a Finlandia de Rusia, fortalecer aos Gardas Civís, e devolver unha parte da nova autoridade do Parlamento ao Senado.[40] O 31 de agosto de 1917 había 149 Gardas Civís en Finlandia, contando as unidades locais e Gardas Brancos subsidiarios nas cidades e comunas rurais; 251 o 30 de setembro; 315 o 31 de outubro; 380 o 30 de novembro e 408 o 26 de xaneiro de 1918. O primeiro intento de adestramento militar serio das Gardas foi o estabelecemento dunha escola de cabalaría de 200 efectivos na propiedade rústica de Saksanniemi, nas proximidades da cidade de Porvoo, en setembro de 1917. A vangarda dos Jägers finlandeses e o armamento alemán chegaron a Finlandia durante os meses de outubro e novembro de 1917 no cargueiro Equity e o submarino alemán UC-57; en torno a 50 Jägers regresaran a Finlandia a finais de 1917.[41]

Logo das derrotas políticas en xullo e outubro de 1917, os socialdemócratas presentaron un programa intransixente chamado "Demandamos" (finés: Me vaadimme; sueco: Vi kräver) o 1 de novembro, para premer polas concesións políticas. Insistiron nun regreso ao status político anterior á disolución do Parlamento en xullo de 1917, a disolución das Gardas Civís e eleccións para crear unha Asemblea Constituínte Finlandesa. O programa fracasou e os socialistas iniciaron unha folga xeral entre o 14 e o 19 de novembro para incrementar a presión política sobre os conservadores, que se opuxeran á "Lei do Poder Supremo" e a proclamación parlamentaria do poder soberano o 15 de novembro.[42]

A revolución converteuse no obxectivo dos socialistas radicalizados logo de perder o control político, e os acontecementos de novembro de 1917 deron pulo a un levantamento socialista. Nesta fase, Lenin e Stalin, ameazados en Petrogrado, instaron aos socialdemócratas a tomar o poder en Finlandia. A maioría dos socialistas finlandeses eran moderados e preferían métodos parlamentarios, o que levou aos bolxeviques a etiquetalos como "revolucionarios reticentes". A reticencia diminuíu a medida que a folga xeral semellaba ofrecer unha importante canle de influencia para os traballadores do sur de Finlandia. O liderado da folga votou por unha maioría estreita comezar unha revolución o 16 de novembro, mais o levantamento tivo que ser cancelado o mesmo día debido á falta de revolucionarios activos para executalo.[43]

Tropas da compañía paramilitar da Garda Vermella de Tampere en 1918.

A finais de novembro de 1917, os socialistas moderados entre os socialdemócratas gañaron unha segunda votación sobre os radicais nun debate sobre medios revolucionarios fronte a parlamentarios, mais cando trataron de aprobar unha resolución para abandonar por completo a idea dunha revolución socialista, os representantes e algúns líderes influentes do partido rexeitárono. O movemento obreiro finlandés quería manter a súa propia forza militar e manter aberta a vía revolucionaria. Os vacilantes socialistas finlandeses decepcionaron a V. I. Lenin e ao mesmo tempo, el comezou a alentar aos bolxeviques finlandeses en Petrogrado.[44]

Entre o movemento obreiro, unha consecuencia máis marcada dos acontecementos de 1917 foi o ascenso das Gardas de Orde dos Traballadores. Había entre 20 e 60 gardas separadas entre o 31 de agosto e o 30 de setembro de 1917, mais en outubro, logo da derrota nas eleccións parlamentarias, o movemento obreiro finlandés proclamou a necesidade de crear máis unidades de traballadores. O anuncio deu lugar a unha vaga de recrutamentos: o 31 de outubro o número de gardas era de entre 100 e 150; 342 o 30 de novembro de 1917 e 375 o 26 de xaneiro de 1918. Desde maio de 1917, as organizacións paramilitares de esquerda medraran en dúas fases, a maior parte delas como Gardas da Orde de Traballadores. A minoría eran Gardas Vermellas, estas eran en parte grupos clandestinos formados in cidades industrializadas e centros industriais, como Helsinqui, Kotka e Tampere, baseados nas Gardas Vermellas orixinais que se formaran entre 1905 e 1906 en Finlandia.[45]

A presenza de dúas forzas armadas opostas creou un estado cun poder dual e soberanía dividida na sociedade finlandesa. A ruptura definitiva entre as gardas estalou durante a folga xeral: os Vermellos executaron varios opoñentes políticos no sur de Finlandia e tiveron lugar os primeiros enfrontamentos armados entre Brancos e Vermellos. En total, contabilizáronse 34 vítimas. Co tempo, as rivalidades políticas de 1917 conduciron a unha carreira armamentística e a unha escalada cara á guerra civil.[46]

Independencia de Finlandia[editar | editar a fonte]

A desintegración de Rusia ofreceulle ao pobo finlandés unha oportunidade histórica para conseguir a súa independencia. Logo da Revolución de Outubro, os conservadores estaban ansiosos pola secesión de Rusia para controlar a esquerda e minimizar a súa influencia por parte dos bolxeviques. Os socialistas eran escépticos sobre a soberanía baixo un goberno conservador, mais temían perder apoio entre os traballadores nacionalistas, especialmente despois de ter prometido unha maior liberdade nacional a través da "Lei do Poder Supremo". Finalmente, ambas faccións políticas apoiaron unha Finlandia independente, a pesar do forte desacordo sobre a composición do liderado da nación.[47]

O nacionalismo convertérase nunca "relixión cívica" en Finlandia a finais do século XIX, mais o obxectivo durante a folga xeral de 1905 era o regreso á autonomía de 1809–1898, non a independencia total. En comparación co réxime unitario sueco, o poder doméstico dos finlandeses aumentara baixo o dominio do menos uniforme dominio ruso. Economicamente, o Gran Ducado de Finlandia beneficiouse de ter un orzamento nacional independente, un banco central con moeda nacional, o marco finlandés (emitido por primeira vez en 1860), e a organización aduaneira e o progreso industrial de 1860–1916. A economía dependía do enorme mercado ruso e a separación podería interromper a rendible zona financeira finlandesa. O colapso económico de Rusia e a loita polo poder do estado finlandés en 1917 foron algúns dos factores que puxeron a soberanía de Finlandia no primeiro plano.[48]

O recoñecemento da independencia finlandesa por parte dos bolxeviques. Uns minutos antes da medianoite do 31 de decembro de 1917, dous homes con dúas visións do mundo opostas, Svinhufvud e Lenin estrecharon as súas mans.[49]

O Senado presidido Svinhufvud propuxo a declaración de independencia de Finlandia o 4 de decembro de 1917 e o Parlamento aprobouna o 6 de decembro. Os socialdemócratas votaron en contra da proposta do Senado, menores presentaban unha declaración alternativa de soberanía. O establecemento dun estado independente non era unha conclusión garantida para a pequena nación finlandesa. O recoñecemento de Rusia e outras potencias mundiais foi esencial; Svinhufvud aceptou que tiña que negociar con Lenin para obter o recoñecemento. Os socialistas, téndose mostrado reticentes a entrar en negociacións cos dirixentes rusos en xullo de 1917, enviaron dúas delegacións a Petrogrado para solicitar que Lenin aprobara a soberanía finlandesa.[50]

En decembro de 1917, Lenin estaba sometido a unha intensa presión para concluír as negociacións de paz en Brest-Litovsk con Alemaña e o goberno bolxevique estaba en crise, cunha administración inexperta e o exército desmoralizado, que facían fronte a poderosos opoñentes políticos e militares. Lenin calculou que os bolxeviques poderían loitar polas partes centrais de Rusia, pero tiveron que renunciar a algúns territorios periféricos, incluída Finlandia na esquina xeopolítica menos importante do noroeste. Como resultado, a delegación de Svinhufvud conseguiu a concesión de soberanía de Lenin o 4 de xaneiro de 1918.[51]

A comezos da guerra civil, Austria-Hungría, Dinamarca, Francia, Alemaña, Noruega, Suecia e Suíza recoñeceran a independencia de Finlandia. O Reino Unido e os Estados Unidos de América non a aprobaron; esperaron e vixiaron as relacións entre Finlandia e Alemaña (o principal inimigo dos Aliados), coa esperanza de anular o réxime de Lenin e devolver a Rusia á Guerra contra o Imperio Alemán. Ao mesmo tempo, os alemáns aceleraron a separación de Finlandia e Rusia para mover ao país á súa esfera de influencia.[52]

A guerra[editar | editar a fonte]

O xeneral C. G. E. Mannerheim en 1918, cun brazalete no que se aprecia o escudo de Finlandia

Escalada[editar | editar a fonte]

A escalada final cara á guerra comezou a principios de xaneiro de 1919, cando cada acción política ou militar dos Vermellos ou os Brancos resultaba nun contraataque do outro bando. Ambas partes xustificaban as súas accións como medidas defensivas, particularmente para os seus propios partidarios. Á esquerda, a vangarda do movemento eran as Gardas Vermellas de Helsinqui, Kotka e Turku; estas lideraron aos Vermellos rurais e convenceron aos líderes socialistas que se debatían entre a paz e a guerra para apoiar a revolución. Á dereita, a vangarda era o corpo dos Jägers, que se trasladaran a Finlandia, e os Gardas Civís voluntarios do suroeste de Finlandia, o sur de Ostrobotnia e a provincia de Viipuri na esquina sueste de Finlandia. As primeiras batallas locais tiveron lugar entre o 9 e o 21 de xaneiro de 1918 no sur e sueste de Finlandia, principalmente para gañar a carreira armamentística e para controlar Viipuri (sueco: Viborg, actualmente en ruso: Vyborg).[53]

Kullervo Manner, presidente da Delegación do Lobo Finlandés e último comandante en xefe dos Vermellos, retratado c. 1913–1915.

O 12 de xaneiro de 1918, o Parlamento autorizou o Senado de Svinhufvud a establecer a orde interna e a disciplina no nome do estado. O 15 de xaneiro, Carl Gustaf Emil Mannerheim, un antigo xeneral finlandés no Exército Imperial Ruso, foi nomeado comandante en xefe das Gardas Civís. O senado designou os Gardas, dende entón chamados Gardas Brancos, como Exército Branco de Finlandia. Mannerheim situou o seu cuartel xeral do Exército Branco na área de Vaasa-Seinäjoki. A onde branca para participar emitiuse o 25 de xaneiro. Os Brancos conseguiron armamento desarmando gornicións rusas entre o 21 e o 28 de xaneiro, en particular no sur de Ostrobotnia.[54]

Os Gardas Vermellos, liderados por Alia Aaltonen, negáronse a recoñecer a hexemonía dos Brancos e crearon unha autoridade militar propia. Aaltonen instalou o seu cuartel xeral en Helsinqui e púxolle o alcume de Smolna facéndose eco do Instituto Smolnyi, a sede dos bolxeviques en Petrogrado. A ordenar vermella de revolución emitiuse o 26 de xaneiro, e prendeuse unha lanterna vermella, un indicador simbólico do levantamento, na torre da Casa dos Traballadores. Unha gran mobilización dos Vermellos comezou a última hora da tarde do 27 de xaneiro, coa Garda Vermella de Helsinqui e algúns dos gardas situados ao longo da liña ferroviaria Tampere-Viipuri que se mobilizaran entre o 23 e o 26 de xaneiro, para salvagardar posicións vitais e escoltar un importante cargamento ferroviario de armas bolxeviques desde Petrogrado a Finlandia. As tropas Brancas tentaron capturar o envío: 20–30 finlandeses, Vermellos e Brancos, morreron na Batalla de Kämärä no istmo de Carelia o 27 de xaneiro de 1918.[55] A rivalidade polo poder en Finlandia culminara.[56]

Bandos[editar | editar a fonte]

Finlandia Branca e Finlandia Vermella[editar | editar a fonte]

A fronte e as ofensivas iniciais no principio da guerra.     Areas controladas polos Brancos     Ofensiva Branca     Areas controladas polos Vermellos     Ofensiva Vermella
  Liña ferroviaria

No principio da guerra, unha liña de fronte descontinua atravesaba o sur de Finlandia de oeste a leste, dividindo o país na Finlandia Branca e a Finlandia Vermella. As Gardas Vermellas controlaban a área cara ao sur, incluíndo case todas as grandes cidades e centros industriais, amais dos maiores terreos e granxas co maior número de arrendatarios e agricultores arrendatarios. A Finlandia Branca controlaba a zona norte, que era principalmente agraria e onde se atopaban granxas pequenas ou medianas e agricultores arrendatarios. O número de arrendatarios era menor e tiñan un status social melero que os do sur. Con todo, existían enclaves da forza opositora a ambos lados da fronte: dentro da área Branca encontrábanse as cidades industriais de Varkaus, Kuopio, Oulu, Raahe, Kemi e Tornio; dentro da Finlandia Vermella encontrábanse Porvoo, Kirkkonummi e Uusikaupunki. A eliminación destes territorios foi unha prioridade para ambos exércitos en febreiro de 1918.[57]

A Finlandia Vermella estaba liderada pola Delegación do Pobo (finés: kansanvaltuuskunta; sueco: folkdelegationen), creada o 28 de xaneiro de 1918 en Helsinqui. A delegación buscou o socialismo democrático baseado no espírito do Partido Socialdemócrata Finlandés; as súas visións diferían da ditadura do proletariado de Lenin. Otto Ville Kuusinen formulou unha provost para unha nova constitución, influenciada polas de Suíza e os Estados Unidos de América. Con era, o poder político estaría concentrado no Parlamento, cun papel menor para un goberno. A proposta incluía un sistema multipartidista; liberdade de reunión, expresión e prensa; e o uso de referendos na toma de decisións políticas. Para garantir a autoridade do movemento obreiro, a xente común tería dereito a unha revolución permanente. Os socialistas planeaban transferir unha parte substancial dos dereitos de propiedade ás administracións estatais e locais.[58]

Na política exterior, a Finlandia Vermella apoiou-se na Rusia bolxevique. O 1 de marzo de 1918 asinouse un tratado e acordo de paz entre Finlandia e Rusia, no que a Finlandia Vermella era chamada República Socialista dos Traballadores de Finlandia (finés: Suomen sosialistinen työväentasavalta; sueco: Finlands socialistiska arbetarrepublik). As negociacións para o tratado implicaron que –como na primeira guerra mundial en xeral– o nacionalismo era máis importante para ambas partes que os principios do socialismo internacional. Os finlandeses vermellos non aceptaron simplemente unha alianza cos bolxeviques e xurdiron importantes disputas, por exemplo, sobre a demarcación da fronteira entre a Finlandia Vermella e a Rusia Soviética. A importancia do tratado ruso-finés evaporouse axiña debido á sinatura do Tratado de Brest-Litovsk entre os bolxeviques e o Imperio Alemán o 3 de marzo de 1918.[59]

A política de Lenin sobre o dereito das nacións á autodeterminación pretendía prever a desintegración de Rusia durante o período de debilidade militar. Supuso que nunha Europa devastada pola guerra, o proletariado das nacións libres levaría a cabo revolucións socialistas e uniríase á Rusia soviética máis tarde. A maior parte do movemento obreiro finlandés apoiaba a independencia de Finlandia. Os bolxeviques finlandeses, influentes, mais escasos en número, mostrábanse favorables á integración de Finlandia en Rusia.[60]

