Palabra

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.

Unha palabra é cada unha das unidades da cadea escrita, que se escriben separadamente (salvo nos casos en que se usa apóstrofo ou guión), é dicir é a unidade formada por un ou varios fonemas, illable e dotada de significado.

A ciencia que estuda a composición e estrutura interna das palabras é a morfoloxía.

As palabras poden clasificarse segundo a clase sintáctica (categoría gramatical), segundo a súa acentuación ou segundo o seu número de sílabas.

Concepto[editar | editar a fonte]

Cando nos referimos á palabra como "conxunto de letras" é parte da linguaxe escrita ou gráfica. Cando nos referimos á palabra como "conxunto de sons" é parte da linguaxe falada ou glótica. En ambos os casos, denomínase aspecto externo ou representación material da palabra, e a este aspecto externo, material, dáselle o nome de vocábulo.[1][2]

Cando nos referimos á palabra como "índice da idea que representa", é dicir, cando se fala do sentido tras da palabra escrita ou falada, estamos a referirnos ao aspecto interno ou representación inmaterial da palabra, e a este aspecto interno, inmaterial, dáselle o nome de termo.[1][3]

É por isto que o correcto é "explicar ben un termo", non "explicar ben un vocábulo". Do mesmo modo, o correcto é "pronunciar ben un vocábulo", non "pronunciar ben un termo".

As palabras poden ser combinadas para crear frases.

Unha palabra tamén pode ser definida como un conxunto de morfemas. Con todo, aínda que na lingua escrita a demostración deste concepto sexa relativamente simple (e en moitos sistemas de escrita as palabras sexan delimitadas por espazos entre si), hai idiomas que non empregan divisores de plabras, como no sánscrito. Alén disto, en manuscritos antigos latinos (e no xaponés, no que o uso do kanji era frecuente) o uso de delimitadores de palabra era optativo.

Clasificación[editar | editar a fonte]

Segundo a clase de palabras á que correspondan[editar | editar a fonte]

Segundo a súa acentuación[editar | editar a fonte]

En certas linguas con acento de intensidade fonolóxico, a posición do acento de intensidade non está fixada sempre na mesma sílaba; estas linguas denomínanse linguas de acento libre. En linguas de acento libre como o galego pode facerse a seguinte clasificación:

  • As palabras agudas son aquelas na que recae o acento na última sílaba. Por exemplo: canón.
  • As palabras graves ou paroxítonas son aquelas nas cales o acento recae na penúltima sílaba. Por exemplo: padiola.
  • As palabras esdrúxulas ou proparoxítonas son aquelas nas que recae o acento na antepenúltima sílaba. Por exemplo: cóengo.

Fonoloxicamente o acento axuda a segmentar a cadea falada en grupos fónicos ou en palabras. En linguas de acento en posición fixa como o francés onde o acento cae ao final de cada palabra tónica, a identificación da posición do acento permite segmentar en palabras (exceptuando as palabras clíticas).

Segundo o seu número de sílabas[editar | editar a fonte]

En galego o concepto de sílaba non é problemático e pode facerse recorrendo a criterios estritamente fonolóxicos: a posición das vogais determina que outros fonemas son inicio de sílaba (ataque silábico) ou final de sílaba (coda silábica). De acordo co número de sílabas as palabras poden clasificarse en:

  • Palabra monosílaba: aquela palabra cunha soa sílaba. Por exemplo: sol.
  • Palabra bisílaba: aquela palabra con dúas sílabas. Por exemplo: gui-ón, fi-el, ba-úl
  • Palabra trisílaba: aquela palabra con tres sílabas. Por exemplo: mu-í-ño, sa-í-a, ó-e-as, ví-de-o
  • Palabra etrasílaba ou cuadrisílabas:[4] son palabras de catro sílabas: xe-ne-ro-so, la-pi-sei-ro, po-li-cí-a...
  • Palabra pentasílabas: son palabras de cinco sílabas: com-pu-ta-do-ra, con-me-mo-ra-ción, he-li-cóp-te-ro...

As palabras con varias sílabas denomínanse polisílabas.[5]

Noutras linguas o concepto de sílaba é máis problemático e non existe acordo entre os especialistas sobre como construír segmentacións en sílabas. Un exemplo moi claro son as linguas salish, que admiten grupos consonánticos de enorme complexidade, entre as que non hai ningunha vogal ou sonorante que permita establecer núcleos silábicos claros. A análise convencional das sílabas presenta algunhas dificultades en varias destas linguas. Algúns exemplos de palabras longas nestas linguas son:[6]

sčkʷkʼkʷƛus.tn 'ollos pequenos' (spokane, salish de Montana).
xłp̓x̣ʷłtłpłłskʷc̓ [xɬpʼχʷɬtʰɬpʰɬːskʷʰts͡ʼ] 'tivo no seu poder unha planta de Cornus (Cornus canadensis)'.

Palabras variables e invariables[editar | editar a fonte]

As palabras poden ser invariables, se sempre se empregan da mesma forma (cada, alguén) ou variables, se poden presentarse de maneiras diferentes de acordo coa súa especificación morfosintáctica (o, a, os, as, lea, len).[7] As invariables preséntanse sempre da mesma forma como constan nun dicionario. As preposicións, as conxuncións e os adverbios son sempre invariables.[7]

Os artigos, os pronomes e os verbos son sempre variables.[7] Entre os adxectivos e os substantivos, case sempre son variables, a pesar de existir algúns invariables (tórax).[8]

Estrutura das palabras[editar | editar a fonte]

A palabra está composta dun núcleo semántico que é a súa base mórfica ou raíz. Alén dela, os demais elementos son periféricos. A palabra pode estar composta só pola raíz, como mar ou feliz, ou posuír tamén morfemas periféricos, como marinho ou infeliz.[8]

Hai catro tipos de morfemas gramaticais:[8]

Palabra primitiva[editar | editar a fonte]

Unha palabra primitiva é unha palabra na que a súa formación non tivo orixe a partir doutro radical (por exemplo: pedra, flor, casa, libro, papel).[9] Estas palabras, mediante un proceso derivativo poden dar orixe a novas palabras: pedraría, florecer, caseiro, libraría, papelaría).[9]

Unha familia de palabras é un conxunto de palabras que comparten a mesma raíz e constitúen, como o seu propio nome indica, unha familia de palabras, xa que presentan esa idéntica raíz, o que explica os trazos comúns no seu significado.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Napoleão Mendes de Almeida. Gramática Metódica da Língua Portuguesa. 45. ed., São Paulo: Saraiva, 2005. Pág. 18. ISBN 978-85-02-05430-1
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para vocábulo.
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para termo.
  4. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para cuadrisílabo.
  5. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para polisílabo.
  6. Salish languages and linguistics: theoretical and descriptive perspectives p. 17
  7. 7,0 7,1 7,2 Azeredo, páx. 142
  8. 8,0 8,1 8,2 Azeredo, páx. 143
  9. 9,0 9,1 Abaurre, Maria Luiza; Pontara, Marcela Nogueira; Fadel, Tatiana (2005). Português: língua e literatura 1 (2.ª ed.). São Paulo: Moderna. p. 161. ISBN 85-16-03845-9. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Azeredo, José Carlos de (2008). Gramática Houaiss da Língua Portuguesa (en portugués). São Paulo: Publifolha. ISBN 978-85-7402-939-9. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]