Guerra civil finlandesa

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Guerra civil finlandesa
Parte de Primeira guerra mundial e Revolucións de 1917-1923
Folkets hus brinner.jpg
Queima da Casa dos Traballadores da Garda Vermella durante o ataque do exército alemán e a Garda Branca a Helsinqui
Data 27 de xaneiro-15 de maio de 1918
Lugar Finlandia
Resultado Finlandia Vitoria branca.
Rusia se retira militarmente de Finlandia.[1]
Hexemonía alemá ata decembro de 1918.
Profunda brecha entre os finlandeses, que se pecharía paulatinamente.
Belixerantes
Finlandia Garda Branca
Finlandia Jägers finlandeses
Alemaña Imperio alemán
Voluntarios suecos, estonianos[2] e polacos
Unión Soviética Garda Vermella
Rusia República Socialista Federativa Soviética de Rusia
Líderes
Finlandia C.G.E. Mannerheim
Finlandia Ernst Linder
Finlandia Karl Fredrik Wilkama
Finlandia Hjalmar Frisell
Alemaña Rüdiger von der Goltz
Alemaña Hugo Meurer
Unión Soviética Ali Aaltonen
Unión Soviética Eero Haapalainen
Unión Soviética Eino Rahja
Unión Soviética Kullervo Manner
Unión Soviética Adolf Taimi
Unión Soviética Evert Eloranta
Unión Soviética Kullervo Manner
Unión Soviética Verner Lehtimäki
Forzas en combate
80 000-90 000 fineses,[3] 13 000 soldados imperiais alemáns,[3] 500-1000 voluntarios suecos[4] e 1737 voluntarios da Lexión Polaca[5] 80 000-90 000 finlandeses e 4000-10 000 soldados do desaparecido Exército Imperial ruso[3]
Baixas
3414 finlandeses e 450-500 alemáns mortos en combate, 1400-1650 executados, 46 desaparecidos e 4 mortos nos campos de concentración[6] 5199 finlandeses e 900-1000 rusos mortos en combate, 7000-10 000 finlandeses e 550-600 rusos executados, 2000 desaparecidos e 11 000-13 500 mortos en campos de concentración[6]

A guerra civil finlandesa[nb 1] foi un conflito polo liderado e control de Finlandia durante o período de transición que viviu o país desde que deixou de ser un Gran Ducado do Imperio ruso para converterse nun estado independente. O enfrontamento tivo lugar no contexto da axitación nacional, política e social causada pola primeira guerra mundial e a revolución rusa de 1917. Dun lado se encontraban as forzas socialdemócratas, dirixidas pola delegación popular de Finlandia, comunmente coñecidos como «vermellos» (punaiset). Doutro lado se encontraban as forzas do senado, controladas desde o outono anterior polos conservadores —que pretendían manter o statu quo; é dicir, conservar a independencia e a monarquía constitucional sen parlamentarismo—, popularmente coñecidos como «brancos» (valkoiset). As forzas paramilitares dos Gardas Vermellos, compostas por traballadores industriais e agrarios, controlaron as cidades e os centros industriais do sur de Finlandia. Pola súa banda, as forzas dos Gardas Brancos, compostas por granxeiros e outros membros das clases sociais media e alta, controlaban o rural no centro e norte do país.

Nos anos anteriores ao conflito, a sociedade finlandesa experimentara un grande crecemento da poboación, unido a industrialización, pre-urbanización e o incremento dun exhaustivo movemento obreiro. Os sistemas políticos e gobernamentais do país estaban aínda nunha fase inestable de modernización e democratización. As condicións socioeconómicas e de educación na poboación melloraban de xeito gradual, así como o pensamento nacional e a vida cultural despertaron.

A primeira guerra mundial deu lugar ao colapso do Imperio ruso, provocando un baleiro de poder no Gran Ducado de Finlandia. A subsecuente loita polo poder levou á militarización e escalada da crise entre o movemento obreiro de esquerdas e os conservadores. Os Vermellos levaron a cabo sen éxito unha ofensiva ne febreiro de 1918, co apoio da Rusia soviética. A contraofensiva dos Brancos comezou en marzo, recibindo o apoio militar do imperio alemán desde abril. Os enfrontamentos decisivos foron as batallas de Tampere e Viborg (finés: Viipuri; sueco: Viborg), gañadas polos Brancos, e as batallas de Helsinqui e Lahti, gañada polas tropas alemás, o que deu lugar a vitoria dos Brancos e as forzas alemás na contenda. A violencia política tamén formou parte do enfrontamento. Arredor de 12 500 prisioneiros de guerra Vermellos morreron de mal-nutrición e enfermidades nos campos de prisioneiros. Arredor de 39 000 persoas, das cales 36 000 eran finlandeses, morreron no conflito.