O goberno da Finlandia Branca, o primeiro senado de Pehr Evind Svinhufvud, foi chamado Senado de Vaasa polo seu traslado a Vaasa, unha cidade cun emprazamento máis seguro na costa occidental, que actuou como capital do bando Branco dende o 29 de xaneiro ata o 3 de maio de 1918. Na política nacional, o principal obxectivo do Senado Branco era devolver a dereita política ao poder en Finlandia. Os conservadores planearon un sistema político monárquico, cun papel menor do Parlamento. Unha parte dos conservadores sempre apoiara a monarquía e opúxose á democracia; outros aceptaran o parlamentarismo dende a reforma revolucionaria de 1906, mais logo da crise de 1917–1918, concluíron que darlle o poder á xente común non funcionaría. Os social liberais e reformistas non socialistas opuxéronse a calquera restrición do parlamentarismo. Inicialmente resistíronse á axuda militar alemá, mais a guerra prolongada mudou a súa postura.[61]

Na política exterior, o Senado de Vaasa dependía do Imperio Alemán para obter axuda militar e política. O seu obxectivo era derrotar aos Vermellos; acabar coa influencia da Rusia bolxevique en Finlandia e expandir o territorio finlandés á Carelia Oriental, un fogar xeopoliticamente significativo para as persoas falantes de linguas ugrofinesas. A debilidade de Rusia inspirou unha idea da Gran Finlandia entre as faccións expansionistas tanto de dereitas como de esquerdas: os Vermellos tiñan reclamacións sobre as mesmas áreas. O Xeneral Mannerheim concordou na necesidades de facerse cargo de Carelia Oriental e de solicitar armas alemás, mais opúxose á intervención real alemá en Finlandia. Mannerheim recoñeceu a falta de habilidade da Garda Vermella en combate e confiou was habilidades dos Jägers finlandeses adestrados en Alemaña. Como antigo oficial do exército ruso, Mannerheim era moi consciente da desmoralización deste. Cooperou cos oficiais rusos aliados cos Brancos en Finlandia e Rusia.[62]

As principais ofensivas ata o 6 de abril. Os Brancos tomaron Tampere e derrotaron aos Vermellos finlandeses e rusos na Batalla de Rautu, nos istmo de Carelia.     Areas controladas polos Francos     Ofensiva Branca     Areas controladas polos Vermellos     Ofensiva Vermella
  Liña ferroviaria

Soldados e armas[editar | editar a fonte]

Un tren blindado soviético, Partizan, que axudou ao esforzo do bando Vermello na área de Viipuri.[63]

O número de tropas finlandesas en cada bando variaba dende 70 000 a 90 000 e ambos tiñan en torno a 100 000 rifles, 300-400 metralladoras e uns poucos centos de canóns. Mentres que a Garda Vermella estaba integrada principalmente por voluntarios, con salarios pagados ao principio da guerra, o Exército Branco consistía predominantemente en recrutas con 11 000-15 000 voluntarios. Os principais motivos do voluntariado eran os factores socioeconómicos, como o salario e a comida, así como o idealismo e a presión social. A Garda Vermella incluía a 2 600 mulleres, a maioría rapazas recrutadas nos centros industriais e as cidades do sur de Finlandia. Os traballadores urbanos e agrícolas constituían a maior parte da Garda Vermella, Mentres que os granxeiros propietarios de terras e persoas de educación tradicional formaron a columna vertebral do Exército Branco.[64] Ambos exércitos empregaron nenos soldado, principalmente entre os 14 e os 17 anos de idade. A utilización destes soldados xuvenís non era rara na primeira guerra mundial; os nenos da época estaban baixo a autoridade absoluta dos adultos e non estaban protexidos contra a explotación.[65]

Os rifles e as metralladoras da Rusia imperial foron o armamento principal tanto dos Vermellos como dos Brancos. O rifle máis comunmente usado foi o Mosin–Nagant ruso de 7,62 mm de 1891. En total estiveron en servizo en torno a dez modelos de rifle diferentes, o que provocou problemas na subministración de municións. A metralladora Maxim foi a metralladora máis empregada, junto coa M1895 Colt–Browning, Lewis e Madsen, menos empregadas. As metralladoras causaron unha parte substancial das baixas en combate. Os canóns de campo rusos empregáronse principalmente como fogo directo.[66]

A guerra civil finlandesa loitouse principalmente ao longo dos ferrocarrís; medios vitais para transportar tropas e subministracións, así como para empregar trens blindados, equipados con canóns lixeiros metralladoras pesadas. O cruzamento ferroviario máis importante dende o punto de vista estratéxico era Haapamäki, aproximadamente a 100 km ao nordés de Tampere, que conectaba o leste e o oeste de Finlandia, así como o sur e o norte do país. Outros cruzamentos críticos incluían Kouvola, Riihimäki, Tampere, Toijala e Viipuri. Os Brancos capturaron Haapamäki a finis de xaneiro de 1918, o que conduce á batalla de Vilppula.[67]

Os desembarcos alemáns na costa meridional e as súas operación. As ofensivas decisivas dos Brancos en Carelia.     Areas controladas polos Brancos ou alemáns     Ofensiva Branca     Ofensiva alemá     Areas controladas polos Vermellos
  Liña ferroviaria

Garda Vermella e tropas soviéticas[editar | editar a fonte]

Unha membro da Garda Vermella Feminina de Turku de 19 anos (esquerda) e outra de 27. Foron as últimas executadas en Lahti en maio de 1918.

As Gardas Vermellas finlandesas tomaron axiña a iniciativa na guerra tomando o control de Helsinqui o 28 de xaneiro de 1918 e emprendendo unha ofensiva xeral que durou dende febreiro ata principios de marzo de 1918. Os Vermellos estaban relativamente ben armados, mais unha falta crónica de líderes cualificados, tanto a nivel estratéxico como táctico, impediu que consolidaran os seus triunfos, e a maioría das ofensivas terminaron en nada. A cadea de mando militar funcionou relativamente ben ao nivel de compañía e pelotón, mais o liderado e a autoridade permaneceron febles, xa que a maioría dos comandantes de campo foron elixidos polo das tropas. As tropas comúns eran civís máis ou menos armados, cuxo adestramento militar, disciplina e moral de combate eran desaxeitadas e baixas.[68]

Ali Aaltonen foi substituído o 28 de xaneiro de 1918 por Eero Haapalainen como comandante en xefe. El, en cambio, foi substituído polo triunvirato bolxevique de Eino Rahja, Adolf Taimi e Evert Eloranta o 20 de marzo. O último comandante en xefe da Garda Vermella foi Kullervo Manner, dende o 10 de abril ata o último período da guerra canto os Vermellos xa non tiñan un líder nomeado. Algúns comandantes locais con talento, como Hugo Salmela na batalle de Tampere, proporcionaron un liderado xeitoso, mais non puideron mudar o curso da guerra. Os Vermellos conseguiron algunhas vitorias locais ao retirarse do sur de Finlandia cara a Rusia, como fronte ás tropas alemás na batalla de Syrjäntaka o 28–29 de abril en Tuulos.[69]

O comandante de cabalería da Garda Vermella Verner Lehtimäki no see cabal en 1918.

En torno a 50 000 das tropas do antigo tsar estaban estacionadas en Finlandia en xaneiro de 1918. Os soldados estaban desmoralizados e cansos da guerra, o os seus antigos servos tiñan sede de terras de cultivo liberadas polas revolucións. A maioría das tropas regresaron a Rusia ao finais de marzo de 1918. En total, de 7 000 a 10 000 soldados Vermellos rusos apoiaron aos Vermellos finlandeses, mais só ao redor de 3 000, en unidades pequenas separadas de 100 a 1&nbsp,000 soldados, puideron ser persuadidos para loitar na primeira liña da fronte.[70]

As revolucións en Rusia dividiron politicamente os oficiais do exército soviético e as súas actitudes cara a guerra civil finlandesa variaron. Mikhail Svechnikov liderou tropas Vermellas finlandesas en Finlandia Occidental en febreiro e Konstantin Yeremejev tropas soviéticas no istmo de Carelia, mentres que outros oficiais desconfiaron dos seus pares revolucionarios e cooperaron co Xeneral Mannerheim no see lugar, desarmando as gornicións soviéticas en Finlandia. O 30 de xaneiro de 1918, Mannerheim proclamou aos soldados rusos en Finlandia que o Exército Branco non loitaba contra Rusia, pero que o obxectivo da campaña Branca era derrotar aos Vermellos finlandeses e ás tropas soviéticas que os apoiaban.[71]

O número de soldados soviéticos activos na guerra civil finlandesa decaeu considerablemente unha vez que Alemaña atacou a Rusia o 18 de febreiro de 1918. O tratado xermano-soviético de Brest-Litovsk do 3 de marzo restrinxía o apoio bolxevique aos Vermellos finlandeses co envío de armas e subministracións. Os soviéticos permaneceron activos na fronte sueste, principalmente na batalla de Rautu no istmo de Carelia entre febreiro de abril de 1918, onde defenderon as aproximacións a Petrogrado.[72]

Garda Branca e o papel de Suecia[editar | editar a fonte]

Jägers finlandeses en Vaasa, Finlandia, o 26 de febreiro de 1918. O batallón está a ser inspeccionado polo Comandante en Xefe Branco C. G. E. Mannerheim.

Aínda que o conflito foi chamado por algúns, "A guerra dos afeccionados", o Exército Branco tiña dúas grandes vantaxes sobre a Garda Vermella: o liderado militar profesional de Gustaf Mannerheim e o seu persoal, que incluía a 84 oficiais voluntarios suecos e antigos oficiais finlandeses do exército do tsar; e 1 450 soldados do batallón Jäger de 1 900 efectivos. A maioría das unidades chegaron a Vaasa 25 de ferreiro de 1918.[73] No campo de batalla, os Jägers, endurecidos na batalla na Fronte Oriental, proporcionaron un forte liderado que fixo posible o combate disciplinado dos soldados Brancos comúns. Os soldados eran similares aos Vermellos neste aspecto, xa que tiñan pouco e inaxeitado adestramento. Ao principio da guerra, o liderato superior da Garda Branca tiña pouca autoridade sobre as unidades Brancas voluntarias, que só obedecían aos seus líderes locais. A finais de febreiro, os Jägers comezaron un adestramento rápido a seis rexementos de recrutas.[73]

O batallón Jäger estaba tamén politicamente dividido. 450 Jägers –na súa maioría socialistas– permaneceron estacionados en Alemaña, xa que temíase que puideran poñerse do lado dos Vermellos. Os líderes da Garda Branca enfrontáronse a un problema similar cando recrutaron homes novos en febreiro de 1918: 30 000 partidarios obvios do movemento obreiro finlandés nunca se presentaron. Tamén se descoñecía se as tropas comúns recrutadas nas granxas pequenas e pobres do centro e norte de Finlandia tiñan unha motivación suficiente para loitar contra os Vermellos finlandeses. A propaganda Branca promobía a idea de que libraban unha guerra defensiva fronte aos bolxeviques rusos, e menosprezaba o papel dos finlandeses Vermellos entre os seus inimigos.[74] As divisións sociais apareceron entre o sur e o norte de Finlandia e dentro da Finlandia rural. A economía e a sociedade do norte modernizárase dun xeito moito máis lento que o sur. Había un conflito moito máis pronunciado entre o Cristianismo e o socialismo no norte, e a propiedade das terras de cultivo confería un status social, motivando aos agricultores a loitar contra os Vermellos.[75]

Suecia declarouse neutral tanto durante a primeira guerra mundial como na guerra civil finlandesa. A opinión xeral, en particular entre a elite sueca, estaba dividida entre os partidarios dos Aliados e das Potencias Centrais, sendo o xermanismo algo máis popular. Tres prioridades en tempos de guerra determinaron a política pragmática do goberno liberal socialdemócrata sueco: economía sólida, con exportación de mineral de ferro e alimentos a Alemaña; mantemento da tranquilidade da sociedade sueca; e xeopolítica. O goberno aceptou a participación de oficiais e soldados sueco voluntarios no Exército Branco finlandés para bloquear a expansión dos disturbios revolucionarios a Escandinavia.[76]

Unha brigada sueca paramilitar de 1 000 efectivos, liderada por Hjalmar Frisell, participou na batalla de Tampere e nos combates ao sur da cidade. En ferreiro de 1918, a Armada de Suecia escoltou o escuadrón naval alemán que transportaba os Jägers finlandeses e armas alemás e permitiulle pasar por aguas territoriais suecas. Os socialistas suecos tentaron iniciar negociacións de paz entre os Brancos e os Vermellos. A debilidade de Finlandia ofreceu a Suecia a posibilidade de facerse cargo das xeopoliticamente vitais illas Åland finlandesas, ao leste de Estocolmo, mais a operación do exército alemán en Finlandia paralizou este plano.[77]

Intervención alemá[editar | editar a fonte]

Soldados alemáns cunha metralladora MG 08 en Helsinqui logo da rendición do cuartel da Garda Vermella en Smolna.

En marzo de 1918, o Imperio Alemán interviu na guerra civil finlandesa do lado do Exército Branco. Os activistas finlandeses que se apoiaban no xermanismo estiveran procurando a axuda alemá para liberar a Finlandia da hexemonía soviética dende finais de 1917, mais debido á presión á que se enfrontaban na Fronte Oriental, os alemáns non querían poñer en perigo o seu armisticio e as negociacións de paz coa Unión Soviética. A postura alemá mudou logo do 10 de febreiro, cando Lev Trotski, a pesar da debilidade da posición dos bolxeviques, interrompeu as negociacións, coa esperanza de que estalaran revolucións no Imperio Alemán e cambiara todo. O 13 de febreiro o liderado alemán decidiu tomar represalias e enviar destacamentos militares tamén a Finlandia. Como pretexto para a agresión, os alemáns atenderon as "peticións de axuda" dos países occidentais veciños de Rusia. Os representantes da Finlandia Branca en Berlín solicitaron axuda o 14 de febreiro.[78]

O Exército Imperial Alemán atacou Rusia o 18 de febreiro. A ofensiva conduciu a un rápido colapso das forzas soviéticas e á sinatura do primeiro Tratado de Brest-Litovsk polos bolxeviques o 3 de marzo de 1918. Finlandia, os países bálticos, Polonia e Ucraína foron transferidos á esfera de influencia alemá. A guerra civil finlandesa abriu unha rota de acceso de baixo custo a Fenoscandia, one o status xeopolítico alterouse cando un escuadrón naval británico invadiu o porto soviético de Murmansk polo Océano Ártico o 9 de marzo de 1918. O líder do esforzo de guerra alemán, o Xeneral Erich Ludendorff, quería manter a Petrogrado baixo ameaza de ataque a través da área Viipuri-Narva e instalar unha monarquía liderada polos alemáns en Finlandia.[79]

O 5 de marzo de 1918, un escuadrón naval alemán desembarcou nas illas Åland (a mediados de febreiro de 1918, as illas foran ocupadas por unha expedición militar sueca, que as abandonou en maio). O 3 de abril de 1918, a División do Mar Báltico (alemán: Ostsee-Division) de 10 000 efectivos, liderada polo Xeneral Rüdiger von der Goltz, lanzou a ataque principal contra Hanko, ao oeste de Helsinqui. Este foi seguido o 7 de abril polo Destacamento Brandenstein (alemán: Abteilung-Brandenstein) do Coronel Otto von Brandenstein, duns 3 000 efectivos, que tomou a cidade de Loviisa ao leste de Helsinqui. As formacións alemás máis grandes avanzaron cara o leste dende Hanko e tomaron Helsinqui o 12-13 de abril, mentres que o Destacamento Brandenstein invadiu a cidade de Lahti o 19 de abril. O principal destacamento alemán avanzou cara ao norte da capital e tomou Hyvinkää e Riihimäki o 21–22 de abril, seguidas por Hämeenlinna o 26 de abril. O golpe final á causa da Finlandia Vermella deuse cando os bolxeviques interromperon as negociacións de paz en Brest-Litovsk, o que levou á ofensiva oriental alemá en febreiro de 1918.[80]

Enfrontamentos decisivos[editar | editar a fonte]

Batalla de Tampere[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Batalla de Tampere.
Edificios civís de Tampere en ruínas logo da Batalla de Tampere.

