Hector Berlioz

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Hector Berlioz
Berlioz-1.jpg
Hector Berlioz en 1863.
Nome completoLouis-Hector Berlioz
Nacemento11 de decembro de 1803
 La Côte-Saint-André
Francia República Francesa
Falecemento8 de marzo de 1869 (65 anos)
 París
Francia Imperio Francés
SoterradoCemiterio de Montmartre
NacionalidadeFrancia
Relixiónateísmo
Educado enConservatorio de París
Composicións destacadasSymphonie fantastique
Harold en Italie
Requiem
Benvenuto Cellini
Les Nuits d'été
La Damnation de Faust
L’Enfance du Christ
Les Troyens
PaiLouis Berlioz
Parella/sHarriet Smithson († 1854)
Marie Recio († 1862)
PremiosPrix de Rome
Hector Berlioz Signature.svg
editar datos en Wikidata ]

Louis Hector Berlioz, nado o 11 de decembro de 1803 en La Côte-Saint-André e finado o 8 de marzo de 1869 en París, foi un compositor francés. Foi unha figura destacada no desenvolvemento do romanticismo, é moi coñecido pola súa Sinfonía fantástica, estreada en 1830, e o Réquiem, estreado en 1837, así como pola súa extraordinaria utilización da orquestra sinfónica que incluía catro grupos de metais "antifonais". É considerado o primeiro músico romántico de Francia e o creador da instrumentación moderna. Co Grand traité de l'instrumentation et d'orchestration modernes (1842-43) influíu sobre as xeracións posteriores, e especialmente sobre os músicos rusos do Grupo dos Cinco. A música e a vida de Berlioz encarnan os ideais románticos máis que os de calquera outro compositor, excepto Liszt. A súa orixinal imaxinación, as súas concepcións grandiosas e a súa extraordinaria calidade para orquestra achegaron unha nova cor á música. Berlioz, o primeiro gran compositor que non era intérprete, converteuse nun dos primeiros directores modernos, e nun crítico perspicaz.

Separadamente da Sinfonía fantástica, as obras de Berlioz escoitáronse moi pouco ata a década de 1880, cando en Francia recuperáronse como antídoto contra Wagner. A partir de 1960 escoitouse moito a súa música, aínda que as dificultades loxísticas aínda impiden a interpretación normal dalgunhas das súas obras.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Hector Berlioz naceu o 11 de decembro de 1803 na localidade francesa de La Côte-Saint-André[1], no departamento de Isère, preto de Grenoble, no seo dunha familia do Delfinado. Seu pai, Louis-Joseph Berlioz, era un respectado[2] médico de provincias[3] e académico, foi o responsable de boa parte da educación inicial de Berlioz.[2] Louis-Joseph Berlioz era un ateo,[3] cunha perspectiva liberal;[4]. Súa nai, Marie-Antoinette, era unha católica ortodoxa.[2][3] Tivo cinco irmáns en total, tres deles non chegaron á idade adulta[5], mentres que os outros dous, Nanci e Adèle, mantivéronse preto de Berlioz ao longo da súa vida.[6]

Berlioz non foi un neno prodixio, a diferenza doutros famosos compositores do seu tempo; comezou a estudar música aos 12 anos, cando comezou a escribir pequenas composicións e arranxos. Como resultado do desánimo de seu pai, nunca aprendeu a tocar o piano, unha peculiaridade que posteriormente describiu tanto como beneficiosas como prexudiciais.[7] Porén, seu pai aprendeulle a dixitación do flageolet e iniciouno no estudos musicais.[8] Converteuse nun experto en flageolet, guitarra e frauta.[6][8][9][10] Aprendeu harmonía só a partir de libros de texto.[6][10] A meirande parte das súas primeiras composicións foron pezas de cámara.[10][11]

Se ben aínda tiña 12 anos, como lembra nas súas Mémoires, experimentou a súa primeira paixón por unha muller, unha veciña súa de 18 anos chamada Estelle Fornier (nada Dubœuf).[2][12] Berlioz semella ter sido romántico de xeito innato, esta característica maniféstase nas súas relacións amorosas, a adoración da gran literatura romántica,[13] e o seu lamento nas pasaxes de Virxilio [6] (aos doce anos xa aprendera a ler a Virxilio en latín e a traducilo ao francés baixo a tutela de seu pai), Shakespeare, e Beethoven.