Finlandia pasou de estar na esfera de influencia rusa á alemá. O senado conservador intentou establecer unha monarquía finlandesa, cun rei alemán: o príncipe Federico Carlos de Hesse-Kassel, pero, tras a derrota alemá na Gran Guerra, Finlandia emerxeu como unha república democrática independente.[9][10][11][12][13]

A guerra civil segue sendo o evento máis controvertido e emocional na historia da Finlandia moderna, e existiron disputas sobre o nome que debía darse ao conflito.[14][15][16] A guerra dividiu o aparato político e á nación finlandesa durante moitos anos, aínda que finalmente logrouse chegar á cohesión a través de compromisos sociais baseados na moderación política e relixiosa, así como grazas á recuperación económica que viviu o país tras a pos-guerra.[17]

Antecedentes[editar | editar a fonte]

Un mapa do Gran Ducado de Finlandia en 1825. Os textos están en ruso e sueco.

Políticas internacionais[editar | editar a fonte]

O principal factor detrás da guerra civil finlandesa foi a crise xurdida como consecuencia da primeira guerra mundial. Baixo a presión da Gran Guerra, o imperio ruso colapsou, dando lugar ás Revolucións de Febreiro e Outubro de 1917. Isto provocou un baleiro de poder e a subsecuente loita polo poder na Europa Oriental. O Gran Ducado de Finlandia, que pertencera ao Imperio ruso entre 1809 e 1917, quedou inmerso nese caos. Con menor importancia xeopolítica que a ruta Moscova-Varsovia, Finlandia, illada polo mar Báltico foi un lugar relativamente tranquilo ata comezos de 1918. A guerra entre o imperio alemán e Rusia tan só tivera efectos indirectos sobre o pobo finlandés. Desde finais do século XIX, o Gran Ducado convertérase nunha importante fonte de materias primas, produtos industriais, comida e man de obra para a crecente capital imperial rusa, San Petersburgo, e a primeira guerra mundial resaltou ese papel. Estratexicamente, o territorio finlandés era a parte de menor importancia da entrada estoniano-finlandesa e zona de amortiguamento para e de San Petersburgo a través da área de Narva, o golfo de Finlandia e o istmo de Carelia.[18][19][20][21][22]

O imperio alemán vía a Europa oriental, e principalmente a Rusia, como unha gran fonte de materias primas e produtos vitais, tanto durante a primeira guerra mundial como no futuro. Alemaña estaba explotando os seus recursos ao máximo nunha guerra con dúas frontes, e tratou de dividir a Rusia dando apoio financeiro aos grupos revolucionarios, como os bolxeviques e o Partido Social-Revolucionario, e as faccións radicais e separatistas, como o movemento activista nacional finlandés de tendencia pro-xermánica. Empregáronse entre 30 e 40 millóns de marcos neste obxectivo. O control da área finlandesa permitiría ao exército imperial alemán penetrar en Rusia ata Petrogrado e a península de Kola, unha rexión rica en materias primas para a industria mineira. Finlandia posuía grandes reservas de minerais e unha industria forestal ben desenvolvida.[18][19][23][20][24][25][21][22][26]

Entre 1809 e 1898, no período coñecido como Pax Russica, a autoridade periférica dos finlandeses aumentou gradualmente, e as relacións ruso-finlandesas foron excepcionalmente pacíficas en comparación con outras partes do Imperio ruso. A derrota de Rusia na guerra de Crimea na década de 1850, deu lugar a varios intentos de acelerar a modernización do país. Isto causou máis de 50 anos de progreso económico, industrial, cultural e educativo no Gran Ducado de Finlandia, incluíndo unha mellora no status da lingua finesa. Todo isto estimulou o nacionalismo finlandés e a unidade cultural a través da creación do movemento Fennoman, que limitaba aos finlandeses á administración local e deu lugar á idea de que o Gran Ducado era un estado cada vez máis autónomo no Imperio ruso.[27][28][29][16][30][31][32][22]