En febreiro de 1918, o Xeneral Mannerheim deliberou sobre onde poñer o foco da ofensiva xeral dos Brancos. Había dúas fortalezas inimigas estratéxicas vitais: Tampere, a maior cidade industrial de Finlandia no suroeste, e Viipuri, a principal cidade de Carelia. Aínda que apoderarse de Viipuri ofrecía moitas vantaxes, o seu exército falto de habilidades de combate e o potencial dun gran contraataque polos Vermellos na área ou no suroeste facíano demasiado arriscado.[81]

Mannerheim decidiu atacar primeiro Tampere. Lanzou o principal asalto o 16 de marzo de 1918, en Längelmäki, a 65 km ao nordeste da cidade, a través do flanco dereito da defensa dos Vermellos. Ao mesmo tempo, os Brancos atacaron a través da primeira liña da fronte norte de VilppulaKuru–Kyröskoski–Suodenniemi. Aínda que os Brancos non estaban afeitos á guerra ofensiva, algunhas unidades da Garda Vermella colapsaron e retrocederon en pánico baixo o peso da ofensiva, mentres que outros destacamentos Vermellos defenderon as súas posicións ata o final e foron capaces de frear o avance das tropas Brancas. Finalmente, os Brancos sitiaron Tampere. Curtaron a conexión dos Vermellos cara ao sur en Lempäälä o 24 de marzo e cara o oeste en Siuro, Nokia, e Ylöjärvi o 25 de marzo.[82]

Na Batalla de Tampere loitaron entre 16 000 soldados Brancos e 14 000 Vermellos. Foi a primeira batalla urbana a gran escala de Finlandia e un dos catro enfrontamentos militares máis decisivos da guerra. A loita pola área de Tampere comezou o 28 de marzo, na véspera da Pascua de 1918, posteriormente chamado "Xoves Santo sanguento", no cemiterio de Kalevankangas. O Exército Branco non conseguiu unha vitoria decisiva no feroz combate e sufriu máis do 50% de perdas nalgunhas das súas unidades. Os Brancos tiveron que reorganizar as súas tropas e plans de batalla, logrando atacar o centro da cidade nas primeiras horas do 3 de abril.[83]

Logo dun bombardeo de artillaría pesado e concentrado, as Gardas Brancas avanzaron de casa en casa e de rúa a rúa, mentres que as Gardas Vermellas retirábanse. Na tardiña do 3 de abril, os Brancos chegaron á beira oriental dos rápidos do Tammerkoski. Os intentos dos Vermellos de romper o asedio de Tampere dende o exterior a través da liña ferroviaria Helsinqui-Tampere fracasaron. As Gardas Vermellas perderon as partes occidentais entre o 4 e o 5 de abril. A casa do concello de Tampere estaba entre os últimos bastións Vermellos. A batalla finalizou o 6 de abril de 1918 coa rendición das forzas Vermellas nas sección de Pyynikki e Pispala en Tampere.[83]

Os Vermellos, agora á defensiva, amosaron unha motivación maior para loitar durante a batalla. O Xeneral Mannerheim viuse obrigado a despregar algúns dos destacamentos Jäger, inicialmente destinados a ser conservados para o seu uso posterior na área de Viipuri. A Batalla de Tampere foi a acción máis sanguenta da guerra civil. A Exército Branco perdeu de 700 a 900 combatentes, incluídos 50 Jägers, o maior número de mortes que sufriu o batallón Jäger nunha soa batalla da guerra de 1918. As Gardas Vermellas perderon de 1 000 a 1 500 combatentes, con outros 11 000–12,000 capturados. 71 civís morreron, principalmente a causa do fogo de artillaría. As partes orientais da cidade, que consistían principalmente en edificios de madeira, foron destruídas por completo.[84]

Batalla de Helsinqui[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Batalla de Helsinqui.

Logo de que as conversas de paz entre alemáns e Vermellos finlandeses se interromperan o 11 de abril de 1918, comezou a batalla polo capital de Finlandia. Ás 5:00 do 12 de abril en torno a 2 000-3 000 soldados alemáns da División do Mar Báltico, liderados polo coronel Hans von Tschirsky und von Bögendorff, atacaron a cidade dende o noroeste, apoiados polo ferrocarril Helsinqui-Turku. Os alemáns irromperon na área entre Munkkiniemi e Pasila, e avanzaron sobre as partes centro-occidentais da cidade. O escuadrón naval alemán dirixido polo vicealmirante Hugo Meurer bloqueou o porto da cidade, bombardeou a zona sur da cidade e desembarcou marines Seebataillon en Katajanokka.[85]

Ao redor de 7 000 Vermellos finlandeses defenderon Helsinqui, mais as súas mellores tropas loitaron noutras frontes da guerra. As principais fortalezas da defensa Vermella eran a Casa dos Traballadores, a Estación Central de Helsinqui, o cuartel xeral Vermellos en Smolna, a área do Palacio do SenadoUniversidade de Helsinqui e os antigas gornicións rusas. Na tardiña do 12 de abril, a maioría das partes do sur e todas as da zona occidental da cidade foran ocupadas polos alemáns. Gardas Brancos locais de Helsinqui, logo de terse agochado na cidade durante a guerra, uníronse á batalla mentres os alemáns avanzaban pola cidade.[86]

O 13 de abril, as tropas alemás tomaron a Praza do Mercado, Smolna, o Palacio Presidencial e a área do Senado-Ritarihuone. Cara ao final, unha brigada alemá con 2 000–3 000 soldados, dirixidos polo coronel Kondrad Wolf uníronse á batalla. A unidade apresurouse dende o norte cara ás partes orientais de Helsinqui, entrando nos barrios obreiros de Hermanni, Kallio e Sörnäinen. A artillaría alemá bombardeou e destruíu a Casa dos Traballadores e apagou a lanterna vermella da revolución finlandesa. As partes orientais da cidade rendéronse en torno ás 14:00 do 13 de abril, cando unha se izou unha bandeira branca na torre da Igrexa de Kallio. A loita esporádica durou ata a tarde. En total, 60 alemáns, 300-400 Vermellos e 23 combatentes da Garda Branca morreron na batalla. Os redor de 7 000 Vermellos foran capturados. O exército alemán celebrou a vitoria cun desfile militar no centro de Helsinqui o 14 de abril de 1918.[87]

Batalla de Lahti[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Batalla de Lahti.

O 19 de abril de 1918, o Destacamento Brandenstein fíxose cargo da cidade de Lahti. As tropas alemás avanzaron dende o leste-sueste vía Nastola, a través do cemiterio de Mustankallio en Salpausselkä e as gornicións rusas en Hennala. A batalla for menor pero estratexicamente importante porque curtou a conexión entre os Gardas Vermellos occidentais e orientais. Os enfrontamentos locais estalaron na cidade e os seus arredores entre o 22 de abril e o 1 de maio de 1918 cando varios milleiros de Gardas Vermellos occidentais e civís vermellos refuxiados tentaron avanzar no seu camiño cara a Rusia. As tropas alemás puideron reter reter partes importantes da cidade e deter o avance vermello. En total, 600 combatentes Vermellos e 80 alemáns morreron, e 30 000 Vermellos foron capturados en Lahti e os seus arredores.[88]

Batalla de Viipuri[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Batalla de Viipuri.

Logo da derrota en Tampere, a Garda Vermella comezou unha lenta retirada cara ao leste. Cando o Exército Alemán tomou Helsinqui, o Exército Branco mudou o enfoque militar cara á área de Viipuri, onde 18 000 Brancos avanzaban contra unha defensa de 15 000 Vermellos. O plano de guerra Xeneral Mannerheim fora revisado como resultado da Batalla de Tampere, unha cidade civil e industrial. O seu obxectivo era evitar novos e complexos combates na cidade de Viipuri, unha antiga fortaleza militar. Os destacamentos Jäger tentaron atar e destruír a forza Vermella fora da cidade. Os Brancos puideron curtar a conexión dos Vermellos cara a Petrogrado e debilitar as tropas no istmo de Carelia do 20 ao 26 de abril, mais o golpe decisivo aínda non se dera en Viipuri. O ataque final comezou ao final do 27 de abril cunha forte descarga da artillaría Jäger. A defensa Vermella colapsou gradualmente, e finalmente os Brancos conquistaron Patterinmäki —a última posición simbólica dos Vermellos no levantamento de 1918— nas primeiras horas do 29 de abril de 1918. En total, 400 Brancos morreron, e entre 500 e 600 Vermellos morreron e 12 000 e 15 000 foron capturados.[89]

Terror Branco e Vermello[editar | editar a fonte]

Un pelotón de fusilamento Branco executando a dous soldados Vermellos en Kiviniemi, no istmo de Carelia.

Tanto o bando Branco como o Vermello levaron a cabo actos de violencia política mediante execucións, denominados respectivamente Terror Branco (finés: valkoinen terrori; sueco: vit terror) e Terror Vermello (finés: punainen terrori; sueco: röd terror). Os activistas finlandeses cruzaran o límite da violencia política durante o primeiro período da rusificación. As operacións de terror a gran escala naceran e reproducíranse en Europa durante a primeira guerra mundial, a primeira guerra total. As Revolucións de Febreiro e Outubro iniciaran unha violencia similar en Finlandia: primeiro polas tropas do exército ruso que executaban os seus oficiais, posteriormente entre os finlandeses Brancos e Vermellos.[90]

O terror consistía nun aspecto calculado da guerra xeral e, por outra banda, os asasinatos locais, persoais e os actos de vinganza correspondentes. No primeiro, o personal de mando planeaba e organizaba as accións e daba ordes aos rangos inferiores. Canto menos un terzo do terror Vermello e a maioría do terror Branco foi articulado dende o alto mando. En febreiro de 1918, o personal de mais alto rango do bando Branco puxo en funcionamento un Escritorio de Seguridade das Áreas Ocupadas, e déronselle ás tropas Brancas Instrucións para a Xudicatura en Tempos de Guerra, posteriormente chamadas Declaración de Disparar no Acto. Esta orde autorizaba os comandantes de campo a executar esencialmente a calquera que consideraran axeitado. Non se encontrou ningunha orde por parte do liderato menos organizado e máis alto da Garda Vermella autorizando o Terror Vermello. O papel foi "queimado" ou a orde foi oral.[91]

Os principais obxectivos do terror eran destruir a estrutura de mando do inimigo; para limpar e asegurar as áreas gobernadas e ocupadas polos exércitos; e para crear conmoción e medo entre a poboación civil e os soldados inimigos. Ademais, a natureza paramilitar das tropas comúns e a súa falta de habilidades leváronas a empregar a violencia política como un arma militar. A maioría das execucións foron levadas a cabo por unidades de cabalería chamadas "Patrullas Voantes", que constaban de 10 a 80 soldados de entre 15 e 20 anos e dirixidos por un líder adulto e con experiencia con autoridade absoluta. As patrullas, especializadas en operacións de procurar e destruir e tácticas de escuadrón da morte, eran similares aos Sturmbattalions alemáns e ás unidades de asalto rusas organizadas durante a primeira guerra mundial. O terror logrou algúns dos seus obxectivos, mais tamén deu unha motivación adicional para loitar contra un inimigo considerado inhumano e cruel. Tanto a propaganda Vermella como a Branca fixeron unha utilización efectiva das accións dos seus opoñentes, aumentando a espiral de vinganza.[92]

Terror Vermello en abril de 1918: a masacre do cárcere do condado de Viipuri, onde 30 prisioneiros Brancos foron assassinados.[93]

A Garda Vermella executou a Brancos influíntes, incluídos políticos, grandes terrateñentes, industriais, policías, funcionarios e profesores, así como Gardas Brancos. Dez sacerdotes da Igrexa Evanxélica Luterana e 90 socialistas moderados foron asasinados. O número de execucións variou durante os meses de guerra, acadando o seu punto máximo en febreiro cando os Vermellos aseguraron o seu poder, mais en marzo rexistráronse poucos porque os Vermellos non puideron tomar novas áreas fora da fronte orixinal. As cifras incrementáronse de novo en abril, cando os Vermellos tentaron abandonar Finlandia. Os dous maiores centros do Terror Vermello foron Toijala e Kouvola, onde se executaron a 300–350 Brancos entre ferreiro e abril de 1918.[94]

A Garda Branca executou a Gardas Vermellos e líderes políticos, as tropas Vermellas, membros socialistas do Parlamento de Finlandia e os administradores Vermellos locais, e aqueles activos na posta en funcionamento do Terror Vermello. Os números varían ao longo dos meses cando os Brancos conquistaron o sur de Finlandia. O Terror Branco exhaustivo comezou coa súa ofensiva xeral en marzo de 1918 e incrementouse constantemente. Todo o seu punto máximo ao final da contenda e diminuiu e cesou logo de que as tropas inimigas foran transferidas a campos de prisioneiros. Durante o punto álgido das execucións, entre finais de abril e principios de maio, 200 Vermellos eran executados cada día. O Terror Branco foi decisivo fronte os soldados rusos que axudaban aos Vermellos finlandeses, e varios civís rusos non socialistas foron asasinados na masacre de Viipuri, a consecuencia da Batalla de Viipuri.[95]

En total, 1 650 Brancos morreron como resultado do Terror Vermello, mentres que en torno a 10 000 Vermellos perderon a vida polo Terror Branco, que se converteu nunha limpeza política. As vítimas Brancas foron registradas exactamente, mentres que o número de tropas Vermellas executadas inmediatamente despois das batallas segue sen estar claro. Xunto co duro trato dos Vermellos nos campos de prisioneiros durante 1918, as execucións inflixiron as máis profundas cicatrices mantais aos finlandeses, independentemente da súa filiación política. Algúns dos que levaron a cabo os asasinatos quedaron traumatizados, un fenómeno que logo foi documentado.[96]

Final[editar | editar a fonte]

O 8 de abril de 1918, logo da derrota en Tampere e a intervención do Exército Alemán, Delegación do Pobo retirouse de Helsinqui a Viipuri. A perda de Helsinqui empurrounos a Petrogrado o 25 de abril. A fuga dos líderes amargou a moitos Vermellos, e milleiros deles tentaron fuxir a Rusia, mais a maior parte dos refuxiados eran rodeados polas tropas Brancas e alemás. Na zona de Lahti rendéronse o 1–2 de maio.[97] As longas caravanas Vermellas incluían a mulleres e nenos, que experimentaron unha fuxida desesperada e caótica con severas perdas debido aos ataques Brancos. A escena foi descrita como un "camiño de bágoas" para os Vermellos, mais para os Brancos, a visión de longas caravanas inimigas dirixíndose cara o leste foi un momento vitorioso. As últimas fortalezas da Garda Vermella entre a área de Kouvola e Kotka caeron o 5 de maio, logo da Batalla de Ahvenkoski. A guerra de 1918 finalizou o 15 de maio de 1918, cando os Brancos tomaron o forte Ino, unha base de artillaría costeira rusa no istmo de Carelia, das tropas rusas. A Finlandia Branca e o Xeneral Mannerheim celebraron a vitoria cun gran desfile militar en Helsinqui o 16 de maio de 1918.[97]