1821–1824: estudante de medicina[editar | editar a fonte]

En marzo de 1821 Berlioz superou o exame de baccalauréat na Universidade de Grenoble – non se sabe con certeza se no primeiro ou no segundo intento[14] – e a finals de setembro, aos dezasete anos, mudouse a París. Ante a insistencia de seu pai matriculouse na Escola de Medicina da Universidade de París.[15][16] Tivo que loitar duro para superar a súa repulsión pola disección de corpos, mais por deferencia aos desexos de seu pai, obrigouse a continuar os seus estudos de medicina.[17]

A Opéra na Rue le Peletier, París, c. 1821.

Os horrores da facultade de medicina mitigáronse grazas a unha ampla asignación de seu pai, que lle permitiu aproveitar ao máximo a vida cultural, e particularmente musical, de París. A música non gozaba daquela do prestixio que tiña a literatura na cultura francesa,[18][19] mais París, con todo, posuía dous grandes teatros de ópera e a biblioteca musical máis grande do país.[20] Berlioz aproveitouse de todos eles. Aos poucos días de chegar a París foi á Opéra, e aínda que a obra que se representaba era dun compositor menor, a posta en escena e a magnífica execución orquestral encantáronlle.[a] Foi a outras representacións na Opéra e na Opéra-Comique; na primeira, tres semanas despois da súa chegada, viu Iphigénie en Tauride de Gluck, que o emocionou. Sentiuse especialmente inspirado pola utilización da orquestra levada a cabo por Gluck para levar adiante o drama. Unha representación posterior da mesma obra na Opéra convenceuno de que a súa vocación era ser compositor.[22]

O dominio da ópera italiana en París, contra o cal posteriormente Berlioz fixo campaña, estaba aínda no futuro,[23] e nos teatros de ópera escoitou e absorbeu as obras de Étienne Méhul e François-Adrien Boieldieu, outras óperas escritas no estilo francés por compositores estranxeiros, especialmente Gaspare Spontini, e sobre todo cinco óperas de Gluck.[24][b] Comezou a visitar a biblioteca do Conservatorio de París entre os seus estudos de medicina, procurando partituras das óperas de Gluck e facendo copias de partes delas.[25] A finais de 1822 sentiu que os seus intentos por aprender composición debían ser complementados con clases formais, e acheguose a Jean-François Le Sueur, director da Capela Real e profesor no Conservatorio, quen o aceptou como alumno privado seu.[26]

En agosto de 1823 Berlioz realizou a primeira das súas numerosas achegas á prensa musical; unha carta ao xornal Le Corsaire defendendo a ópera francesa contra as incursións da súa rival italiana.[27] Sostivo que todas as óperas de Rossini xuntas non podían compararse cuns poucos compases das de Gluck, Spontini ou Le Sueur.[28] Naquel momento xa compuxera varias obras incluídas Estelle et Némorin e Le Passage de la mer Rouge (en galego O paso do Mar Vermello) – ambas perdidas dende entón.[15]

En 1824 Berlioz graduouse na escola de medicina,[15] logo do cal abandonou a medicina, ante a forte desaprobación de seus pais. Seu pai suxeriulle a avogacía como profesión alternativa e negouse a aceptar a música como unha carreira.[29][c] El reduciu e ás veces retivo a asignación a seu fillo, e Berlioz pasou algúns anos de dificultades financeiras.[18]

1824–1830: estudante no Conservatorio[editar | editar a fonte]

En 1824 Berlioz compuxo unha Misa solemne. Tocouse dúas veces, despojos das cales descartou a partitura, que se considerou perdida ata que en 1991 descubriuse unha copia. Durante 1825 e 1826 escribía a súa primeira ópera, Les Francs-juges, que non foi representada e da cal só se conservan fragmentos, a parte más coñecida é a abertura.[31] En obras posteriores reutilizou partes da partitura, como a “Marcha dos Gardiáns”, que incorporou catro anos despois á súa Sinfonía fantástica como "Marcha ao Suplicio".[18]