En 1899, o Imperio ruso comezou unha política de integración a través da rusificación de Finlandia. O fortalecido poder central pan-eslavista tratou de unificar a "Unión Dinástica Multinacional rusa" a medida que a situación estratéxica e militar de Rusia se vía en maior perigo debido ao crecemento de Alemaña e o Xapón. Os finlandeses chamaron a este período de maior control militar e administrativo como "o primeiro período da opresión" e, por primeira vez, os políticos finlandeses deseñaron plantes para a desconexión con Rusia ou a soberanía para Finlandia. Na loita en contra da integración, activistas de varias seccións da clase obreira e a intelligentsia sueco-falante levaron a cabo varios actos terroristas. Durante a primeira guerra mundial e o aumento do xermanismo, os pro-suecos, coñecidos como Svecomans, comezaron a súa colaboración encuberta coa Alemaña imperial e, desde 1915 ata 1917, un batallón Jäger formado por 1 900 voluntarios finlandeses recibiu adestramento en Alemaña.[20][33][34][30][35][36][25][37][22][38]

Políticas domésticas[editar | editar a fonte]

Entre as principais razóns do incremento das tensións políticas entre os finlandeses estaban o goberno autocrático do tsar de Rusia e o sistema de clases non democrático dos estamentos. O sistema estamental orixinouse baixo o réxime do imperio sueco que gobernou sobre Finlandia antes da conquista por parte de Rusia e dividía á poboación economicamente, socialmente e politicamente. A poboación finlandesa creceu rápidamente durante o século XIX (dos 860 000 habitantes en 1810 aos 3 130 000 en 1917), e xurdiu unha nova clase de traballadores agrarios e industriais, así como de pequenos granxeiros, durante este período. A revolución industrial foi rápida en Finlandia, a pesar de ter comezado despois que no resto da Europa Occidental. A industrialización financiouse polo estado e diminuíronse algúns dos problemas asociados co proceso industrial con accións administrativas. Entre os traballadores urbanos, os problemas socio-económicos incrementaron durante os períodos de depresión industrial. A posición dos traballadores rurais empeorou tras o final do século XIX, a medida que as granxas eran máis eficientes e orientadas ao mercado e o desenvolvemento da industria non tiña a suficiente forza para utilizar o rápido crecemento de poboación do campo.[nb 2][39][40][41][42][43][22]

A diferenza entre as culturas escandinavo-finlandesa, propia dos pobos fino-úgricos, e a ruso-eslava afectou á natureza da integración nacional finlandesa. Os estratos sociais máis altos tomaron o liderado e obtiveron autoridade nos asuntos domésticos de mans do tsar de Rusia en 1809. Os estamentos planificaron a construción dun estado finlandés cada vez máis autónomo, dirixido pola elite e a intelligentsia. O movemento Fennoman aspiraba a incluír as persoas comúns nun papel non político; o movemento obreiro, as asociacións xuvenís e o movemento de temperanza estaban dirixidos inicialmente "desde arriba".[44][45][41][42][22][nb 3]

Entre 1870 e 1916 a industrialización mellorou gradualmente as condicións sociais e a confianza dos traballadores. Porén, mentres que o nivel de vida da maioría da poboación mellorou en termos absolutos, a brecha entre ricos e pobres aumentou considerablemente. Os estratos sociais máis baixos comezaron a preocuparse pola situación socio-económica e as cuestións políticas, comezando a interactuar coas ideas do socialismo, o socioliberalismo e o nacionalismo. As iniciativas dos traballadores e as respostas das autoridades intensificaron o conflito social en Finlandia.[46][47][48][41][42][22]

Tampere en 2015. A cidade foi un dos centros ideolóxicos da folga xeral 1905 e un dos baluartes estratéxicos da guerra civil finlandesa.

O movemento laborista finlandés, que xurdira a finais do século XIX da temperanza, os movementos relixiosos e a Fennomania, tiña un carácter nacionalista e de clase traballadora. Entre 18991906, o movemento fíxose independente, afastándose do pensamento paternalista dos Fennonman, e que foi representado polo Partido Socialdemócrata de Finlandia establecido en 1899. O activismo dos traballadores foi unha forma de opoñerse directamente á rusificación e ao desenvolvemento de políticas que arranxaran os problemas domésticos e responderan ás demandas de democracia. Isto foi unha reacción á disputa doméstica, comezada na década de 1880, entre a nobreza burguesa finlandesa e o movemento obreiro acerca do dereito de sufraxio universal.[nb 4]