A Garda Vermella fora derrotada. O movemento obreiro finlandés inicialmente pacifista perdera a Guerra Civil, varios líderes militares suicidáronse e a maioría dos Vermellos foron levados a campos de prisioneiros. O Senado de Vaasa regresou a Helsinqui o 4 de maio de 1918, mais a capital estaba baixo o control do Exército Alemán. A Finlandia Branca convertérase nun protectorado do Imperio Alemán e o xeneral Rüdiger von der Goltz foi chamado "o auténtico Rexente de Finlandia". Non se levaron a cabo negociacións de paz ou armisticio entre Brancos e Vermellos e nunca se asinou un tratado de paz oficial para poñer fin á guerra civil finlandesa.[98]

Consecuencias e impacto[editar | editar a fonte]

Campos de prisioneiros[editar | editar a fonte]

Un campo de prisioneiros para prisioneiros de guerra Vermellos en Suomenlinna, Helsinqui. Ao redor de 12 500 prisioneiros de guerra Vermellos morreron en campos como este vítimas de malnutrición e enfermidades

O Exército Branco e as tropas alemás capturaron en torno a 80 000 prisioneiros de guerra Vermellos, incluídas 5 000 mulleres, 1 500 nenas e menos, e 8 000 rusos. Os maiores campos de prisioneiros foron os de Suomenlinna (unha illa fronte a Helsinqui), Hämeenlinna, Lahti, Riihimäki Tammisaari, Tampere e Viipuri. O Senado decidiu manter detidos os prisioneiros de guerra ata que se investigara o papel de cada un na guerra civil. O 29 de maio de 1918 promulgouse a lexislación para un tribunal de traizón (finés: valtiorikosoikeus; sueco: domstolen för statsförbrytelser). A xudicatura dos 145 tribunais inferiores dirixidos polo Tribunal Supremo de Traizón (finés: valtiorikosylioikeus; sueco: överdomstolen för statsförbrytelser) non cumpriu cos estándares de imparcialidade, debido á atmosfera condenatoria da Finlandia Branca. En total 76 000 casos foron examinados e 68 000 Vermellos foron condenados, principalmente por traizón; 39 000 foron postos en liberdade condicional, mentres que o tempo medio de reclusión para o resto foi de dous a catro anos na cadea. 555 persoas foron condenadas a morte, das cales 113 foron executadas. Os xuízos revelaron que algúns adultos inocentes foran encarcerados.[99]

Combinado coa grave escaseza de alimentos causada pola guerra civil, o encarceramento masivo levou a unha alta taxa de mortalidade nos campos de prisioneiros, e a catástrofe viuse agravada pola mentalidade anoxada, punitiva e indiferente do bando gañador. Moitos prisioneiros sentiron que foran abandonados polos seus propios líderes, que fuxiran a Rusia. A condición física e mental dos prisioneiros de guerra diminuiu en maio de 1918. Moitos prisioneros foran enviados aos campos de Tampere e Helsinqui na primeira metade de abril e as subministración de alimentos foi interrompida durante a retirada dos Vermellos cara ao leste. En consecuencia, en xuño 2 900 prisioneiros morreron de fame, ou a causa de enfermidades causadas pola malnutrición ou da gripe española: 5 000 en xullo; 2 200 en agosto; e 1 000 en setembro. A taxa de mortalidade foi máis alta no Campo de prisioneiros de Tammisaari, cun 34%, mentres que a taxa variou entre o 5% e o 20% nos demais. En total, en torno a 12nbsp;500 finlandeses pereceron (3 000–4 000 debido á gripe española) mentres estaban detidos. Os mortos foron enterrados en fosas comúns próximas aos campos. Ademais, 700 prisioneiros severamente debilitados morreron pouco despois de ser liberados dos campos.[100]

A maioría dos prisioneiros de guerra foron postos en liberdade condicional ou indultados a finais de 1918, logo dunha mudanza na situación política. Ao final do ano quedaban 6 100 prisioneiros Vermellos e ao final de 1919 4 000. En xaneiro de 1920, 3 000 foron indultados e devolvéronselles os dereitos civís a 40 000 antigos Vermellos. En 1927, O Partido Socialdemócrata liderado por Väinö Tanner indultou os últimos 50 prisioneiros. O goberno finlandés pagou reparacións a 11 600 prisioneiros de guerra en 1973. As dificultades traumáticas dos campos de prisioneiros aumentaron o apoio ao comunismo en Finlandia.[101]

Nación devastada pola guerra[editar | editar a fonte]

A guerra civil foi unha catástrofe para Finlandia: ao redor de 36 000 persoas – o 1,2% da poboación – morreu. A guerra deixou a aproximadamente 15 000 nenos orfos. A maioría de perdas foron fora dos campos de batalla: nos campos de prisioneiros e as campañas de terror. Moitos Vermellos fuxiron a Rusia ao final da guerra e durante o período que a seguiu. O medo, a amargura e o trauma causados pola guerra afondaron as divisións dentro da sociedade finlandesa e moitos finlandeses moderados identificáronse a si mesmos como "cidadáns de dúas nacións".[102]

O conflito causou a desintegración das faccións socialistas e non socialistas. A mudanza de poder cara á dereita provocou unha disputa entre conservadores e liberais sobre o mellor sistema de goberno que debía adoptar Finlandia: a primeira demandaba unha monarquía e o parlamentarismo restrinxido; os segundos demandaban unha república democrática. Ambas partes xustificaban os seus puntos de vista sobre bases políticas e legais. Os monárquicos apoiáronse na constitución monárquica do réxime sueco de 1772 (aceptado por Rusia en 1809), menosprezaban a Declaración de Independencia de 1917, e propuxeron unha constitución monárquica modernizada para Finlandia. Os republicanos argumentaron que a lei de 1772 perdera validez na Revolución de Febreiro, que a autoridade do tsar ruso fora asumida polo Parlamento de Finlandia o 15 de novembro de 1917, e que a República de Finlandia fora adoptada o 6 de decembro dese ano. Os republicanos puideron deter a aprobación da proposta dos monárquicos no Parlamento. Os realistas responderon aplicando a lei de 1772 para seleccionar un novo monarca para o país sen facer referencia ao Parlamento.[103]

O movemento obreiro finlandés dividiuse en tres partes: os socialdemócratas moderados en Finlandia; os socialistas radicais en Finlandia; e os comunistas na Rusia Soviética. O Partido Socialdemócrata tivo a súa primeira reunión oficial logo da guerra civil o 25 de decembro de 1918, na que o partido proclamou un compromiso cos medios parlamentarios e rexeitou o bolxevismo e o comunismo. Os líderes da Finlandia Vermella, que fuxiran a Rusia, crearon o Partido Comunista de Finlandia en Moscova o 29 de agosto de 1918. Antes da loita polo poder en 1917 e a sanguenta guerra civil posterior, os antigos Fennomans e os socialdemócratas que apoiaran medios "ultrademocráticos" na Finlandia Vermella declararon un compromiso co bolxevismo-comunismo revolucionario e coa ditadura do proletariado, baixo o control de Lenin.[104]

O Parlamento Rump de Finlandia, Helsinqui 1918. Oficiais do exército alemán permanecen de pé na esquina esquerda. O socialdemócrata Matti Paasivuori está á dereita, representando só os socialistas finlandeses.

En maio de 1918, J. K. Paasikivi formou un Senado conservador-monárquico, e o Senado pediu ás tropas alemás que permaneceran en Finlandia. O tratado de Brest-Litovsk do 3 de marzo e os acordos fino-alemáns do 7 de marzo vincularon á Finlandia Branca á esfera de influencia do Imperio Alemán. O xeneral Mannerheim renunciou ao seu cargo o 25 de maio despois de desacordos co Senado sobre a hexemonía alemá en Finlandia, e sobre o seu plano de atacar Petrogrado para rexeitar os bolxeviques e capturar a Carelia rusa. Os alemáns opuxéronse a estes planos debido cos seus tratados de paz con Lenin. A guerra civil debilitou o Parlamento Finlandés; converteuse nun Parlamento Rump que incluía só a tres representantes socialistas.[105]

O 9 de outubro de 1918, baixo a presión de Alemaña, o Senado e o Parlamento elixiron a un príncipe alemán, Friedrich Karl, o cuñado do emperador alemán Guillerme II, para converterse no rei de Finlandia. O liderado alemán tamén puido empregar o colapso de Rusia para o beneficio xeopolítico do Imperio Alemán en Fenoscandia. A guerra civil e as secuelas diminuíron a independencia de Finlandia, en comparación co status que tiña finais do ano 1917–1918.[106]

A situación económica de Finlandia deteriorouse drasticamente dende 1918; a recuperación dos niveis previos ao conflito logrouse só en 1925. A crise máis aguda foi a subministración de alimentos, que xa era deficiente en 1917, aínda que ese ano evitárase a fame a gran escala. A guerra civil causou unha fame marcada no sur do país. A finais de 1918, o político finlandés Rudolf Holsti pediu axuda a Herbert Hoover, o presidente americano do Comité de Axuda en Bélxica. Hoover organizou a entrega de envíos de alimentos e persuadiu os Aliados para que relaxaran o seu bloqueo do Mar Báltico, que obstruíra a subministración de alimentos a Finlandia, e para permitir a entrada de alimentos no país.[107]

Compromiso[editar | editar a fonte]

O 15 de marzo de 1917, o destino do pobo finlandés decidírase fora de Finlandia, en Petrogrado. O 11 de novembro de 1918, o futuro da nación determinouse en Berlín, como resultado da rendición de Alemaña para poñer fin á primeira guerra mundial. O Imperio Alemán derrubouse coa Revolución Alemá de 1918–19, motivada pola falta de alimentos, o cansazo Pola guerra e a derrota nas batallas da Fronte Occidental. O Xeneral Rüdiger von der Goltz e a súa división deixaron Helsinqui o 16 de decembro de 1918, e o Príncipe Friedrich Karl, que aínda non fora coroado, abandonou o seu papel catro días despois. O status de Finlandia paso de ser un protectorado monárquico do Imperio Alemán a unha república independente. O novo sistema de goberno foi confirmado pola Constitución (finés: Suomen hallitusmuoto; sueco: regeringsform för Finland) o 17 de xullo de 1919.[108]

O memorial dos Brancos na guerra civil en Antrea (agora Kamennogorsk, Rusia)

As primeiras eleccións locais baseadas no sufraxio universal celebráronse do 17 ao 28 de de decembro de 1918, e as primeiras eleccións parlamentarias libres tiveron lugar logo da guerra civil o 3 de marzo de 1919. Os Estados Unidos e o Reino Unido recoñeceron a soberanía finlandesa os días 6 e 7 de maio de 1919. As potencias occidentais demandaron o estabelecemento de repúblicas democráticas na Europa de posguerra, para afastar ás masas lonxe dos movementos revolucionarios xeneralizados. O Tratado de Tartu ruso-finlandés asinouse o 14 de outubro de 1920, co obxectivo de estabilizar as relacións políticas entre Finlandia e Rusia e resolver a cuestión fronteiriza.[109]

En abril de 1918, o principal social liberal finlandés e o eventual primeiro presidente de Finlandia, Kaarlo Juho Ståhlberg escribiu: "É urxente que a vida e o desenvolvemento neste país volvan ao camiño que xa acadaramos en 1906 e do que a axitación da guerra nos afastou". O socialdemócrata moderado Väinö Voionmaa sinalou en 1919: "Aqueles que aínda confían no futuro desta deben ter unha fe excepcionalmente forte. Este novo e independente país perdeu case todo a causa da guerra". Voionmaa foi un compañeiro vital para o líder do reformado Partido Socialdemócrata, Väinö Tanner.[110]

Santeri Alkio apoiou as políticas moderadas. O seu compañeiro de partido, Kyösti Kallio instou no seu discurso de Nivala o 5 de maio de 1918: "Debemos reconstruír unha nación finlandesa, que non está dividida entre Vermellos e Brancos. Temos que crear unha república democrática finlandesa, onde todos os finlandeses poidan sentir que somos verdadeiros cidadáns e membros desta sociedade". seguiron o pensamentos do membro do Partido de Coalición Nacional Lauri Ingman, que escribiu a principios de 1918: "Un xiro político máis cara á dereita non nos axudará agora, senón que fortalecerá o apoio ao socialismo neste país".[111]

Xunto con outros finlandeses de mentalidade aberta, a nova asociación construíu un compromiso finlandés que finalmente entregou unha democracia parlamentaria estable e ampla. O compromiso estaba baseado tanto na derrota dos Vermellos na guerra civil como no feito de que a maior parte dos obxectivos políticos dos Brancos non se lograran. Logo de que as forzas estranxeiras abandonaran Finlandia, as faccións militantes dos Vermellos e os Brancos perderon o seu respaldo, mentres que a integridade nacional e cultural anterior a 1918 e o legado Fennoman destacáronse entre os finlandeses.[112]

A debilidade tanto de Alemaña como de Rusia logo da primeira guerra mundial favoreceu a Finlandia e fixo posible un arranxo social e político finlandés pacífico e doméstico. Un proceso de reconciliación conduciu a unha unificación nacional lenta e dolorosa, pero firme. Ao final, o baleiro de poder do interregno de 1917–1919 deu paso ao compromiso finlandés. Dende 1919 ata 1991, a democracia e a soberanía dos finlandeses resistiron os desafíos do radicalismo político de dereita e esquerda, a crise da segunda guerra mundial e a presión da Unión Soviética durante a Guerra Fría.[113]

Na cultura popular[editar | editar a fonte]

Unha fosa común para soldados e civís Vermellos en Pohjois-Haaga, Helsinqui.[114]

Entre 1918 e a década de 1950, a literatura e a poesía dominantes presentaban a guerra de 1918 dende o punto de vista dos vencedores Brancos, con obras como Tykkien virsi (traducible como Salmo dos canóns) de Arvi Järventaus en 1918. En poesía, Bertel Gripenberg, que se ofrecera como voluntario do Exército Branco celebrou a súa causa na "Den stora tiden" (traducible como "A idade gloriosa") en 1928, e V. A. Koskenniemi en "Nuori Anssi" (traducible como "Mozo Anssi") en 1918. As historias da guerra do bando Vermello mantivéronse en silencio.[115]

Os primeiros libros neutrais forros escritos pouco despois da guerra, en particular, "Hurskas kurjuus" (traducible como "Mal piadoso") escrito polo galardoado co Premio Nobel Frans Emil Sillanpää en 1919; "Kuolleet omenapuut" (traducible como "Maceiras mortas") por Joel Lehtonen en 1918; e "Hemkomsten" (traducible como "Regreso á casa") de Runar Schildt en 1919. A estes seguiulles Jarl Hemmer en 1931 co libro "En man och hans samvete" (traducible como "Un home e a súa conciencia") e Oiva Paloheimo en 1942 con "Levoton lapsuus" (traducible como "Infancia inqueda"). O libro de Lauri Viita "Moreeni" de 1950 presentaba a vida e a experiencia dunha familia traballadora na Tampere de 1918, incluíndo un punto de vista de persoas alleas á guerra civil.[116]