En agosto de 1826 Berlioz foi admitido como alumno do Conservatorio, estudando composición con Le Sueur e contrapunto e fuga con Anton Reicha. Ese memo ano realizou a súa primeira de catro tentativas para gañar o principal premio de música de Francia, o Prix de Rome, e foi eliminado na primeira rolda, o ano seguinte, para gañar algúns cartos, uniuse ao coro do Théâtre des Nouveautés.[32] Competiu de novo no Prix de Rome, presentando a primeira das súas Cantatas do Prix, La Mort d'Orphée, en xullo. Máis tarde ese ano asistiu ás producións de Hamlet e Romeo e Xulieta de Shakespeare no Théâtre de l'Odéon realizada pola compañía itinerante de Charles Kemble. Aída que nesa época Berlioz a penas falaba inglés, estaba abrumado polas obras – o inicio dunha paixón por Shakespeare que duraría toda a súa vida. Tamén concibiu unha obsesión pola protagonista da compañía de Kemble, Harriet Smithson – o seu biógrafo Hugh Macdonald chamouno "trastorno emocional" – e acosouna, perseguíndoa obsesivamente durante anos. Ela negó use mesmo a coñecelo.[33][18]

O primeiro concerto de música de Berlioz tivo lugar en maio de 1828, cando o seu amigo Nathan Bloc dirixiu as estreas das súas aberturas Les Francs-juges e Waverley e outras obras. O auditorio etivo lonxe de estar cheo, e Berlioz perdeu cartos.[d] Con todo, sentiuse moi animado pola vociferante aprobación dos executantes, e os aplausos dos músicos que se encontraban entre a audiencia, entre os que se encontraban os seus profesores doo Conservatorio, os directores da Opéra e a Opéra-Comique, e os compositores Auber e Hérold.[35][36]

A fascinación de Berlioz polas obras de Shakespeare impulsouno comezar a aprender inglés en 1828, para poder lelas no orixinal. Aproximadamente ao mesmo tempo atopou outras dúasa inspiracións creativas: Beethoven e Goethe. Escoitara a Terceira, Quinta e Sétima Sinfonías de Beethoven, interpretadas no Conservatorio,[e] e leu Fausto de Goethe na tradución de Gérard de Nerval.[32] Beethoven converteuse tanto nun ideal como nun obstáculo para Berlioz – un predecesor inspirador pero desalentador.[40] A obra de Goethe foi a base para as súas Huit scènes de Faust (o Opus 1 de Berlioz), estreadas o ano seguinte e reelaboradas e ampliadas moito máis tarde como La Damnation de Faust.[41]

1830–1832: Prix de Rome[editar | editar a fonte]

Berlioz era en gran parte apolítico, e non apoiou nin se opuxo á Revolución de Xullo de 1830, mais cando estopou encontrábase no medio dela. Relatou os feitos nas súas Mémoires:

Estaba acabando a miña cantata cando estalou a revolución ... saín das páxinas finais da miña partitura orquestral co son das balas perdidas que chegaban polos teitos e golpeaban na parede fora da miña ventá. O día 29 rematei, e fun libre para saír e vagar por París ata a mañán, pistola en man.[42]

A cantata era La Mort de Sardanapale, coa que gañou o Prix de Rome. A súa participación o ano anterior con Cléopâtre atraéra a desaprobación dos xuíces porque para os músicos altamente conservadores porque "delataba tendencias perigosas", e para a súa participación de 1830 modificou coidadosamente o seu estilo natural para conseguir a aprobación oficial.[18] Durante o mesmo ano escribiu a Sinfonía fantástica e comprometeuse para casar.[43]

Marie ("Camille") Moke, posteriormente Pleyel.