A pesar das súas obrigas como habitantes obedientes, pacíficos e apolíticos no Gran Ducado –quen tan só unhas décadas antes, aceptaron o sistema de clases como orde natural das súas vidas–, os plebeos comezaron a exixir os seus dereitos civís e de cidadanía na sociedade finlandesa. A loita de poder entre os estamentos finlandeses e a administración imperial rusa deixou lugar a un modelo concreto e espazo libre para o movemento obreiro. Por outra banda, debido a centenaria tradición e experiencia da autoridade administrativa, os membros elite finlandesa víanse a si mesmos como os líderes naturais da nación.[52][53][41] [42][22] O conflito político pola democracia resolveuse fora de Finlandia, a través da política internacional: o Imperio Ruso fracasou na súa guerra contra o Xapón que desembocou na Revolución Rusa de 1905 e a unha folga xeral en Finlandia. Nun intento de calmar o malestar xeral entre a poboación, o sistema de estamentos foi abolido en polo Parlamento de Finlandia, por medio da reforma parlamentaria de 1906. A folga xeral aumentou o apoio aos socialdemócratas dun xeito considerable. O partido abarcou un porcentaxe de poboación maior que calquera outro movemento socialista no mundo.[nb 5]

A reforma de 1906 supuxo un gran salto cara a liberalización social e política da maioría dos finlandeses, a pesar de que a dinastía rusa dos Romanov era a máis autocrática e conservadora de Europa. Os finlandeses adoptaron un sistema parlamentario unicameral, o Parlamento de Finlandia (en finés: eduskunta, en sueco: riksdag) con sufraxio universal. O número de votantes aumentou dos 126 000 aos 1 273 000, incluíndo ás mulleres. A reforma deu lugar a que os socialdemócratas obtiveran arredor do 50% do voto popular. A pesar destes avances, o tsar Nicolao II de Rusia logrou a súa autoridade tras finalizar a crise de 1905 e implantou no Gran Ducado o programa de rusificación a partir de 1908. Os finlandeses chamaron a esta etapa o segundo período de opresión, pois o tsar neutralizou o poder do parlamento finlandés ata 1917. As autoridades rusas disolveron a asemblea, ordenaron a celebración de eleccións parlamentarias case anualmente, e determinaron a composición do Senado, que non mantivo correlación do Parlamento.[50][63][64][65][66][67][68] [69][22]

A capacidade do parlamento finlandés de resolver os problemas socio-económicos viuse frustrada pola confrontación entre os case analfabetos plebeos e os antigos estamentos. Outro conflito avivouse cando os patróns denegaron as negociacións colectivas e o dereito dos sindicatos a representar aos traballadores. O proceso parlamentario decepcionou ao movemento obreiro, pero debido a que o dominio sobre o parlamento e a lexislación era a forma máis doada para os traballadores de obter unha sociedade máis equitativa, identificáronse a si mesmos como o Estado. O conxunto das políticas domésticas deron lugar a unha loita polo liderado do estado finlandés durante dez anos ata o colapso do Imperio Ruso.[50] [63][64][65][67] [69][42][22]

Revolución de Febreiro[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Revolución de Febreiro.
Manifestación na praza do Senado de Helsinqui. Os encontros masivos e as folgas locais de comezos de 1917 deron lugar a unha folga xeral en apoio da loita polo poder do estado finlandés e polo aumento a dispoñibilidade de alimentos.

O segundo período de rusificación finalizou o 15 de marzo de 1917 co estoupido da Revolución de Febreiro, que acabou destronando ao tsar Nicolao II. O colapso do sistema imperial debeuse, entre outros motivos, ás derrotas militares, o abafamento pola duración e dificultades da Gran Guerra, a colisión entre o réxime máis conservador de Europa e os desexos da poboación rusa de modernización. O poder do tsar foi transferido á Duma Estatal e ao novo goberno provisional. Porén, a autoridade do novo goberno viuse ameazada pola influencia do Soviet de Petrogrado, o que deu lugar a un poder dobre no país.[70][71][72][73]

En marzo de 1917 devolveuse aos finlandeses o seu status autónomo de 1809–1899, a través dun manifesto do novo goberno ruso. Por primeira vez na historia do país, o poder político estaba de facto nas mans do Parlamento de Finlandia. A esquerda política, formada principalmente por socialdemócratas, ocupaba un amplo espectro desde os moderados aos socialistas revolucionarios. A dereita política era incluso máis diversa, desde os social liberais e conservadores moderados ata os movementos máis conservadores. Os catro partidos principais nese momento eran:

Os finlandeses enfrontábanse a unha nociva combinación entre a loita polo poder e fracaso social en 1917. O colapso de Rusia induciu unha reacción en cadea de desintegración, comezando polo goberno, o exército e a economía, e estendéndose a todos os campos da sociedade, como a administración local, os lugares de traballo e a cidadanía. A comezos do século XX, os finlandeses se mantiñan nunha encrucillada entre o antigo réxime dos estamentos e a evolución cara unha sociedade nova, moderna e democrática. A dirección e o obxectivo deste período de cambio convertéronse nun problema froito das intensas disputas políticas, que finalmente acabaron provocando un conflito armado por mor da debilidade do Estado finlandés. Os socialdemócratas pretendían manter os dereitos políticos conseguidos e incrementar a súa influencia sobre a poboación. Os conservadores, pola súa banda, temían perder o seu poder socioeconómico, que ostentaran ata entón. Ambas faccións colaboraron cos seus equivalentes en Rusia, profundizando a división na nación.[76][77][78][79][58][22]

O Partido Socialdemócrata gañou as eleccións parlamentarias de 1916 con maioría absoluta. En marzo de 1917 Oskari Tokoi formou un novo Senado, mais este non reflectiu a ampla maioría socialista: estaba composto por seis socialdemócratas e seis non socialistas. En teoría, o senado consistía nunha ampla coalición nacional, mais na práctica (cos principais grupos políticos reticentes a comprometerse e as principais figuras políticas fóra do senado), mostrouse incapaz de resolver ningún problema importante de Finlandia. Despois da Revolución de Febreiro, a autoridade política descendeu ao nivel das rúas: reunións masivas, organización de folgas e consellos obreiros e militares des esquerdas, e organizacións activas de empregadores na dereita, todos eles minando pouco a pouco a autoridade do estado.[80][81][79][22]

A Revolución de Febreiro detivo o auxe económico finlandés causado pola economía de guerra rusa durante a primeira guerra mundial. O colapso nos negocios levou ao desemprego e a unha alta inflación, mais as persoas empregadas tiveron a oportunidade de resolver problemas nos lugares de traballo. A clase obreira reclamou unha xornada laboral de oito horas, mellores condicións laborais e salarios máis altos, que levaron a manifestacións e grandes folgas na industria e na agricultura.[82][83][22]

Mentres Finlandia se especializara na produción de leite e manteiga, a maior parte da subministración de alimentos do país dependía dos cereais producidos no sur de Rusia. O cesamento das importacións de cereais da Rusia desintegrada conduciu a unha escasez de alimentos en Finlandia. O Senado respondeu introducindo racianamentos e control de presos. Os granxeiros resistíronse ao control do estado e o mercado negro, acompañado por un forte aumento dos prezos dos alimentos formado e exportado ao mercado libre da área de Petrogrado. A subministración de alimentos, os presos e, finalmente, o medo á inanición convertéronse en problemas políticos emocionais entre os granxeiros e os traballadores urbanos, especialmente aqueles que estaban sen emprego. A xente común, os seus medos explotados polos políticos e uns medios de comunicación incendiarios e polarizados, tomou as rúas. A pesar da escasez de alimentos, ningunha fame a gran escala afectou ao sur de Finlandia antes da guerra civil e o mercado de alimentos seguiu a ser un estimulador secundario na loita polo poder no estado finlandés.[nb 7]

Batalla polo liderato[editar | editar a fonte]

Soldados rusos en Helsinqui. Antes de 1917 mantiñan a estabilidade en Finlandia, logo da Revolución de Febreiro, as tropas rusas convertéronse nunha fonte de malestar social.

The passing of the Tokoi Senate bill called the "Law of Supreme Power" (finés: laki Suomen korkeimman valtiovallan käyttämisestä, more commonly known as valtalaki; sueco: maktlagen) in July 1917, triggered one of the key crises in the power struggle between the social democrats and the conservatives. The fall of the Russian Empire opened the question of who would hold sovereign political authority in the former Grand Duchy. After decades of political disappointment, the February Revolution offered the Finnish social democrats an opportunity to govern; they held the absolute majority in Parliament. The conservatives were alarmed by the continuous increase of the socialists' influence since 1899, which reached a climax in 1917.[90][91][92][93][94][42][95][22][96]

The "Law of Supreme Power" incorporated a plan by the socialists to substantially increase the authority of Parliament, as a reaction to the non-parliamentary and conservative leadership of the Finnish Senate between 1906 and 1916. The bill furthered Finnish autonomy in domestic affairs: the Russian Provisional Government was only allowed the right to control Finnish foreign and military policies. The Act was adopted with the support of the Social Democratic Party, the Agrarian League, part of the Young Finnish Party and some activists eager for Finnish sovereignty. The conservatives opposed the bill and some of the most right-wing representatives resigned from Parliament.[97][93][98][42][95][22][99]