Entre 1959 e 1962, Väinö Linna na súa triloxía "Täällä Pohjantähden alla" (traducible como "Baixo a estrela do norte") describiu a guerra civil e a segunda guerra mundial dende o punto de vista da xente común. A segunda parte da obre de Linna abriu unha visión máis ampla destes acontecementos e incluíu historias dos Vermellos na guerra de 1918. Ao mesmo tempo, o libro "Yksityisiä asioita" (traducible como "Asuntos privados") de Paavo Haavikko abriu unha nova perspectiva da guerra, "Vuoden 1918 tapahtumat" (traducible como "Os eventos de 1918") de Veijo Meri e "Mummoni ja Mannerheim" (traducible como "Miña avoa e Mannerheim"), todos publicados en 1960. En poesía, Viljo Kajava, que viviu a batalla de Tampere aos nove anos, presentou unha visión pacifista da guerra civil nos seus "Tampereen runot" (traducible como "poemas de Tampere") en 1966. A mesma batalla é descrita na novela "Kylmien kyytimies" (traducible como "Portador de cadáveres") por Antti Tuuri en 2007. A obra de Jenni Linturi "Malmi 1917" (2013) describe emocións e actitudes contraditorias nunha aldea que se dirixe cara a guerra civil.[117]

A triloxía de Väinö Linna mudou rumbo xeral, e logo disto, escribíronse varios libros principalmente dende o punto de vista Vermello: a triloxía de Tampere de Erkki Lepokorpi en 1977; "Juho 18" de Juhani Syrjä en 1998; "Käsky" (traducible como "O Comando") de Leena Lander en 2003; e "Sandra" de Heidi Köngäs en 2017. A novela épica de Kjell Westö "Där vi en gång gått" (traducible como "Onde unha vez camiñamos"), publicada en 2006, trata sobre o período de 1915 a 1930 tanto dende o lado Vermello como do Branco. O libro de Westö "Hägring 38" (traducible como "Espellismo 38") de 2013, describe os traumas de posguerra da guerra de 1918 e a mentalidade finlandesa na década de 1930. Moitas das historias foron empregadas en filmes e no teatro.[118]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. finés: Suomen sisällissota; sueco: Finska inbördeskriget; ruso: Гражданская война в Финляндии; alemán: Finnischer Bürgerkrieg. Outros nomes: Guerra de Brethren, Guerra Cidadá, Guerra de clases, Guerra da liberdade, Rebelión Vermella e Revolución[8]. Segundo 1.005 entrevistas realizadas polo xornal Aamulehti, os nomes máis populares son os seguintes: Guerra Civil 29%, Guerra Cidadá 25%, Guerra de clases 13%, Guerra da liberdade 11%, Rebelión Vermella 5%, Revolución 1%, outro nome 2% e sen resposta 14%,[9]
Referencias
  1. Upton, 1981: 59-62
  2. Incluída a cooperación conspirativa entre Alemaña e os bolxeviques rusos 1914–1918, Pipes 1996, pp. 113–149, Lackman 2009, pp. 48–57, McMeekin 2017, pp. 125–136
  3. Ylikangas 1993, pp. 55–63
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Arimo 1991, pp. 19–24, Manninen 1993a, pp. 24–93, Manninen 1993b, pp. 96–177, Upton 1981, pp. 107, 267–273, 377–391, Hoppu 2017, pp. 269–274
  5. Ylikangas 1993a, pp. 55–63
  6. Muilu 2010, pp. 87–90, Westerlund 2004c, pp. 233-236
  7. 7,0 7,1 Paavolainen 1966, Paavolainen 1967, Paavolainen 1971, Upton 1981, pp. 191–200, 453–460, Eerola & Eerola 1998, National Archive of Finland 2004 Arquivado 10 March 2015 en Wayback Machine., Roselius 2004, pp. 165–176, Westerlund & Kalleinen 2004, pp. 267–271, Westerlund 2004a, pp. 53–72, Tikka 2014, pp. 90–118
  8. Tepora & Roselius 2014b, pp. 1–16
  9. Aamulehti 2008, p. 16
  10. Upton 1980, pp. 434-435, Ylikangas 1986, pp. 163-172, Haapala 1995, pp. 223-225, 237-243, Vares 1998, pp. 56-137, Jussila 2007, pp. 264-291
  11. Manninen 1993, Ylikangas 1993b, Lackman 2000
  12. Haapala 1995, pp. 241-256
  13. Upton 1980, pp. 62–144, Haapala 1995, pp. 11–13, 152–156, Klinge 1997, pp. 483–524, Meinander 2012, pp. 7–47, Haapala 2014, pp. 21–50
  14. Upton 1980, pp. 62–144, Haapala 1995, pp. 11–13, 152–156, Pipes 1996, pp. 113–149, Klinge 1997, pp. 483–524, Lackman 2000, pp. 54–64, Lackman 2009, pp. 48–57, Meinander 2012, pp. 7–47, Haapala 2014, pp. 21–50, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 15–40
  15. Upton 1980, pp. 13–15, 30–32, Alapuro 1988, pp. 110–114, 150–196, Haapala 1995, pp. 49–73, Lackman 2000, Jutikkala & Pirinen 2003, p. 397, Jussila 2007, pp. 81–148, 264–282, Meinander 2010, pp. 108–165, Haapala 2014, pp. 21–50
  16. Klinge 1997, pp. 483–524, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, Lackman 2000, pp. 13–85, Jutikkala & Pirinen 2003, p. 397, Jussila 2007, pp. 81–150, 264–282, Soikkanen 2008, pp. 45–94, Lackman 2009, pp. 48–57, Ahlbäck 2014, pp. 254–293, Haapala 2014, pp. 21–50, Lackman 2014, pp. 216–250
  17. Durante séculos, a área xeográfica dos finlandeses foi unha parte firme do desenvolvemento sueco como un gran imperio nórdico. Coa excepción da lingua (o territorio finlandés pasou a ser bilingüe), a cultura da xente non difería substancialmente entre as partes orientais e occidentais de Suecia, dominadas pola administración sueca e a común Igrexa Luterana.Alapuro 1988, pp. 29–35, 40–51, Haapala 1995, pp. 49–69, 90–97,Kalela 2008a, pp. 15–30, Kalela 2008b, pp. 31–44, Engman 2009, pp. 9–43, Haapala 2014, pp. 21–50
  18. En contraste cos desenvolvementos na Europa central e Rusia, as políticas do réxime sueco non resultaron nunha autoridade económica, política e social das clases altas baseadas nas propiedades feudais e no capital. O campesiñado gozou dunha relativa liberdade, sen tradición de servidume, e o poderío dos estamentos preeminentes estaba delimitado pola interacción entre a formación do estado e a industrialización. A industria forestal foi un sector vital para Finlandia e os campesiños posuían a maior parte dos terreos forestais. Estas consideracións económicas deron lugar ao nacemento da Fennomania entre as clases altas sueco falantes.Alapuro 1988, pp. 19–39, 85–100, Haapala 1995, pp. 40–46, Kalela 2008a, pp. 15–30, Kalela 2008b, pp. 31–44, Haapala 2014, pp. 21–50
  19. Apunen 1987, pp. 73–133, Haapala 1995, pp. 49–69, 245–250, Klinge 1997, pp. 250–288, 416–449, Kalela 2008a, pp. 15–30, Kalela 2008b, pp. 31–44, Haapala 2014, pp. 21–50
  20. A loita polo dereito ao voto tivo dúas vertentes. Había unha disputa acerca do dominio da lingua finesa ou sueca entre a alianza do clero campesiño e a nobreza burguesa, e unha loita pola democracia parlamentaria entre o movemento obreiro e as elites dominantes. O clero campesiño apoiou o dereito de sufraxio universal no sistema de clases, para así aumentar a influencia da poboación de fala finesa entre os estamentos sociais do país. Porén, a a nobreza detivo os seus plans. Upton 1980b, pp. 3–25, Apunen 1987, pp. 242–250, Alapuro 1988, pp. 85–127, 150–151, Haapala 1992, pp. 227–249, Haapala 1995, pp. 218–225, Klinge 1997, pp. 289–309, 416–449, Vares 1998, pp. 38–55, Olkkonen 2003, pp. 517–521, Kalela 2008a, pp. 15–30, Kalela 2008b, pp. 31–44, Tikka 2009, pp. 12–75, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Haapala 2014, pp. 21–50.
  21. Haapala 1992, pp. 227–249Haapala 1995, pp. 218–225Kalela 2008a, pp. 15–30 Kalela 2008b, pp. 31–44Haapala 2014, pp. 21–50
  22. O aumento do poder político da esquerda atraeu a parte da intelligentsia finlandesa cara eles, principalmente aos Fennomans do partido vello finlandés: Julius Ailio, Edvard Gylling, Martti Kovero, Otto-Ville Kuusinen, Kullervo Manner, Hilja Pärssinen, Hannes Ryömä, Yrjö Sirola, Väinö Tanner, Karl H. Wiik, Elvira Willman, Väinö Voionmaa, Sulo Wuolijoki, Wäinö Wuolijoki –chamados os socialistas de novembro de 1905–.Haapala 1995, pp. 62–69, 90–97, Klinge 1997, pp. 250–288, 428–439, Nygård 2003, pp. 553–565, Kalela 2008a, pp. 15–30, Payne 2011, pp. 25–32, Haapala 2014, pp. 21–50
  23. Apunen 1987, pp. 242–250, Alapuro 1988, pp. 85–100, 101–127, 150–151, Alapuro 1992, pp. 251–267, Haapala 1995, pp. 230–232, Klinge 1997, pp. 450–482, Vares 1998, pp. 62–78, Jutikkala & Pirinen 2003, pp. 372–373, 377, Jussila 2007, pp. 244–263, Haapala 2014, pp. 21–50
  24. Apunen 1987, pp. 242–250, Alapuro 1988, pp. 85–100, 101–127, 150–151, Alapuro 1992, pp. 251–267, Haapala 1995, pp. 230–232, Vares 1998, pp. 62–78, Jussila 2007, pp. 244–263, Kalela 2008b, pp. 31–44, Haapala 2014, pp. 21–50
  25. Upton 1980, pp. 51–54, Ylikangas 1986, pp. 163–164, Pipes 1996, pp. 75–97, Jussila 2007, pp. 230–243
  26. Tamén había algúns bolxeviques en Finlandia. O bolxevismo fíxose popular entre os traballadores industriais que emigraron a Petrogrado a finais do século XIX. O partido finlandés e o Partido Fennoman Constitucional eran descendentes dos antigos partidos Fennoman.Alapuro 1988, pp. 85–132, Haapala 1995, pp. 56–59, 142–147, Nygård 2003, pp. 553–565
  27. Upton 1980, pp. 109, 195–263, Alapuro 1988, pp. 143–149, Haapala 1995, pp. 11–14, Haapala 2008, pp. 255–261, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Haapala 2014, pp. 21–50
  28. Haapala 1995, pp. 221, 232–235, Kirby 2006, p. 150, Haapala 2008, pp. 255–261, Haapala 2014, pp. 21–50
  29. Upton 1980, pp. 95–98, 109–114, Haapala 1995, pp. 155–159, 197, 203–225, Haapala 2014, pp. 21–50
  30. En 1917–1918, o pobo finlandés aínda estaba baixo a sombra do trauma da fame de 1867–1868 famine, na cal arredor de 200 000 persoas morreron por malnutrición e enfermidades epidémicas, causadas por un cambio climático repentino cunha diminución da temperatura do aire durante a tempada de crecemento.Upton 1980, pp. 95–98, 109–114, Ylikangas 1986, pp. 163–172, Alapuro 1988, pp. 163–164, 192, Haapala 1995, pp. 155–159, 203–225, Haapala 2014, pp. 21–50, Häggman 2017, pp. 157–217, Keskisarja 2017, pp. 13–74, Voutilainen 2017, pp. 25–44
  31. Upton 1980, pp. 163–194, Alapuro 1988, pp. 158–162, 195–196, Keränen et al. 1992, pp. 35, 37, 39, 40, 50, 52, Haapala 1995, pp. 229–245, Klinge 1997, pp. 487–524, Kalela 2008b, pp. 31–44, Kalela 2008c, pp. 95–109, Haapala 2014, pp. 21–50, Siltala 2014, pp. 51–89
  32. Keränen et al. 1992, p. 50, Haapala 1995, pp. 229–245, Klinge 1997, pp. 502–524, Kalela 2008b, pp. 31–44, Kalela 2008c, pp. 95–109, Haapala 2014, pp. 21–50, Jyränki 2014, pp. 18–38
  33. Trotsky, Leon (1934). History of the Russian Revolution (en inglés). Londres: The Camelot Press ltd. p. 785. 
  34. A debilidade de Rusia enfatizou a importancia da área finlandesa como zona de amortiguamento que protexía Petrogrado.Upton 1980, pp. 163–194, Alapuro 1988, pp. 158–162, 195–196, Alapuro 1992, pp. 251–267, Keränen et al. 1992, pp. 35, 37, 39, 40, 50, 52, Haapala 1995, pp. 229–245, Klinge 1997, pp. 502–524, Haapala 2008, pp. 255–261, Kalela 2008c, pp. 95–109, Siltala 2014, pp. 51–89, Haapala 2014, pp. 21–50
  35. Upton 1980, pp. 163–194, Kettunen 1986, pp. 9–89, Alapuro 1988, pp. 158–162, 195–196, Alapuro 1992, pp. 251–267, Keränen et al. 1992, pp. 35, 37, 39, 40, 50, 52, Haapala 1995, pp. 229–245, Klinge 1997, pp. 502–524, Haapala 2008, pp. 255–261, Kalela 2008b, pp. 31–44, Kalela 2008c, pp. 95–109, Siltala 2014, pp. 51–89