Ao retroceder da súa obsesión por Smithson, Berlioz namorouse dunha pianista de 19 anos, Marie ("Camille") Moke. Os seus sentimentos eran recíprocos, e a parella planeou casar.[44] En decembro Berlioz organizou un concerto no que se estreou a Sinfonía fantástica. Un aplauso prolongado seguiu á interpretación, e as recensións da prensa expresaron tanto o impacto como o placer que provocara a obra.[45] O biógrafo de Berlioz David Cairns definiu o concerto como un fito, non só na carreira do compositor senón tamén na evolución da orquestra moderna.[46] Franz Liszt encontrábase entre as persoas que asistiron ao concerto; este foi o principio dunha longa amizade. Posteriormente Liszt transcribiu ao piano toda a Sinfonía fantástica para que a puideran escoltar máis persoas.[47]

Pouco despois do concerto Berlioz marchou a Italia: segundo os termos do Prix de Roome, os gañadores estudiaban durante doos anos na Villa Medici, a Academia Francesa en Roma. Ás tres semanas da súa chegada ausentose sen permiso: enterárase de que Marie rompera o seu compromiso e ía casar cun pretendente maior e máis rico, Camille Pleyel, o heredeiro da empresa construtora de pianos Pleyel.[48] Berlioz creou un elaborado plano para matar a ambos (e á súa nai, coñecida por el como "l'hippopotame"),[49] e adquiriu velenos, pistolas e un disfraz para o seu propósito.[50] Cando chegou a Niza na súa viaxe a París recapacitou sobre o seu plano, abandonou a idea de venganza, e consegiu permiso para para regresar á Villa Medici.[51][f] Permaneceu unhas semanas en Niza e escribiu o súa abertura Rei Lear. No camiño de regreso a Roma comezou a traballar nunha obra para narrador, voces solistas, coro e orquestra, Le Retour à la vie (en galego O regreso á vida, posteriormente renomeada Lélio), unha secuela da Sinfonía fantástica.[51]

Berlioz cando estudaba na Villa Medici, 1832.

Non gozou moito do seu tempo en Roma. Os seus compañeiros na Villa Medici, baixo o seu benevolente director Horace Vernet, déronlle a benvida,[52] e gozou das súas reunións con Felix Mendelssohn, que estaba de visita na cidade,[g] mais encontrou Roma de mal gusto: "a cidade máis estúpida e prosaica que coñezo; non é un lugar para alguén con cabeza ou corazón".[18] Con todo, Italia tivo unha importante influencia no seu desenvolvemento. Visitou moitas partes durante a súa estadía en Roma. Macdonald comenta que despois do seu tempo alí, Berlioz tiña "unha nova cor e brillo na súa música ... sensual e vivaz" – derivado non da pintura italiana, na que non estaba interesado, ou a música italiana, que despreciaba, senón pola "paisaxe e o sol, e dende o seu agudo sentido de lugar".[18] Macdonald identifica Harold en Italie, Benvenuto Cellini e Roméo et Juliette como as expresións máis obvias da súa resposta a Italia, e engade que Les Troyens e Béatrice et Bénédict "reflicten calidez e quietude do Mediterráneo, así como a súa vivacidade e forza".[18] O propio Berlioz escribiu que Harold in Italy baseou-se nas "lembranzas poéticas formadas a partir dos meus vagabundeos polos Abruzzos".[54]

Vernet aceptou a solicitude de Berlioz de que se lle permitira saír da Villa Medici antes de finalizar a súa estadía de dous anos. Seguindo o consello de Vernet de que sería prudente atrasar o seu retorno a París, onde as autoridades do Conservatorio podían ser menos indulxentes en relación coa prematura finalización dos seus estudos, fixo unha relaxada viaxe de regreso, desviándose por La Côte-Saint-André para ver á súa familia. Deixou Roma en maio de 1832 e chegou a París en novembro.[55][56]

1832–1840: París[editar | editar a fonte]

On 9 December 1832 Berlioz presented a concert of his works at the Conservatoire. The programme included the overture of Les Francs-juges, the Symphonie fantastique – extensively revised since its premiere – and Le Retour à la vie, in which Bocage, a popular actor, declaimed the monologues.[57] Through a third party, Berlioz had sent an invitation to Harriet Smithson, who accepted, and was dazzled by the celebrities in the audience.[58] Among the musicians present were Liszt, Frédéric Chopin and Niccolò Paganini; writers included Alexandre Dumas, Théophile Gautier, Heinrich Heine, Victor Hugo and George Sand.[58] The concert was such a success that the programme was repeated within the month, but the more immediate consequence was that Berlioz and Smithson finally met.[57]