In Petrograd, the social democrats' plan had the backing of the Bolsheviks. They had been plotting a revolt against the Provisional Government since April 1917, and pro-Soviet demonstrations during the July Days brought matters to a head. The Helsinki Soviet and the Regional Committee of the Finnish Soviets, led by the Bolshevik Ivar Smilga, both pledged to defend the Finnish Parliament, were it threatened with attack.[100] However, the Provisional Government still had sufficient support in the Russian army to survive and as the street movement waned, Vladimir Lenin fled to Karelia. In the aftermath of these events, the "Law of Supreme Power" was overruled and the social democrats eventually backed down; more Russian troops were sent to Finland and, with the co-operation and insistence of the Finnish conservatives, Parliament was dissolved and new elections announced.[nb 8]

In the October 1917 elections, the social democrats lost their absolute majority, which radicalised the labour movement and decreased support for moderate politics. The crisis of July 1917 did not bring about the Red Revolution of January 1918 on its own, but together with political developments based on the commoners' interpretation of the ideas of Fennomania and socialism, the events favoured a Finnish revolution. In order to win power, the socialists had to overcome Parliament.[90][101][91][64][92][93][98][79][42][95][96]

The February Revolution resulted in a loss of institutional authority in Finland and the dissolution of the police force, creating fear and uncertainty. In response, both the right and left assembled their own security groups, which were initially local and largely unarmed. By late 1917, following the dissolution of Parliament, in the absence of a strong government and national armed forces, the security groups began assuming a broader and more paramilitary character. The Civil Guards (finés: suojeluskunnat; sueco: skyddskåren; Modelo:Literal translation) and the later White Guards (finés: valkokaartit; sueco: vita gardet) were organised by local men of influence: conservative academics; industrialists; major landowners, and activists. The Workers' Order Guards (finés: työväen järjestyskaartit; sueco: arbetarnas ordningsgardet) and the Red Guards (finés: punakaartit; sueco: röda gardet) were recruited through the local social democratic party sections and from the labour unions.[nb 9]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. finés: Suomen sisällissota; sueco: Finska inbördeskriget; ruso: Гражданская война в Финляндии; alemán: Finnischer Bürgerkrieg. Outros nomes: Guerra de Brethren, Guerra Cidadá, Guerra de clases, Guerra da liberdade, Rebelión Vermella e Revolución[7]. Segundo 1.005 entrevistas realizadas polo xornal Aamulehti, os nomes máis populares son os seguintes: Guerra Civil 29%, Guerra Cidadá 25%, Guerra de clases 13%, Guerra da liberdade 11%, Rebelión Vermella 5%, Revolución 1%, outro nome 2% e sen resposta 14%, [8]
  2. Durante séculos, a área xeográfica dos finlandeses foi unha parte firme do desenvolvemento sueco como un gran imperio nórdico. Coa excepción da lingua (o territorio finlandés pasou a ser bilingüe), a cultura da xente non difería substancialmente entre as partes orientais e occidentais de Suecia, dominadas pola administración sueca e a común Igrexa Luterana.