  36. O papel da clase alta de fala sueca foi significativo, debido á súa longa traxectoria de influencia sobre a economía, a industria, a administración e o exército. Xurdiu unha batalla polo poder entre os socialistas máis á esquerda e os elementos máis á dereita dos conservadores de fala sueca. O problema lingüístico non era tan fundamental como as diferencias sociais, xa que moitos traballadores de fala sueca uníronse aos Vermellos.Upton 1980, pp. 195–230, Ylikangas 1986, pp. 166–167, Alapuro 1988, pp. 151–167, Manninen 1993c, Manninen* 1993a, pp. 324–343, Haapala 1995, pp. 123–127, 237–243, Hoppu 2009b, pp. 112–143, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Haapala 2014, pp. 21–50
  37. Os bolxeviques recibiron 15 millóns de marcos de Berlín logo da Revolución de Outubro, mais a autoridade de Lenin era feble e Rusia viuse envolta nunca guerra civil que centrou todas as actividades militares, políticas e económicas do país. Keränen et al. 1992, p. 36, Pipes 1996, pp. 113–149, Lackman 2000, pp. 86–95, Lackman 2009, pp. 48–57, McMeekin 2017, pp. 125–136
  38. Upton 1980, pp. 195–263, Keränen et al. 1992, pp. 52, 59
  39. Upton 1980, pp. 264–342, Keränen et al. 1992, pp. 67, 70, Jyränki 2014, pp. 18–38
  40. Upton 1980, pp. 264–342, Keränen et al. 1992, p. 70, Jyränki 2014, pp. 18–38
  41. A pesar das negociacións de paz entre Rusia e Alemaña, os alemáns acordaron vender 70 000 rifles e 70 metralladoras, así como artillaría aos Brancos e asegurar o regreso seguro do batallón Jäger a Finlandia. As armas alemás foron transportadas a Finlandia entre febreiro e marzo de 1918, Upton 1980, pp. 195–263, Keränen et al. 1992, pp. 59, 63, 66, 68, 98, Manninen 1993b, pp. 96–177, Manninen* 1993b, pp. 393–395
  42. Os socialistas planearon solicitar aos bolxeviques que aceptaran a soberanía de Finlandia cun manifesto, mais a situación incerta en Petrogrado dativo o plano. Upton 1980, pp. 256–342, Ketola 1987, pp. 368–384, Keränen et al. 1992, p. 66, Jyränki 2014, pp. 18–38
  43. Upton 1980, pp. 264–342, Ketola 1987, pp. 368–384, Keränen et al. 1992, pp. 64, Haapala 1995, pp. 152–156, Siltala 2014, pp. 51–89
  44. Ao principio da Revolución de Outubro, o Comité de Distrito Ruso en Finlandia foi o primeiro en rexeitar a autoridade do Goberno Provisional. O comentario pesimista de Lenin do 27 de xaneiro de 1918 ao bolxevique finlandés Eino Rahja é ben coñecido: "Non camarada Rahja, desta vez non gañará a túa campaña, porque tes o poder dos Socialdemócratas en Finlandia". Upton 1980, pp. 264–342, Ketola 1987, pp. 368–384, Rinta-Tassi 1989, pp. 83–161, Keränen et al. 1992, p. 70, Siltala 2014, pp. 51–89
  45. Manninen* 1993a, pp. 324–343, Manninen* 1993b, pp. 393–395, Jussila 2007, pp. 282–291
  46. Upton 1980, pp. 317–342, Lappalainen 1981a, pp. 15–65, Alapuro 1988, pp. 151–171
  47. Keränen et al. 1992, pp. 67, 70, Haapala 1995, pp. 235–237
  48. Os activistas apuntaban tamén a un Gran Ducado Finlandés gobernado por Alemaña ou Suecia. Ata 1914, Finlandia exportaba produtos forestais e metálicos refinados a Rusia e serradoiros e produtos de madeira en xeral a Europa Occidental. A primeira guerra mundial cortou as exportacións a occidente e dirixiu a maior parte do comercio de guerra a Rusia. En 1917, as exportacións a Rusia colapsaron e, logo de 1919, os finlandeses reorientáronse cara o mercado occidental debido á gran demanda de produtos que seguiu á Gran Guerra. Alapuro 1988, pp. 89–100, Haapala 1995, pp. 49–73, 156–159, 243–245, Klinge 1997, pp. 483–524, Jussila 2007, pp. 9–10, 181–182, 203–204, 264–276, Kalela 2008a, pp. 15–30, Kuisma 2010, pp. 13–81, Meinander 2010, pp. 108–173, Ahlbäck 2014, pp. 254–293, Haapala 2014, pp. 21–50, Lackman 2014, pp. 216–250, Siltala 2014, pp. 51–89, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 15–40, Keskisarja 2017, pp. 13–74
  49. Keränen et al. 1992, p. 79
  50. A visión inicial de Svinhufvud era que o Senado lideraría a Finlandia e o proceso de independencia cunha chamada a un rexente; non habería conversas cos bolxeviques, xa que crían que estes non liberarían a unha Finlandia non socialista. A visión dos socialistas era que o Parlamento debía liderar a Finlandia e que a independencia se conseguiría dun xeito máis sinxelo a través de negociacións cun goberno bolxevique feble que con outros partidos da Asemblea Constituínte Rusa, Upton 1980, pp. 343–382, Keränen et al. 1992, pp. 73, 78, Manninen 1993c, Jutikkala 1995, pp. 11–20, Haapala 2014, pp. 21–50, Jyränki 2014, pp. 18–38
  51. O Consello de Comisarios do Pobo bolxevique ratificou o recoñecemento o 4 de xaneiro de 1918. Upton 1980, pp. 343–382, Keränen et al. 1992, pp. 79, 81, Keskisarja 2017, pp. 13–74
  52. Francia rompeu relacións diplomáticas co goberno Branco a finais de 1918, debido a cooperación dos brancos con Alemaña, Upton 1980, pp. 343–382, Keränen et al. 1992, pp. 80, 81, Pietiäinen 1992, pp. 252–403
  53. Upton 1980, pp. 390–515, Lappalainen 1981a, pp. 15–65, 177–182, Manninen* 1993c, pp. 398–432, Hoppu 2009a, pp. 92–111, Siltala 2014, pp. 51–89, Tikka 2014, pp. 90–118
  54. Upton 1980, pp. 390–515, Keränen et al. 1992, pp. 80–89, Manninen 1993b, pp. 96–177, Manninen* 1993c, pp. 398–432, Westerlund 2004b, pp. 175–188, Tikka 2014, pp. 90–118
  55. Os Vermellos gañaron a batalla e conseguiron 20 000 rifles, 30 metralladoras, 10 canóns e 2 vehículos blindados. En total, os rusos entregaron 20 000 rifles dende os depósitos de Helsinqui e Tampere aos Vermellos. Os Brancos capturaron 14 500 rifles, 90 metralladoras, 40 canóns e 4 morteiros das gornicións rusas. Algúns oficiais do exército ruso venderon as armas da súa unidade tanto aos Vermellos como aos Brancos.Upton 1980, pp. 390–515, Lappalainen 1981a, pp. 15–65, 177–182, Klemettilä 1989, pp. 163–203, Keränen et al. 1992, pp. 80–89, Manninen 1993b, pp. 96–177, Manninen* 1993c, pp. 398–432, Tikka 2014, pp. 90–118
  56. Realizáronse intentos por manter a paz e a neutralidade en xaneiro de 1918 mediante acordos a nivel local, por exemplo en Muurame, Savonlinna e Teuva, Kallioinen 2009, pp. 1–146
  57. Keränen et al. 1992, pp. 91–101
  58. O "pai ideolóxico" dos socialistas, Karl Kautsky, desaprobou a Revolución Vermella Finlandesa. Kautsky, opoñente de Lenin, apoiou unha política reformista. Rinta-Tassi 1986, pp. 417–429, Keränen et al. 1992, pp. 88, 102, Piilonen 1993, pp. 486–627, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, pp. 108, Suodenjoki 2009a, pp. 246–269, Payne 2011, pp. 25–32, Siltala 2014, pp. 51–89
  59. Upton 1981, pp. 262–265, Pietiäinen 1992, pp. 252–403, Manninen 1995, pp. 21–32
  60. Logo da guerra civil rusa, unha Rusia que rexurdiu gradualmente anexionou de novo moitas das nacións que se independizaran en 1918. Upton 1981, pp. 255–278, Klemettilä 1989, pp. 163–203, Keränen et al. 1992, pp. 94, 106, Pietiäinen 1992, pp. 252–403, Manninen 1993c, Manninen 1995, pp. 21–32, Jussila 2007, pp. 276–282
  61. Upton 1981, pp. 62–68, Vares 1998, pp. 38–46, 56–115, Vares 2009, pp. 376–394, Haapala 2014, pp. 21–50
  62. A caída do Imperio Ruso, a Revolución de Outubro e o xermanismo finlandés colocaran a Gustaf Mannerheim nunha posición controversa. Opúñase aos Vermellos finlandeses e rusos, así como a Alemaña, a través dunha alianza cos oficiais Brancos rusos que, ao mesmo tempo, non apoiaban a independencia de Finlandia. Keränen et al. 1992, pp. 102, 142, Manninen 1995, pp. 21–32, Klinge 1997, pp. 516–524, Lackman 2000, Westerlund 2004b, pp. 175–188, Meinander 2012, pp. 7–47, Roselius 2014, pp. 119–155
  63. Eerola 2010, pp. 123–165
  64. As mulleres simpatizantes do bando Branco demandaron a creación dunha Garda Branca feminina. Mannerheim detivo o plano, mais algunhas mulleres foro recrutadas como soldados. Lappalainen 1981a, pp. 154–176, Haapala 1993, Manninen 1993b, pp. 96–177, Manninen 1995, pp. 21–32, Vares 1998, pp. 85–106, Lintunen 2014, pp. 201–229, Tikka 2014, pp. 90–118, Hoppu 2017, pp. 269–274
  65. Tikka 2006, pp. 25–30, 141–152
  66. Lappalainen 1981a, pp. 182
  67. Lappalainen 1981a, pp. 177–205, Ylikangas 1993a, pp. 15–21, Manninen 1995, pp. 21–32, Tikka 2014, pp. 90–118
  68. Lappalainen 1981a, pp. 177–205, Upton 1981, pp. 227–255, Tikka 2014, pp. 90–118
  69. Algúns pelotóns da Garda Vermella Feminina estiveron activos en combate ao longo da liña Alvettula–Hauho–Syrjäntaka–Lahti. Upton 1981, pp. 227–255, Lappalainen 1981a, pp. 130–135 Lappalainen 1981b, pp. 233–236, Arimo 1991, pp. 70–81, Hoppu 2017, pp. 181–202
  70. Upton 1980b, pp. 415–422, Lappalainen 1981a, pp. 154–176, Upton 1981, pp. 265–278, Keränen et al. 1992, p. 89, Manninen 1995, pp. 21–32, Westerlund 2004b, pp. 175–188, Jussila 2007, pp. 276–291, Hoppu 2009b, pp. 112–143,Tikka 2014, pp. 90–118
  71. Mannerheim prometeu aos oficiais que cooperaron a súa liberdade persoal, mentres que moitos dos que se opuxeron aos Brancos foron executados. Algúns oficiais Vermellos rusos foron executados polos Vermellos finlandeses logo da amarga derrota na batalla de Tampere. Lappalainen 1981a, pp. 154–176, Upton 1981, pp. 265–278, Keränen et al. 1992, p. 89, Manninen 1995, pp. 21–32, Westerlund 2004b, pp. 175–188, Hoppu 2008a, pp. 188–199, Hoppu 2009b, pp. 112–143, Muilu 2010, pp. 9–86, Tikka 2014, pp. 90–118
  72. Os bolxeviques rusos declararon a guerra contra a Finlandia Branca logo de que os Brancos atacaran as gornicións soviéticas en Finlandia. Upton 1981, pp. 259–262, Manninen 1993c, Aunesluoma & Häikiö 1995, p. 98, Manninen 1995, pp. 21–32, Tikka 2014, pp. 90–118
  73. 73,0 73,1 Upton 1981, pp. 62–144, Roselius 2006, pp. 151–160, Lackman 2009, pp. 48–57, Tikka 2014, pp. 90–118
  74. Upton 1980, pp. 9–50, Alapuro 1988, pp. 40–51, 74–77, Haapala 1993, Ylikangas 1993b, Haapala 1995, pp. 90–92, Jussila 2007, pp. 264–291, Lackman 2009, pp. 48–57
  75. A economía de Ostrobotnia diminuíu, debido á feble industrialización logo do final da produción comercial de alcatrán e as exportacións de gran a Suecia. A caída conduciu ao conservadorismo político e relixioso, e a emigración aos Estados Unidos a raíz do rápido crecemento da poboación. Upton 1980, pp. 9–50, Alapuro 1988, pp. 40–51, 74–77, Haapala 1993, Ylikangas 1993b, Haapala 1995, pp. 90–92
  76. O xermanismo sueco incluíu a idea da "Gran Suecia", con planos para facerse cargo da área finlandesa. Klinge 1997, pp. 483–524, Lindqvist 2003, pp. 705–719, Lackman 2014, pp. 216–250
  77. O 31 de decembro de 1917, a poboación de Åland proclamou por unha maioría do 57% a súa vontade de integrar as illas no Reino de Suecia. A cuestión do control das Åland converteuse nunha disputa entre Suecia e Finlandia logo da primeira guerra mundial. Upton 1981, pp. 990–120, Keränen et al. 1992, pp. 79, 97, Klinge 1997, pp. 483–524, Lindqvist 2003, pp. 705–719, Hoppu 2009b, p. 130, Lackman 2014, pp. 216–250
  78. O 7 de marzo, os representantes E. Hjelt e R. Erich asinaron acordos desfavorables entre Alemaña e Finlandia e prometeron pagar os custos da asistencia militar alemá. Arimo 1991, pp. 8–18, 87–92, Keränen et al. 1992, p. 108, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, p. 117, Meinander 2012, pp. 7–47, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 41–70