By 1832 Smithson's career was in decline. She presented a ruinously unsuccessful season, first at the Théâtre-Italien and then at lesser venues, and by March 1833 she was deep in debt. Biographers differ about whether and to what extent Smithson's receptiveness to Berlioz's wooing was motivated by financial considerations;[n 1] but she accepted him, and in the face of strong opposition from both their families they were married at the British Embassy in Paris on 3 October 1833.[60] The couple lived first in Paris, and later in Montmartre (then still a village). On 14 August 1834 their only child, Louis-Clément-Thomas, was born.[61] The first few years of the marriage were happy, although it eventually foundered. Harriet continued to yearn for a career but, as her biographer Peter Raby comments, she never learned to speak French fluently, which seriously limited both her professional and her social life.[60]

Paganini, known chiefly as a violinist, had acquired a Stradivarius viola, which he wanted to play in public if he could find the right music. Greatly impressed by the Symphonie fantastique, he asked Berlioz to write him a suitable piece.[62] Berlioz told him that he could not write a brilliantly virtuoso work, and began composing what he called a symphony with viola obbligato, Harold in Italy. As he foresaw, Paganini found the solo part too reticent – "There's not enough for me to do here; I should be playing all the time"[63] – and the violist at the premiere in November 1834 was Chrétien Urhan.[64]

Until the end of 1835 Berlioz had a modest stipend as a laureate of the Prix de Rome.[61] His earnings from composing were neither substantial nor regular, and he supplemented them by writing music criticism for the Parisian press. Macdonald comments that this was activity "at which he excelled but which he abhorred".[18] He wrote for L'Europe littéraire (1833), Le Rénovateur (1833–1835), and from 1834 for the Gazette musicale and the Journal des débats.[18] He was the first, but not the last, prominent French composer to double as a reviewer: among his successors were Fauré, Messager, Dukas and Debussy.[65] Although he complained – both privately and sometimes in his articles – that his time would be better spent writing music than in writing music criticism, he was able to indulge himself in attacking his bêtes noires and extolling his enthusiasms. The former included musical pedants, coloratura writing and singing, viola players who were merely incompetent violinists, inane libretti, and baroque counterpoint.[66] He extravagantly praised Beethoven's symphonies, and Gluck's and Weber's operas, and scrupulously refrained from promoting his own compositions.[67] His journalism consisted mainly of music criticism, some of which he collected and published, such as Evenings in the Orchestra (1854), but also more technical articles, such as those that formed the basis of his Treatise on Instrumentation (1844).[18] Despite his complaints, Berlioz continued writing music criticism for most of his life, long after he had any financial need to do so.[68][n 2]

Berlioz secured a commission from the French government for his Requiem – the Grande messe des morts – first performed at Les Invalides in December 1837. A second government commission followed – the Grande symphonie funèbre et triomphale in 1840. Neither work brought him much money or artistic fame at the time,[18] but the Requiem held a special place in his affections: "If I were threatened with the destruction of the whole of my works save one, I would crave mercy for the Messe des morts".[70]

Ficheiro:Benvenuto-Cellini-poster-1838.jpg
Poster for the premiere of Benvenuto Cellini, September 1838. Berlioz's name is not mentioned.

One of Berlioz's main aims in the 1830s was "battering down the doors of the Opéra".[71] In Paris at this period, the musical success that mattered was in the opera house and not the concert hall.[72] Robert Schumann commented, "To the French, music by itself means nothing".[73] Berlioz worked on his opera Benvenuto Cellini from 1834 until 1837, continually distracted by his increasing activities as a critic and as a promoter of his own symphonic concerts.[71] The Berlioz scholar D. Kern Holoman comments that Berlioz rightly regarded Benvenuto Cellini as a work of exceptional exuberance and verve, deserving a better reception than it received. Holoman adds that the piece was of "surpassing technical difficulty", and that the singers were not especially co-operative.[71] A weak libretto and unsatisfactory staging exacerbated the poor reception.[72] The opera had only four complete performances, three in September 1838 and one in January 1839. Berlioz said that the failure of the piece meant that the doors of the Opéra were closed to him for the rest of his career – which they were, except for a commission to arrange a Weber score in 1841.[74][75]