  3. En contraste cos desenvolvementos na Europa central e Rusia, as políticas do réxime sueco non resultaron nunha autoridade económica, política e social das clases altas baseadas nas propiedades feudais e no capital. O campesiñado gozou dunha relativa liberdade, sen tradición de servidume, e o poderío dos estamentos preeminentes estaba delimitado pola interacción entre a formación do estado e a industrialización. A industria forestal foi un sector vital para Finlandia e os campesiños posuían a maior parte dos terreos forestais. Estas consideracións económicas deron lugar ao nacemento da Fennomania entre as clases altas sueco falantes.[44][45][41][42][22]
  4. A loita polo dereito ao voto tivo dúas vertentes. Había unha disputa acerca do dominio da lingua finesa ou sueca entre a alianza do clero campesiño e a nobreza burguesa, e unha loita pola democracia parlamentaria entre o movemento obreiro e as elites dominantes. O clero campesiño apoiou o dereito de sufraxio universal no sistema de clases, para así aumentar a influencia da poboación de fala finesa entre os estamentos sociais do país. Porén, a a nobreza detivo os seus plans. [49][50][51][52][53][54] [55][56][41][42][57][58][22].
  5. O aumento do poder político da esquerda atraeu a parte da intelligentsia finlandesa cara eles, principalmente aos Fennomans do partido vello finlandés: Julius Ailio, Edvard Gylling, Martti Kovero, Otto-Ville Kuusinen, Kullervo Manner, Hilja Pärssinen, Hannes Ryömä, Yrjö Sirola, Väinö Tanner, Karl H. Wiik, Elvira Willman, Väinö Voionmaa, Sulo Wuolijoki, Wäinö Wuolijoki –chamados os socialistas de novembro de 1905–.[59] [60][61][41][62][22]
  6. Tamén había algúns bolxeviques en Finlandia. O bolxevismo fíxose popular entre os traballadores industriais que emigraron a Petrogrado a finais do século XIX. O partido finlandés e o Partido Fennoman Constitucional eran descendentes dos antigos partidos Fennoman.[74][75][61]
  7. En 1917–1918, o pobo finlandés aínda estaba baixo a sombra do trauma da fame de 1867–1868 famine, na cal arredor de 200 000 persoas morreron por malnutrición e enfermidades epidémicas, causadas por un cambio climático repentino cunha diminución da temperatura do aire durante a tempada de crecemento.[82][84][85][86][22][87][88][89]
  8. The weakness of Russia emphasised the significance of the Finnish area as a buffer zone protecting Petrograd. [90][91][64][92][93][98][79][95][96][22]
  9. The role of the Swedish-speaking upper-class was significant, due to their long-term influence over the economy, industry, administration and the military. A battle for power arose between the most left-wing socialists and the most right-wing elements of the Swedish-speaking conservatives. The language issue was not as fundamental as social differences, since many Swedish-speaking workers joined the Reds. [102][103][104][105][106][107][108][58][22]
Referencias
  1. Upton, 1981: 59-62
  2. Ylikangas, 1993: 55–63
  3. 3,0 3,1 3,2 2000 mulleres (idade media de 20 anos) loitaban na Garda Vermella, Arimo 1991, Manninen 1992–1993 II, pp. 131, 145, Upton 1981, p. 107
  4. Arimo 1991,; Manninen, 1993: 44-73, 96-177; Upton, 1981: 107, 267-273, 377-391
  5. Westerlund, 2004c: 233-236; Muilu, 2010: 87-90
  6. 6,0 6,1 Manninen 1992-1993, Paavolainen 1966, Upton 1981, pp. 191, 453
  7. Tepora & Roselius 2014b, pp. 1–16.
  8. Aamulehti 2008, p. 16.
  9. Upton 1980, pp. 434-435.
  10. Ylikangas 1986, pp. 163-172.
  11. Haapala 1995, pp. 223-225, 237-243.
  12. Vares 1998, pp. 56-137.
  13. Jussila 2007, pp. 264-291.
  14. Manninen 1993.
  15. Ylikangas 1993b.
  16. 16,0 16,1 Lackman 2000.
  17. Haapala 1995, pp. 241-256.
  18. 18,0 18,1 Upton 1980, pp. 62–144.
  19. 19,0 19,1 Haapala 1995, pp. 11–13, 152–156.
  20. 20,0 20,1 20,2 Klinge 1997, pp. 483–524.
  21. 21,0 21,1 Meinander 2012, pp. 7–47.
