Endovelico

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Endovelico, tamén chamado Endovélico, Enobólico, Endovelicus, Endovellicus ou Vaelico, é un dos deuses galaicos, lusitanos, vetóns e celtiberos prerromanos da Idade do Ferro. O seu nome é de orixe celta e significa 'deus moi bo'.

Estatua chamada "O baño de Atezina" co Deus Endovelico e a Deusa Atezina

Deus da saúde, protector da terra e da natureza, e vinculado ás forestas, aparece asociado ós animais (de feito, outra proposta respecto á etimoloxía do seu nome é que procede de *uailo, 'lobo', co superlativo *andei-, aínda que tamén se lle fai orixinario de *uell, 'bo'). A consideración de Endovélico como céltico ou lusitano non céltico provoca controversia entre os investigadores, como a propia caracterización do pobo lusitano, xa que se venera tamén entre os vettons da provincia de Ávila (en Postoloboso, Candeleda) co nome de Vellicus ou Vaelicus. Logo foi adaptado polos propios romanos, que o asimilaron á Esculapio ou a Serapis pola súa vertente sandadora, que segundo o arqueólogo portugués Vasconcellos era unha característica parcial procedente do seu aspecto ctónico (deus do interior da terra, do subterráneo, do Inframundo, do Hades ou infernal). Este aspecto tamén o relaciona coas minas, sobre todo no santuario de Postoloboso, Ávila, xa que o mesmo santuario era un lugar de extracción de ferro. O monte era o seu lugar de culto, como numen locis ou espírito protector do lugar (similar ás ninfas grecorromanas), relacionándose cons outros numens e divindades ctónicas. Estes santuarios son de difícil acceso, tal vez buscando o misticismo e recollemento do oculto entre a frondosidade dos montes e os bosques e dando maior énfase ó carácter sagrado destas divindades, cuxos fieis atoparían nunha especie de peregrinación iniciática moi propia das sociedades teocráticas.

En Rocha da Mina, San Miguel de Mota (Portugal)[1] e nas Minas de Río Tinto (Huelva)[2], debido á poboación lusitana que traballou naquelas minas imperiais. Estes reúnen as características doutros santuarios dedicados a deuses do mundo subterráneo como o santuario de Pánoias en Vila Real (Portugal) dedicado a Serapis e outros deuses e o de Isis en Belo Claudia, Cádiz .

O seu culto[editar | editar a fonte]

Os achados atopados suxiren a práctica da incubatio[3] (consistente na manifestación divina a través do sono da persoa) coma o rito máis nomeado en relación co culto de Endovélico. O devoto durmía no templo ou altar do deus e nos soños que tivese recibía a mensaxe que necesitaba. Outros autores relaciónano tamén co monte e co renacer vexetal, xa que trala súa estancia no inframundo (tras ser morto por un xabarín) levaría consigo a primavera ó volver á superficie, acompañado pola súa consorte a deusa Ataecina, divindade á que aparece asociado en certos exvotos e epigrafías. Ofrecíanselle porcos como ofrendas, debido á asociación do deus cos xabaríns, dos cales se atoparon exvotos nos seus templos.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Información na web Historia y mitología (con licenza Under Creative Commons License: Attribution Non-Commercial No Derivatives) (en castelán)

Referencias[editar | editar a fonte]

  1. "Novas investigações no santuário de Endovélico (S.Miguel da Mota, Alondroal) a campanha de 2002 "Almícar Guerra, Rui Almeida, Thomas Schattner, Carlos Fabião
  2. "Testimonios religiosos en las minas de Rio Tinto: algunas reflexiones" Oria Segura, Mercedes Dialnet.unirioja.es
  3. "Disertacion sobre el dios Endovélico y noticia de otras deidades gentilicias de la España Antigua" Pérez Pastor, Miguel Editorial: Editorial Órbigo, S.L.1860