Shortly after the failure of the opera, Berlioz had a great success as composer-conductor of a concert at which Harold in Italy was given again. This time Paganini was present in the audience; he came on to the platform at the end and knelt in homage to Berlioz and kissed his hand.[76][n 3] A few days later Berlioz was astonished to receive a cheque from him for 20,000 francs.[78][n 4] Paganini's gift enabled Berlioz to pay off Harriet's and his own debts, give up music criticism for the time being, and concentrate on composition. He wrote the "dramatic symphony" Roméo et Juliette for voices, chorus and orchestra. It was premiered in November 1839 and was so well received that Berlioz and his huge instrumental and vocal forces gave two further performances in rapid succession.[80][n 5] Among the audiences was the young Wagner, who was overwhelmed by its revelation of the possibilities of musical poetry,[81] and who later drew on it when composing Tristan und Isolde.[82]

At the close of the decade Berlioz achieved official recognition in the form of appointment as deputy librarian of the Conservatoire and as an officer of the Legion of Honour.[83] The former was an undemanding post, but not highly paid, and Berlioz remained in need of a reliable income to allow him the leisure for composition.[84]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. A ópera era Les Danaïdes de Antonio Salieri.[21]
  2. As óperas de Gluck eran Armide, Orfeo ed Euridice, Alceste, Iphigénie en Aulide e Iphigénie en Tauride.[24]
  3. Barzun suxire que seu pai puido ter sido máis comprensivo de non ser pola fervorosa convicción relixiosa de súa nai de que todos os músicos e artistas estaban condenados á perdición.[30]
  4. Louis Berlioz cedera o suficiente para enviarlle ao seu fillo unha suma substancial para cubrir algúns dos gastos.[34]
  5. Os concertos do Conservatorio estaban dirixidos por François Habeneck, a quen Berlioz honrou por introducir as sinfonías de Beethoven ás audiencias francesas, mais con quen máis tarde rifou pola dirección de Habeneck das obras de Berlioz.[37][38][39]
  6. Berlioz tomou á lixeira o episodio nas súas Mémoires, mais claramente deixou unha profunda cicatriz emocional.Modelo:Hravnp
  7. O gusto de Berlioz pola música de Mendelssohn non foi recíproco: este último non ocultou a súa opinión de que Berlioz carecía de talento.[53]
Referencias
  1. Matthew B. Tepper. "Matthew B. Tepper". Home.earthlink.net. Arquivado dende o orixinal o 06 de agosto de 2012. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 "Caltech". Its.caltech.edu. 1996-06-03. 
  3. 3,0 3,1 3,2 "Think Quest". Library.thinkquest.org. Arquivado dende o orixinal o 06 de outubro de 2009. 
  4. "Andante.com". Andante.com. Arquivado dende o orixinal o 15 de setembro de 2009. 
  5. IMDb
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 "EssentialsOfMusic.com". EssentialsOfMusic.com. Arquivado dende o orixinal o 11 de abril de 2009. 
  7. "HBerlioz.com". HBerlioz.com. 
  8. 8,0 8,1 Berlioz, Louis Hector (1848). "Chapitre IV". Mémoires de Hector Berlioz comprenant ses voyages en Italie, en Allemagne, en Russie et en Angleterre, 1803-1865 (en francés). 
  9. Berlioz: Volume One: The Making of an Artist, 1803-1832, David Cairns, 2003
  10. 10,0 10,1 10,2 "Hector Berlioz". Encyclopedia Britannica (en inglés). Consultado o 2018-06-29. 
  11. "Rhapsody.com". Rhapsody.com. Consultado o 2010-03-13. 
  12. "Berlioz and Shakespeare". Home.vicnet.net.au. Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2010. 
  13. "Karadar.com". Karadar.it. 2009-11-15. Arquivado dende o orixinal o 22 de novembro de 2008. 
  14. Cairns 2000, pp. 87–88.
  15. 15,0 15,1 15,2 Bloom 2000, p. xv.