  22. 22,00 22,01 22,02 22,03 22,04 22,05 22,06 22,07 22,08 22,09 22,10 22,11 22,12 22,13 22,14 22,15 22,16 22,17 22,18 22,19 22,20 Haapala 2014, pp. 21–50.
  23. Pipes 1996, pp. 113–149.
  24. Lackman 2000, pp. 54–64.
  25. 25,0 25,1 Lackman 2009, pp. 48–57.
  26. Hentilä & Hentilä 2016, pp. 15–40.
  27. Upton 1980, pp. 13–15, 30–32.
  28. Alapuro 1988, pp. 110–114, 150–196.
  29. Haapala 1995, pp. 49–73.
  30. 30,0 30,1 Jutikkala & Pirinen 2003, p. 397.
  31. Jussila 2007, pp. 81–148, 264–282.
  32. Meinander 2010, pp. 108–165.
  33. Jussila, Hentilä & Nevakivi 1999.
  34. Lackman 2000, pp. 13–85.
  35. Jussila 2007, pp. 81–150, 264–282.
  36. Soikkanen 2008, pp. 45–94.
  37. Ahlbäck 2014, pp. 254–293.
  38. Lackman 2014, pp. 216–250.
  39. Alapuro 1988, pp. 29–35, 40–51.
  40. Haapala 1995, pp. 49–69, 90–97.
  41. 41,0 41,1 41,2 41,3 41,4 41,5 41,6 Kalela 2008a, pp. 15–30.
  42. 42,0 42,1 42,2 42,3 42,4 42,5 42,6 42,7 42,8 42,9 Kalela 2008b, pp. 31–44.
  43. Engman 2009, pp. 9–43.
  44. 44,0 44,1 Alapuro 1988, pp. 19–39, 85–100.
  45. 45,0 45,1 Haapala 1995, pp. 40–46.
  46. Apunen 1987, pp. 73–133.
  47. Haapala 1995, pp. 49–69, 245–250.
  48. Klinge 1997, pp. 250–288, 416–449.
  49. Upton 1980b, pp. 3–25.
  50. 50,0 50,1 50,2 Apunen 1987, pp. 242–250.
  51. Alapuro 1988, pp. 85–127, 150–151.
  52. 52,0 52,1 Haapala 1992, pp. 227–249.
  53. 53,0 53,1 Haapala 1995, pp. 218–225.
  54. Klinge 1997, pp. 289–309, 416–449.
  55. Vares 1998, pp. 38–55.
  56. Olkkonen 2003, pp. 517–521.
  57. Tikka 2009, pp. 12–75.
  58. 58,0 58,1 58,2 Haapala & Tikka 2013, pp. 72–84.
  59. Haapala 1995, pp. 62–69, 90–97.
  60. Klinge 1997, pp. 250–288, 428–439.
  61. 61,0 61,1 Nygård 2003, pp. 553–565.
  62. Payne 2011, pp. 25–32.
  63. 63,0 63,1 Alapuro 1988, pp. 85–100, 101–127, 150–151.
  64. 64,0 64,1 64,2 64,3 Alapuro 1992, pp. 251–267.
  65. 65,0 65,1 Haapala 1995, pp. 230–232.
  66. Klinge 1997, pp. 450–482.
  67. 67,0 67,1 Vares 1998, pp. 62–78.
  68. Jutikkala & Pirinen 2003, pp. 372–373, 377.
  69. 69,0 69,1 Jussila 2007, pp. 244–263.
  70. Upton 1980, pp. 51–54.
  71. Ylikangas 1986, pp. 163–164.
  72. Pipes 1996, pp. 75–97.
  73. Jussila 2007, pp. 230–243.
  74. Alapuro 1988, pp. 85–132.
  75. Haapala 1995, pp. 56–59, 142–147.
  76. Upton 1980, pp. 109, 195-263.
  77. Alapuro 1988, pp. 143-149.
  78. Haapala 1995, pp. 11-14.
  79. 79,0 79,1 79,2 79,3 Haapala 2008, pp. 255–261.
  80. Haapala 1995, pp. 221, 232–235.
  81. Kirby 2006, p. 150.
  82. 82,0 82,1 Upton 1980, pp. 95–98, 109–114.
  83. Haapala 1995, pp. 155–159, 197, 203–225.
  84. Ylikangas 1986, pp. 163–172.
  85. Alapuro 1988, pp. 163–164, 192.
  86. Haapala 1995, pp. 155–159, 203–225.
  87. Häggman 2017, pp. 157–217.
  88. Keskisarja 2017, pp. 13–74.
  89. Voutilainen 2017, pp. 25–44.
  90. 90,0 90,1 90,2 Upton 1980, pp. 163–194.
  91. 91,0 91,1 91,2 Alapuro 1988, pp. 158–162, 195–196.
  92. 92,0 92,1 92,2 Keränen et al. 1992, pp. 35, 37, 39, 40, 50, 52.
  93. 93,0 93,1 93,2 93,3 Haapala 1995, pp. 229–245.
  94. Klinge 1997, pp. 487–524.
  95. 95,0 95,1 95,2 95,3 Kalela 2008c, pp. 95–109.
  96. 96,0 96,1 96,2 Siltala 2014, pp. 51–89.
  97. Keränen et al. 1992, p. 50.
  98. 98,0 98,1 98,2 Klinge 1997, pp. 502–524.
  99. Jyränki 2014, pp. 18–38.
  100. Trotsky, Leon (1934). History of the Russian Revolution. London: The Camelot Press ltd. p. 785. 
  101. Kettunen 1986, pp. 9–89.
  102. Upton 1980, pp. 195–230.
  103. Ylikangas 1986, pp. 166–167.
  104. Alapuro 1988, pp. 151–167.
  105. Manninen 1993c.
  106. Manninen* 1993a, pp. 324–343.
  107. Haapala 1995, pp. 123–127, 237–243.
  108. Hoppu 2009b, pp. 112–143.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]