  79. O ferrocarril Kirov entre Murmansk–Petrograd desenvolveuse en 1916. Upton 1981, pp. 62–144, Keränen et al. 1992, p. 108, Lackman 2009, pp. 48–57, Roselius 2014, pp. 119–155, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 41–70
  80. Upton 1981, pp. 369–424, Arimo 1991, pp. 41–44, Keränen et al. 1992, p. 97, Ahto 1993, pp. 180–445, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, p. 117, Lackman 2009, pp. 48–57, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 117–196
  81. Ahto 1993, pp. 180–445
  82. Ahto 1993, pp. 180–445, Ylikangas 1993a, pp. 103–295, 429–443, Aunesluoma & Häikiö 1995, pp. 92–97
  83. 83,0 83,1 Lappalainen 1981b, pp. 144–148, 156–170, Ahto 1993, pp. 180–445, Ylikangas 1993a, pp. 103–295, 429–443, Aunesluoma & Häikiö 1995, pp. 92–97, Hoppu 2008b, pp. 96–161, Tikka 2014, pp. 90–118
  84. Upton 1981, pp. 317–368, Ahto 1993, pp. 180–445, Ylikangas 1993a, pp. 103–295, 429–443, Aunesluoma & Häikiö 1995, pp. 92–97, Hoppu 2008b, pp. 96–161, Tikka 2014, pp. 90–118
  85. A Armada Rusa no porto de Helsinqui permaneceu neutral durante a batalla e a frota navegou a Kronstadt entre o 10 e o 13 de abril como consecuencia do acordo de Hanko entre Alemaña e Rusia o 5 de abril. Inicialmente, os Vermellos concordaron con renderse e o coronel von Tshirsky tiña a intención de enviar unha unidade menor cunha banda de música e un equipo de filmación a Helsinqui. Lappalainen 1981b, pp. 174–184, Arimo 1991, pp. 44–61, Pietiäinen 1992, pp. 252–403, Ahto 1993, pp. 384–399, Meinander 2012, pp. 7–47, Hoppu 2013, pp. 124–392
  86. Lappalainen 1981b, pp. 174–184, Arimo 1991, pp. 44–61, Ahto 1993, pp. 384–399, Aunesluoma & Häikiö 1995, pp. 100–102, Hoppu 2013, pp. 124–392
  87. Lappalainen 1981b, pp. 174–184, Arimo 1991, pp. 44–61,Ahto 1993, pp. 384–399, Aunesluoma & Häikiö 1995, pp. 100–102, Kolbe & Nyström 2008, pp. 76–94, Hoppu 2013, pp. 124–392
  88. Lappalainen 1981b, pp. 194–201, Arimo 1991, pp. 61–70, Ahto 1993, pp. 399–410, Aunesluoma & Häikiö 1995, pp. 104–105, Roselius 2004, pp. 165–176, Roselius 2006, pp. 89–91
  89. Upton 1980b, pp. 486–512, Lappalainen 1981b, pp. 201–226, Upton 1981, pp. 391–400, 424–442, Ahto 1993, pp. 411–437, Aunesluoma & Häikiö 1995, p. 112, Roselius 2006, pp. 139–147, Hoppu 2009c, pp. 199–223, Keskisarja 2013, pp. 232–309, Tikka 2014, pp. 90–118
  90. Upton 1980, pp. 219–243, Keränen et al. 1992, p. 52, Uola 1998, pp. 11–30, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Tikka 2014, pp. 90–118
  91. Tikka 2006, pp. 69–138, Tikka 2014, pp. 90–118
  92. Tikka 2006, pp. 19–38, 69–138, 141–158, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Tikka 2014, pp. 90–118
  93. Keskisarja 2013, pp. 290–301
  94. Paavolainen 1966, pp. 183–208, Keränen et al. 1992, p. 105, Eerola & Eerola 1998, pp. 59, 91, Westerlund 2004a, p. 15, Tikka 2006, pp. 25–32, 69–100, 141–146, 157–158, Huhta 2009, pp. 7–14, Tikka 2014, pp. 90–118
  95. Ao redor de 350 mulleres Vermellas – principalmente tropas – foron executadas, 200 delas en Lahti. A violencia sexual contra as mulleres, as Vermellas en particular, é un tema tabú a longo prazo. O número de fontes literarias fiables é insignificante, mentres que o número de fontes orais non fiables é alto. Paavolainen 1967, Keränen et al. 1992, pp. 121, 138, Eerola & Eerola 1998, pp. 59, 91, Westerlund 2004a, p. 15, Tikka 2006, pp. 25–32, 69–81, 103–138, 141–146, 157–158, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Keskisarja 2013, pp. 312–386, Lintunen 2014, pp. 201–229, Tikka 2014, pp. 90–118, Hoppu 2017, pp. 269–274
  96. 56 nenos "Vermellos", incluídas once nenas, e sete nenos "Brancos" (incluídas dúas nenas), foron executados fora das batallas. Logo de 1918, creouse un mito histórico: os actos xerais dos vencedores eran legais, menners que aqueles realizados pola facción derrotada eran ilegais. Historiadores modernos afirman que o intento da xustificación legal e moral na guerra civil, por ambas partes, conduce a prexuízos, distorsión e decadencia da sociedade.Paavolainen 1966, pp. 183–208, Paavolainen 1967, Keränen et al. 1992, pp. 121, 138, Eerola & Eerola 1998, pp. 59, 91, Westerlund 2004a, p. 15, Tikka 2006, pp. 19–30, Jyränki 2014, pp. 150–188, Pekkalainen 2014, pp. 49–68, Tikka 2014, pp. 90–118, Kekkonen 2016, pp. 106–166, 287–356
  97. 97,0 97,1 Keränen et al. 1992, pp. 123–137
  98. Keränen et al. 1992, pp. 123–137, Jussila 2007, pp. 190–191, Kolbe & Nyström 2008, pp. 144–155, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 11–14, 197–203
  99. Algunhas das persons inocentes eran partidarios dos Brancos ou finlandeses neutrais, tomados pola forza para servir na Garda Vermella, mais non puideron demostrar de inmediato as súas motivacións no conflito. Paavolainen 1971, Keränen et al. 1992, pp. 140, 142, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, pp. 112, Tikka 2006, pp. 161–178, Suodenjoki 2009b, pp. 335–355, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Jyränki 2014, pp. 177–188, Pekkalainen 2014, pp. 84–244, Tikka 2014, pp. 90–118
  100. Paavolainen 1971, Eerola & Eerola 1998, pp. 114, 121, 123, Westerlund 2004a, pp. 115–150, Suodenjoki 2009b, pp. 335–355, Tikka 2014, pp. 90–118
  101. Upton 1973, pp. 105–142, Upton 1981, pp. 447–481, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, p. 112, Suodenjoki 2009b, pp. 335–355, Saarela 2014, pp. 331–363
  102. Upton 1981, pp. 447–481, Haapala 1995, pp. 9–13, 212–217, Peltonen 2003, pp. 9–24, 214–220, 307–325, "Vuoden 1918 sodan sotasurmat kuolintavan ja osapuolen mukaan" (en finés). Arquivo Nacional de Finlandia. Arquivado dende o orixinal o 9 de abril de 2002. Consultado o 19 de setembro de 2019. , Tikka 2006, pp. 32–38, 209–223, Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84, Tikka 2014, pp. 90–118
  103. Vares 1998, pp. 38–115, 199–261, Vares 2009, pp. 376–394
  104. Upton 1973, pp. 105–142, Upton 1981, pp. 447–481, Keränen et al. 1992, pp. 136, 149, 152, 159, Saarela 2014, pp. 331–363
  105. O 27 de agosto asinouse un tratado adicional xermano-ruso: os alemáns prometeron manter as tropas finlandesas fora de Petrogrado e a Carelia rusa, pero planeaban un ataque conxunto dunha formación militar da Finlandia Branca e bolxeviques contra tropas británicas. Ao mesmo tempo, o colapso anticipado dos bolxevique debilitados na guerra civil rusa levou ao plano Schlussstein alemán a apoderarse de Petrogrado. Rautkallio 1977, pp. 377–390, Upton 1981, pp. 460–481, Arimo 1991, pp. 8–18, 87–92, Keränen et al. 1992, pp. 136, Vares 1998, pp. 122–129, Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999, pp. 121, Jussila 2007, pp. 190–191, Kolbe & Nyström 2008, pp. 144–147, Roselius 2014, pp. 119–155, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 210–215, 300–310
  106. Rautkallio 1977, pp. 377–390, Arimo 1991, pp. 8–18, 87–92, Keränen et al. 1992, pp. 152, Vares 1998, pp. 199–261, Jussila 2007, pp. 190–191, 276–291, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 197–203, 287–300
  107. A economía finlandesa medrou exponencialmente entre 1924 e 1939 a pesar dunha desaceleración durante a depresión de 1929–1931, mellorando substancialmente o nivel de vida da maioría da poboación finlandesa, Keränen et al. 1992, p. 157, Pietiäinen 1992, pp. 252–403, Haapala 1995, pp. 9–13, 212–217, Saarikoski 2008, pp. 115–131, Siltala 2014, pp. 51–89
  108. En termos de datas na historia, a independencia finlandesa formou simbólicamente un triángulo composto polo 15 de novembro de 1917, o 6 de decembro de 1917 e o 11 de novembro de 1918.Upton 1981, pp. 447–481, Keränen et al. 1992, pp. 67, 73, 154, 171, Jyränki 2014, pp. 18–38, Hentilä & Hentilä 2016, pp. 11–14, 323–344
  109. A partir da década de 1920, Finlandia converteuse gradualmente nun suxeito da política internacional, en lugar dun mero obxecto. Keränen et al. 1992, pp. 154, 171, Haapala 1995, pp. 243–256, Kalela 2008c, pp. 95–109, Kuisma 2010, pp. 231–250
  110. Haapala 1995, pp. 223–225, 243, 249
  111. Ståhlberg, Ingman, Tokoi e Heikki Ritavuori, así como Miina Sillanpää, xunto con outras mulleres políticas moderadas, trataran de evitar a guerra civil en xaneiro de 1918, cunha proposta para un novo Senado, incluíndo tanto membros non socialistas como socialistas, mais foi anulado. Hokkanen 1986, Rinta-Tassi 1986, pp. 121–141, Haapala 1995, pp. 223–225, 243, 249, Vares 1998, pp. 58, 96–99, Korppi-Tommola 2016, pp. 99–102
  112. Upton 1981, pp. 480–481, Piilonen 1992, pp. 228–249, Haapala 1995, pp. 97–99, 243–256, Haapala 2008, pp. 255–261,Haapala 2009a, pp. 395–404, Haapala 2009b, pp. 17–23, Vares 2009, pp. 376–394, Meinander 2010, pp. 174–182, Haapala 2014, pp. 21–50
  113. A guerra civil ralentizou e interferiu co proceso de modernización finlandés, que estivera en curso dende o final do século XIX como unha interacción entre a industrialización, a formación do estado de dereito e a democratización, así como a formación da sociedade civil e a independencia nacional. O proceso non segue ningún gran plano a longo prazo feito polos finlandeses. En lugar disto, foi o resultado de reaccións e solucións a curto prazo a cuestións e problemas económicos, políticos e sociais nacionais e internacionais, no contexto da historia a longo prazo, a estrutura e o modo de vida da sociedade do norte formada entre Occidente e Europa Oriental. Piilonen 1992, pp. 228–249, Haapala 1995, pp. 97–99, 243–256, Haapala 2008, pp. 255–261, Saarikoski 2008, pp. 115–131, Haapala 2009a, pp. 395–404, Haapala 2009b, pp. 17–23, Vares 2009, pp. 376–394, Haapala 2014, pp. 21–50
  114. Segundo unha historia que probablemente sea incorrecta, o viceprimeiro ministro estoniano Jüri Vilms foi executado polos alemáns en Helsinqui e enterrado na tumba. Kuusela 2015, pp. 42–43
  115. Varpio 2009, pp. 441–463, Tepora 2014, pp. 390–400
  116. Runar Schildt suicidouse en 1925, en parte debido á guerra civil. En 1920 escribiu: "A corneta non nos chamará a min nin á xente da miña clase para reunirnos. Non temos un lugar nas gardas Branca e Vermella desta vida. Non hai berros de guerra fantásticos, non hai lugar na columna, non hai un lugar permanente para ficar, non hai tranquilidade. Non para nos", von Bagh 2007, pp. 15–55, Varpio 2009, pp. 441–463, Tepora 2014, pp. 390–400, Häggman 2017, pp. 157–217
  117. A triloxía de Väinö Linna influiu na investigación histórica. Mentres moitos finlandeses aceptaron a segunda parte como a "verdade histórica" para os eventos de 1918, os historiadores identificaron as distorsións do libro: o papel dos arrendatarios enfatizouse demasiado e descoidouse o papel dos dos social liberais e outros non socialistas moderados, mais isto non diminuiu o alto valor da triloxía na literatura finlandesa. von Bagh 2007, pp. 15–55, Varpio 2009, pp. 441–463, Tepora 2014, pp. 390–400, Helsingin Sanomat 2017, p. B6, Häggman 2017, pp. 157–217
  118. von Bagh 2007, pp. 15–55, Varpio 2009, pp. 441–463, Tepora 2014, pp. 390–400, Helsingin Sanomat 2017, p. B6