  16. Cairns 2000, p. 101.
  17. Holoman 1989, p. 19.
  18. 18,00 18,01 18,02 18,03 18,04 18,05 18,06 18,07 18,08 18,09 18,10 18,11 Macdonald, Hugh. "Berlioz, (Louis-)Hector", Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. Consultado o 18 de outubro de 2018.
  19. Barzun 1956, pp. 21 e 60.
  20. Anderson, Gordon A., et al. "Paris" Arquivado 11 October 2018 en Wayback Machine., Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. Retrieved 19 October 2018. (require subscrición)
  21. Holoman 1989, p. 20.
  22. Cairns 2000, p. 106.
  23. Barzun 1956, p. 41.
  24. 24,0 24,1 Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome ba41
  25. Cairns 2000, p. 112.
  26. Holoman 1989, pp. 25–27.
  27. Barzun 1956, p. 47.
  28. Carta publicada o 12 de agosto de 1823, citada en Cairns 2000, p. 130
  29. Cairns 2000, p. 119.
  30. Barzun 1956, p. 49.
  31. Cairns 2000, p. 114.
  32. 32,0 32,1 Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome bxv
  33. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome dnb
  34. Cairns 2000, p. 276.
  35. Holoman 1989, p. 51.
  36. Cairns 2000, pp. 277 e 279.
  37. Berlioz 1970, p. 104.
  38. Cairns 2000, p. 263.
  39. Holoman 1989, pp. 185–186.
  40. Bonds 2013, p. 419.
  41. Holoman 1989, p. 305.
  42. Berlioz 1970, p. 131.
  43. Bloom 2000, p. xvi.
  44. Barzun 1956, p. 98.
  45. Barzun 1956, p. 107.
  46. Cairns 2000, p. 426.
  47. Kregor 2010, pp. 43–46.
  48. Evans 1957, p. 27.
  49. Cairns 2000, p. 422.
  50. Holoman 1989, pp. 115–116.
  51. 51,0 51,1 Evans 1957, pp. 28–29.
  52. Barzun 1956, p. 113.
  53. Barzun 1956, p. 118.
  54. Berlioz 1970, p. 225.
  55. Barzun 1956, p. 125.
  56. Evans 1957, p. 28.
  57. 57,0 57,1 Evans, pp. 28–29
  58. 58,0 58,1 Cairns (2000), p. 557
  59. Barzun, p. 133; p. 2; Cairns (1999); Evans, p. 29; and Holoman (1989), p. 136
  60. 60,0 60,1 Raby, Peter. "Smithson (married name Berlioz), Harriet Constance (1800–1854), actress" Arquivado 11 October 2018 en Wayback Machine., Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2008. Retrieved 19 October 2018. require subscrición
  61. 61,0 61,1 Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome bxvi
  62. Berlioz, p. 224
  63. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome b225
  64. Holoman (1989), p. 161
  65. Nectoux, Jean-Michel. "Fauré, Gabriel (Urbain)"; Wagstaff, John, and Andrew Lamb. "Messager, André" Arquivado 11 October 2018 en Wayback Machine.; Schwartz, Manuela and G. W. Hopkins. "Dukas, Paul"; and Lesure, François, and Roy Howat. "Debussy, (Achille-)Claude" Arquivado 15 May 2018 en Wayback Machine., Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. Retrieved 19 October 2018. (require subscrición)
  66. Wright Roberts (I), pp. 65, 69 and 71
  67. Wright Roberts (II), pp. 138 and 140
  68. Murphy, p. 111
  69. Bent, p. 41
  70. Bernard, p. 309
  71. 71,0 71,1 71,2 Holoman, D. Kern "Berlioz, (Louis-)Hector (opera)", Grove Music Online, Oxford University Press, 1992. Retrieved 18 October 2018. (require subscrición)
  72. 72,0 72,1 Evans, p. 31
  73. Cairns (1966), p. 211
  74. Macdonald (1969), p. 44
  75. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome bxviii
  76. Cairns (1999), pp. 172–173
  77. Cairns (1999), p. 174; and Neill, Edward. "Paganini, Nicolò" Arquivado 12 November 2018 en Wayback Machine., Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. Retrieved 19 October 2018. (require subscrición)
  78. Holoman (1989), p. 197
  79. "Historical currency converter" Arquivado 4 April 2018 en Wayback Machine., Historical Statistics. Retrieved 6 October 2018
  80. 80,0 80,1 Evans, p. 32
  81. Cairns (1999), p. 205
  82. Barzun, p. 188
  83. Bloom (2000), p. xvii
  84. Cairns (1999), p. 177

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • BERLIOZ Hector, Mémoires, Flammarion, París, 1991, ISBN 2-08-212539-4
  • BERLIOZ Hector, Memorias de Hector Berlioz de 1803 a 1865 y sus viajes a Italia, Alemania, Rusia e Inglaterra, contados por él mismo, Taurus, Col·lecció Ensayistas (n° 258), Madrid, 1985, tradución ao castelán de José Vega Merino, rústica, 21 x 13,5 cm., ISBN 84-306-9954-6. Esta edición existe tamén en dous volumos separados:
  • BALLIF Claude, Berlioz, Seuil, Col·lecció Solfèges, París, 1979, ISBN 978-2-02-000249-3
  • PIATIER François, Benvenuto Cellini de Berlioz ou le Mythe de l'artiste, Aubier, Colección Les grands opéras, París, 1979, ISBN 2-7007-0160-7
  • BARRAUD Henri, Hector Berlioz, Fayard, Col·lecció Les Indispensables de la musique, París, 1989, 506 p., ISBN 978-2-213-02415-8
  • CAIRNS David, Hector Berlioz Vol.1, La formation d'un artiste : 1803 - 1832, Fayard, París, outubro de 2002, tradución ao francés de Dennis Collins, 720 p. : 13,5 x 21,5 cm., ISBN 2-213-61249-8
  • CAIRNS David, Hector Berlioz Vol.2, Servitude et grandeur : 1832 - 1869, Fayard, París, outubro de 2002, tradución ao francés de Dennis Collins, 954 p. : 13,5 x 21,5 cm., ISBN 2-213-61250-1
  • WASSELIN Christian e SERNA Pierre-René, Cahier Berlioz, n° 77, Éditions de L'Herne, París, xaneiro de 2003, ISBN 2-85197-090-9
  • WASSELIN Christian, Berlioz : les deux ailes de l'âme, Éditions Gallimard, París, xaneiro de 2003, ISBN 2-07-076522-9
  • Colectivo de autores baixo a dirección de MASSIP Catherine e REYNAUD Cécile, Berlioz, la voix du romantisme, catálogo da exposición realizada na Biblioteca Nacional de Francia os anos 2003 e 2004, BnF/Fayard, París, setembro de 2003, ISBN 2-213-61697-3;
  • REYNAUD Cécile, BARTOLI Jean-Pierre, BLOOM Peter, baixo a dirección de CITRON Pierre, Dictionnaire Berlioz, Fayard, París, outubro de 2003, ISBN 2-213-61528-4
  • WASSELIN Christian, Berlioz ou le Voyage d'Orphée, Éditions du Rocher, París, outubro de 2003, ISBN 2-268-04795-4
  • SERNA Pierre-René, Berlioz de B à Z, Éditions Van de Velde, París, xuño de 2006, ISBN 2-85868-379-4
  • HOLOMAN Dallas Kern, Catalogue of the Works of Hector Berlioz, Bärenreiter, Kassel, 1987, ISBN 3-7618-0449-0
  • HOLOMAN Dallas Kern, Berlioz, Cambridge MA, Harvard University Press, 1989, ISBN 0-674-06778-9

Da biografía de Berlioz por David Cairns existen dúas edicións. A edición de 1989 corresponde ao que máis tarde sería o primeiro volume de dous:

  • CAIRNS David, Berlioz: The making of an artist, Andre Deutsch Ltd., 1989, cartoné, 586 p., ISBN 0-233-97994-8

A edición de 2000 publica o segundo volumo (ata aquela inédito) así como completa o primeiro:

  • CAIRNS David, Berlioz, Vol.1, The making of an artist: 1803 - 1832, University of California Press, mars de 2000, cartoné, 672 p., ISBN 0-520-22199-0
  • CAIRNS David, Berlioz, Vol.2, Servitude and Greatness: 1832 - 1869, University of California Press, mars de 2000, cartoné, 907 p., ISBN 0-520-22200-8

Nota: cómpre sinalar que na bibliografía en francés menciónase unha tradución ao francés desta edición de 2000 da biografía de Berlioz por David Cairns.

  • O compositor alemán Alfred Schattmann escribiu unha monografía moi completa de Berlioz.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Erro no código da cita: As etiquetas <ref> existen para un grupo chamado "n", pero non se atopou a etiqueta <references group="n"/> correspondente