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

En inglés
  • Ahlbäck, Anders (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. Masculinities and the Ideal Warrior: Images of the Jäger Movement. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 254–293. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Alapuro, Risto (1988). State and Revolution in Finland. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-05813-5. 
  • Haapala, Pertti; Tikka, Marko (2013). Gerwarth Robert; Horne John, eds. Revolution, Civil War and Terror in Finland in 1918. War in Peace: Paramilitary Violence in Europe after the Great War (Oxford: Oxford University Press). pp. 72–84. ISBN 978-0-19-968605-6. 
  • Haapala, Pertti (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. The Expected and Non-Expected Roots of Chaos: Preconditions of the Finnish Civil War. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 21–50. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Jussila, Osmo; Hentilä, Seppo; Nevakivi, Jukka (1999). From Grand Duchy to a Modern State: A Political History of Finland since 1809. C. Hurst & Co. ISBN 1-85065-528-6. 
  • Jutikkala, Eino; Pirinen, Kauko (2003). A History of Finland. Werner Söderström Osakeyhtiö (WSOY). ISBN 951-0-27911-0. 
  • Kuusinen, Otto Wille (1919). The Finnish Revolution: A Self-Criticism (PDF). THE WORKERS' SOCIALlST FEDERATION. 
  • Kirby, David (2006). A Concise History of Finland. Cambridge University Press. ISBN 0-521-83225-X. 
  • Lintunen, Tiina (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. Women at War. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 201–229. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • McMeekin, Sean (2017). The Russian Revolution – a new history. Londres: Profile Books. ISBN 978-1-78125-902-3. 
  • Payne, Stanley G. (2011). Civil War in Europe, 1905–1949. Nova York: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-64815-9. 
  • Pipes, Richard (1996). A Concise History of the Russian Revolution. Nova York: Vintage. ISBN 0-679-74544-0. 
  • Roselius, Aapo (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. Holy War: Finnish Irredentist Campaigns in the aftermath of the Civil War. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 119–155. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Saarela, Tauno (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. To Commemorate or Not: The Finnish Labor Movement and the Memory of the Civil War in the Interwar Period. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 331–363. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Siltala, Juha (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. Being absorded into an Unintended War. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 51–89. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Tepora, Tuomas (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. Changing Perceptions of 1918: World War II and the Post-War Rise of the Left. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 364–400. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Tepora, Tuomas; Roselius, Aapo (2014a). The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Tepora, Tuomas; Roselius, Aapo (2014b). Tepora, T.; Roselius, A., eds. The Finnish Civil War, Revolution and Scholarship. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 1–16. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Tikka, Marko (2014). Tepora, T.; Roselius, A., eds. Warfare & Terror in 1918. The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy (Leiden: Brill). pp. 90–118. ISBN 978-90-04-24366-8. 
  • Upton, Anthony F. (1973). The Communist Parties of Scandinavia and Finland. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-99542-1. 
  • Upton, Anthony F. (1980b). The Finnish Revolution 1917–1918. Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0905-5. 
En finés
  • "Suomalaisten valinnat vuoden 1918 sodan nimestä". Aamulehti. Su Asiat. 30 March 2008. 
  • Ahto, Sampo (1993). Sotaretkillä. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 180–445. ISBN 951-37-0728-8. 
  • Alapuro, Risto (1992). Valta ja valtio – miksi vallasta tuli ongelma 1900-luvun vaihteessa. In: Haapala, P. (ed.): Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta. Tampere: Vastapaino. pp. 251–267. ISBN 951-9066-53-5. 
  • Apunen, Osmo (1987). Rajamaasta tasavallaksi. In: Avikainen, P., Hetemäki, I. & Pärssinen, E. (eds.) Suomen historia 6, Sortokaudet ja itsenäistyminen. Espoo: Weilin & Göös. pp. 47–404. ISBN 951-35-2495-7. 
  • Arimo, Reino (1991). Saksalaisten sotilaallinen toiminta Suomessa 1918. Jyväskylä: Gummerus. ISBN 978-951-96-1744-2. 
  • Aunesluoma, Juhana; Häikiö, Martti (1995). Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas. Porvoo: WSOY. ISBN 951-0-20174-X. 
  • Eerola, Jari; Eerola, Jouni (1998). Henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918. Turenki: Jaarli. ISBN 978-952-91-0001-9. 
  • Eerola, Jouni (2010). "Punaisen Suomen panssarijunat. In: Perko, T. (ed.) Sotahistoriallinen Aikakauskirja 29". Helsinqui: Suomen Sotahistoriallinen seura: 123–165. ISSN 0357-816X. 
  • Engman, Max (2009). Pitkät jäähyväiset. Suomi Ruotsin ja Venäjän välissä vuoden 1809 jälkeen. Helsinqui: WSOY. ISBN 978-951-0-34880-2. 
  • Haapala, Pertti (1992). Työväenluokan synty. In: Haapala, P. (ed.): Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta. Tampere: Vastapaino. pp. 227–249. ISBN 951-9066-53-5. 
  • Haapala, Pertti (1993). "Luokkasota, Historiallinen Aikakauskirja 2/1993". 
  • Haapala, Pertti (1995). Kun yhteiskunta hajosi, Suomi 1914–1920. Helsiniqui: Edita. ISBN 951-37-1532-9. 
  • Haapala, Pertti (2008). Monta totuutta. In: Hoppu, T., Haapala, P., Antila, K., Honkasalo, M., Lind, M., Liuttunen, A., Saloniemi, M-R. (eds.): Tampere 1918. Tampere: Tampereen museot. pp. 255–261. ISBN 978-951-609-369-0. 
  • Haapala, Pertti (2009a). Yhteiskunnallinen kompromissi. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 395–404. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Haapala, Pertti (2009b). Kun kansankirkko hajosi. In: Huhta, I. (ed.) Sisällissota 1918 ja kirkko. Helsinqui: Suomen Kirkkohistoriallinen seura. pp. 17–23. ISBN 978-952-5031-55-3. 
  • "Kirja-arvostelu: Heidi Köngäs, Sandra". Helsingin Sanomat. Kulttuuri. 19 October 2017. 
  • Hentilä, Marjaliisa; Hentilä, Seppo (2016). Saksalainen Suomi 1918. Helsinqui: Siltala. ISBN 978-952-234-384-0. 
  • Hokkanen, Kari (1986). Kyösti Kallio I (1873–1929). Porvoo: WSOY. ISBN 951-0-13876-2. 
  • Hoppu, Tuomas (2008a). Venäläisten upseerien kohtalo. In: Hoppu, T. et al. (eds.) Tampere 1918. Tampere: Tampereen museot. pp. 188–199. ISBN 978-951-609-369-0. 
  • Hoppu, Tuomas (2008b). Tampere – sodan katkerin taistelu. In: Hoppu, T. et al. (eds.) Tampere 1918. Tampere: Tampereen museot. pp. 96–161. ISBN 978-951-609-369-0. 
  • Hoppu, Tuomas (2009a). Sisällissodan puhkeaminen. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 92–111. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Hoppu, Tuomas (2009b). Taistelevat osapuolet ja johtajat. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 112–143. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Hoppu, Tuomas (2009c). Valkoisten voitto. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 199–223. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Hoppu, Tuomas (2013). Vallatkaa Helsinki. Saksan hyökkäys punaiseen pääkaupunkiin 1918. Juva: Gummerus. ISBN 978-951-20-9130-0. 
  • Hoppu, Tuomas (2017). Sisällissodan naiskaartit. Suomalaiset naiset aseissa 1918. Juva: Gummerus. ISBN 978-951-24-0559-6. 
  • Huhta, Ilkka (2009). Sisällissota 1918 ja kirkko. Helsinqui: Suomen Kirkkohistoriallinen seura. ISBN 978-952-5031-55-3. 
  • Häggman, Kai (2017). Kynällä ja kiväärillä. In: Häggman, K., Keskisarja, T., Kuisma, M. & Kukkonen, J. 1917. Suomen ihmisten vuosi. Helsinqui: WSOY. pp. 157–217. ISBN 978-951-0-42701-9. 
  • Jussila, Osmo (2007). Suomen historian suuret myytit. Helsinqui: WSOY. ISBN 978-951-0-33103-3. 
  • Jutikkala, Eino (1995). Maaliskuun vallankumouksesta toukokuun paraatiin 1918. In: Aunesluoma, J. & Häikiö, M. (eds.) Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas. Porvoo: WSOY. pp. 11–20. ISBN 951-0-20174-X. 
  • Jyränki, Antero (2014). Kansa kahtia, henki halpaa. Oikeus sisällissodan Suomessa?. Helsinqui: Art House. ISBN 978-951-884-520-4. 
  • Kalela, Jorma (2008a). Miten Suomi syntyi?. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia. Helsinqui: Edita. pp. 15–30. ISBN 978-951-37-5321-4. 
  • Kalela, Jorma (2008b). Yhteiskunnallinen kysymys ja porvarillinen reformismi. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia. Helsinqui: Edita. pp. 31–44. ISBN 978-951-37-5321-4. 
  • Kalela, Jorma (2008c). Suomi ja eurooppalainen vallankumousvaihe. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia. Helsinqui: Edita. pp. 95–109. ISBN 978-951-37-5321-4. 
  • Kallioinen, Sami (2009). Kestämättömät sopimukset. Muuramen, Savonlinnan ja Teuvan rauhallisuuteen vaikuttaneiden tekijöiden vertailua kesästä 1917 sisällissotaan 1918. Jyväskylä: Jyväskylän yliopisto, Historian ja etnologian laitos, Pro gradu-tutkielma. 
  • Kekkonen, Jukka (2016). Kun aseet puhuvat. Poliittinen väkivalta Espanjan ja Suomen sisällissodissa. Helsinqui: Art House. ISBN 978-951-884-586-0. 
  • Gummerus, Jorma; Tiainen, Jorma; Ahola, Matti; Ahola, Veikko; Frey, Stina; Lempinen, Jorma; Ojanen, Eero; Paakkonen, Jari; Talja, Virpi; Väänänen, Juha (1992). Suomen itsenäistymisen kronikka. Jyväskylä. ISBN 951-20-3800-5. 
  • Keskisarja, Teemu (2013). Viipuri 1918. Helsinqui: Siltala. ISBN 978-952-234-187-7. 
  • Keskisarja, Teemu (2017). Vapauden ja vihan vuosi. In: Häggman, K., Keskisarja, T., Kuisma, M. & Kukkonen, J. 1917. Suomen ihmisten vuosi. Helsinqui: WSOY. pp. 13–74. ISBN 978-951-0-42701-9. 
  • Ketola, Eino (1987). Kansalliseen kansanvaltaan. Suomen itsenäisyys, sosiaalidemokraatit ja Venäjän vallankumous 1917. Helsinqui: Tammi. ISBN 978-951-30-6728-1. 
  • Kettunen, Pauli (1986). Poliittinen liike ja sosiaalinen kollektiivisuus: tutkimus sosialidemokratiasta ja ammattiyhdistysliikkeestä Suomessa 1918–1930. Historiallisia tutkimuksia 138. Jyväskylä: Gummerus. ISBN 951-9254-86-2. 
  • Klemettilä, Aimo (1989). Lenin ja Suomen kansalaissota. In: Numminen J., Apunen O., von Gerich-Porkkala C., Jungar S., Paloposki T., Kallio V., Kuusi H., Jokela P. & Veilahti V. (eds.) Lenin ja Suomi II. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 163–203. ISBN 951-860-402-9. 
  • Klinge, Matti (1997). Keisarin Suomi. Helsinqui: Schildts. ISBN 951-50-0682-1. 
  • Kolbe, Laura; Nyström, Samu (2008). Helsinki 1918. Pääkaupunki ja sota. Helsinqui: Minerva. ISBN 978-952-492-138-1. 
  • Korppi-Tommola, Aura (2016). Miina Sillanpää - edelläkävijä. Helsinqui: Suomen kirjallisuuden seura. ISBN 978-952-222-724-9. 
  • Kuisma, Markku (2010). Sodasta syntynyt. Itsenäisen Suomen synty Sarajevon laukauksista Tarton rauhaan 1914–1920. Helsinqui: WSOY. ISBN 978-951-0-36340-9. 
  • Kuusela, Kari (2015). Jüri Vilmsin mysteeri. In: Nieminen, J. (ed.) Helsinki ensimmäisessä maailmansodassa. Helsinqui: Gummerus Kustannus Oy. pp. 42–43. ISBN 978-951-24-0086-7. 
  • Lackman, Matti (2000). Suomen vai Saksan puolesta? Jääkäreiden tuntematon historia. Helsinki: Otava. ISBN 951-1-16158-X. 
  • Lackman, Matti (2009). Jääkäriliike. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 48–57. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Lackman, Matti (2014). Suur-Ruotsi vai itsenäinen Suomi? Puntarointia ja kevään 1918 lopputulos. In: Blomgren, R., Karjalainen, M., Manninen, O., Saloranta, P. & Tuunainen, P. (eds.) Sotahistoriallinen Aikakauskirja 34. Helsinqui: Suomen Sotahistoriallinen seura. pp. 216–250. ISSN 0357-816X. 
  • Lappalainen, Jussi T. (1981a). Punakaartin sota I. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. ISBN 951-859-071-0. 
  • Lappalainen, Jussi T. (1981b). Punakaartin sota II. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. ISBN 951-859-072-9. 
  • Lindqvist, Herman (2003). Ruotsin historia, jääkaudesta tulevaisuuteen. Helsinqui: WSOY. ISBN 951-0-28329-0. 
  • Manninen, Ohto (1993a). Sodanjohto ja strategia. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 24–93. ISBN 951-37-0728-8. 
  • Manninen, Ohto (1993b). Taistelevat osapuolet. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 96–177. ISBN 951-37-0728-8. 
  • Manninen, Ohto (1993c). "Vapaussota, Historiallinen Aikakauskirja 2/1993". 
  • Manninen, Ohto (1995). Vapaussota – osana suursotaa ja Venäjän imperiumin hajoamista. In: Aunesluoma, J. & Häikiö, M. (eds.) Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas. Porvoo: WSOY. pp. 21–32. ISBN 951-0-20174-X. 
  • Manninen*, Turo (1993a). Työväenkaartien kehitys maaliskuusta marraskuuhun 1917. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, I Irti Venäjästä. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 324–343. ISBN 951-37-0727-X. 
  • Manninen*, Turo (1993b). Kaartit vastakkain. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, I Irti Venäjästä. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 346–395. ISBN 951-37-0727-X. 
  • Manninen*, Turo (1993c). Tie sotaan. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, I Irti Venäjästä. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 398–432. ISBN 951-37-0727-X. 
  • Meinander, Henrik (2010). Suomen historia. Linjat, rakenteet, käännekohdat. Helsinqui: WSOY. ISBN 978-951-0-37863-2. 
  • Meinander, Henrik (2012). Tasavallan tiellä, Suomi kansalaissodasta 2010-luvulle. Helsinqui: Schildts & Söderströms. ISBN 978-951-52-2957-1. 
  • Muilu, Heikki (2010). Venäjän sotilaat valkoisessa Suomessa. Jyväskylä: Atena. ISBN 978-951-796-624-5. 
  • Nygård, Toivo (2003). Uhkan väliaikainen väistyminen. In: Zetterberg, S. (ed.) Suomen historian pikkujättiläinen. Porvoo: WSOY. pp. 553–65. ISBN 951-0-27365-1. 
  • Olkkonen, Tuomo (2003). Modernisoituva suuriruhtinaskunta. In: Zetterberg, S. (ed.) Suomen historian pikkujättiläinen. Porvoo: WSOY. pp. 465–533. ISBN 951-0-27365-1. 
  • Paavolainen, Jaakko (1966). Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, I Punainen terrori. Helsinqui: Tammi. 
  • Paavolainen, Jaakko (1967). Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, II Valkoinen terrori. Helsinqui: Tammi. 
  • Paavolainen, Jaakko (1971). Vankileirit Suomessa 1918. Helsinqui: Tammi. ISBN 951-30-1015-5. 
  • Pekkalainen, Tuulikki (2014). Lapset sodasssa 1918. Helsinqui: Tammi. ISBN 978-951-31-6939-8. 
  • Peltonen, Ulla-Maija (2003). Muistin paikat. Vuoden 1918 sisällissodan muistamisesta ja unohtamisesta. Helsinqui: Suomen Kirjallisuuden seura. ISBN 978-951-74-6468-0. 
  • Pietiäinen, Jukka-Pekka (1992). Suomen ulkopolitiikan alku. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, III Katse tulevaisuuteen. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 252–403. ISBN 951-37-0729-6. 
  • Piilonen, Juhani (1992). Kansallisen eheytyksen ensi askeleet. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, III Katse tulevaisuuteen. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 228–249. ISBN 951-37-0729-6. 
  • Piilonen, Juhani (1993). Rintamien selustassa. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 486–627. ISBN 951-37-0728-8. 
  • Rautkallio, Hannu (1977). Kaupantekoa Suomen itsenäisyydellä. Saksan sodan päämäärät Suomessa 1917–1918. Helsinqui: WSOY. ISBN 978-951-0-08492-2. 
  • Rinta-Tassi, Osmo (1986). Kansanvaltuuskunta Punaisen Suomen hallituksena. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. ISBN 951-860-079-1. 
  • Rinta-Tassi, Osmo (1989). Lokakuun vallankumous ja Suomen itsenäistyminen. In: Numminen J. et al. (eds.) Lenin ja Suomi II. Helsinqui: Valtion painatuskeskus. pp. 83–161. ISBN 951-860-402-9. 
  • Roselius, Aapo (2004). Saksalaisten henkilötappiot Suomessa vuonna 1918. In: Westerlund, L. (ed.) Sotaoloissa vuosina 1914–1922 surmansa saaneet. Helsinqui: VNKJ 10/2004, Edita. pp. 165–176. ISBN 952-5354-52-0. 
  • Roselius, Aapo (2006). Amatöörien sota. Rintamataisteluiden henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918. Helsinqui: VNKJ 1/2006, Edita. ISBN 952-5354-92-X. 
  • Saarikoski, Vesa (2008). Yhteiskunnan modernisoituminen. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia. Helsinqui: Edita. pp. 113–131. ISBN 978-951-37-5321-4. 
  • Soikkanen, Timo (2008). Taistelu autonomiasta. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia. Helsinqui: Edita. pp. 45–94. ISBN 978-951-37-5321-4. 
  • Suodenjoki, Sami (2009a). Siviilihallinto. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 246–269. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Suodenjoki, Sami (2009b). Vankileirit. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 335–355. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Tikka, Marko (2006). Terrorin aika. Suomen levottomat vuodet 1917–1921. Jyväskylä: Gummerus. ISBN 951-20-7051-0. 
  • Tikka, Marko (2009). Kun kansa leikki kuningasta. Suomen suuri lakko 1905. Helsinqui: Suomen kirjallisuuden seura. ISBN 978-952-222-141-4. 
  • Uola, Mikko (1998). Seinää vasten vain; poliittisen väkivallan motiivit Suomessa 1917–1918. Helsinqui: Otava. ISBN 978-951-11-5440-2. 
  • Upton, Anthony F. (1980). Vallankumous Suomessa 1917–1918, I. Jyväskylä: Gummerus. ISBN 951-26-1828-1. 
  • Upton, Anthony F. (1981). Vallankumous Suomessa 1917–1918, II. Jyväskylä: Gummerus. ISBN 951-26-2022-7. 
  • Vares, Vesa (1998). Kuninkaantekijät. Suomalainen monarkia 1917–1919, myytti ja todellisuus. Juva: WSOY. ISBN 951-0-23228-9. 
  • Vares, Vesa (2009). Kuningashankkeesta tasavallan syntyyn. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 376–394. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • Varpio, Yrjö (2009). Vuosi 1918 kaunokirjallisuudessa. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen. Helsinqui: WSOY. pp. 441–463. ISBN 978-951-0-35452-0. 
  • von Bagh, Peter (2007). Sininen laulu. Itsenäisen Suomen taiteen tarina. Helsinqui: WSOY. ISBN 978-951-0-32895-8. 
  • Voutilainen, Miikka (2017). Nälän vuodet. Nälänhädän historia. Jyväskylä: Atena. ISBN 978-952-30035-14. 
  • Westerlund, Lars (2004a). Sotaoloissa vuosina 1914–1922 surmansa saaneet. Helsinqui: VNKJ 10/2004, Edita. ISBN 952-5354-52-0. 
  • Westerlund, Lars (2004b). Venäläissurmat Suomessa 1914–1922, 2.1. Sotatapahtumat 1918–1922. Helsinqui: VNKJ 2/2004, Edita. ISBN 952-5354-44-X. 
  • Westerlund, Lars; Kalleinen, Kristiina (2004). Loppuarvio surmansa saaneista venäläisistä. In: Westerlund, L. (ed.) Venäläissurmat Suomessa 1914–1922, 2.2. Sotatapahtumat 1918–1922. Helsinqui: VNKJ 3/2004c, Edita. pp. 267–271. ISBN 952-5354-45-8. 
  • Ylikangas, Heikki (1986). Käännekohdat Suomen historiassa. Juva: WSOY. ISBN 951-0-13745-6. 
  • Ylikangas, Heikki (1993a). Tie Tampereelle. Porvoo: WSOY. ISBN 951-0-18897-2. 
  • Ylikangas, Heikki (1993b). "Sisällissota, Historiallinen Aikakauskirja 2/1993". 

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]