Sarah Bernhardt

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Sarah Bernhardt
SarahBernhardt1880.jpg
Sarah Bernhardt en 1880
Nacemento Henriette-Marie-Sarah Bernhardt
22 de outubro de 1844
París, Flag of France.svg Francia
Falecemento 26 de marzo de 1923(78 anos)
París, Flag of France.svg Francia
Outros nome(s) La Voix d'or
La Divine
La Scandaleuse
Profesión Actriz
Cónxuxe(s) Ambroise Aristide Damala (m. 1882–1889)
Fillo(s) Maurice Bernhardt
Ficha na IMDb

Henriette-Marie-Sarah Bernhardt ou Rosine Bernard[1] máis coñecida como Sarah Bernhardt, nada o 22 de outubro de 1844 en París e morta o 26 de marzo de 1923 en París e soterrada no cemiterio do Père-Lachaise, foi unha actriz de teatro francesa considerada unha das mellores actrices de todos os tempos.[2] Malia ser chamada A divina Sarah polo seu carácter excéntrico e caprichoso, Sarah Bernhardt traballou en innumerables proxectos teatrais demostrando un carácter perseverante, unha gran profesionalidade e unha gran dedicación á súa arte, como actriz e como promotora teatral. En 1914 a Lexión de Honra polas súas condicións artísticas.[3] Tamén foi actriz nos primeiros anos do cine mudo.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Infancia[editar | editar a fonte]

Naceu probablemente o 22 de outubro de 1844 no número 5 da rúa École de Médecine de París.[4] A súa nai era unha muller de relixión xudía, de orixe holandesa chamada Julie Bernardt, alias Youle, que se gañaba a vida como prostituta de luxo xunto coa súa irmá, Rosina Bernardt. Sarah Bernhardt nunca soubo quen foi o seu pai biolóxico e usaba o nome do irmán da súa nai, Édouard Bernardt como o do seu pai.

Sarah Bernhardt na Dama das camelias

Sarah pasou os primeiros 4 anos da súa vida en Bretaña ao coidado dunha ama de leite. A primeira lingua que Sarah coñeceu foi o bretón e é por esta razón que ao iniciar a súa carreira teatral, adoptou a forma bretoa do seu apelido: Bernhardt. Nesta época sufriu un accidente que moitos anos despois carrexaríalle graves problemas de saúde. Caeu por unha fiestra rompéndose o xeonllo dereito. Aínda que sandou sen problemas, o xeonllo quedoulle delicado para sempre e en 1914 por mor dunha dolorosísima inflamación dese mesmo xeonllo tiveron que amputarlle a perna dereita. Tralo accidente, a súa nai levouna consigo a París onde permaneceu dous anos. A piques de cumprir 7 anos ingresou na Institución Fressard, un internado para señoritas próximo a Auteuil. Permaneceu alí dous anos. En 1853 ingresou no colexio conventual Grandchamp, próximo a Versalles. Neste colexio participou na súa primeira obra teatral, Tobías recupera a vista, escrita por unha das monxas. Tamén aquí foi bautizada e fixo a primeira comuñón. O ambiente místico do colexio fíxolle suscitarse o facerse monxa.

Actriz e cortesá[editar | editar a fonte]

Tras abandonar Grandchamp aos 15 anos, a súa nai tratou de introducila no mundo galante para que se gañase a vida como prostituta de luxo. Pero Sarah, influenciada pola súa educación conventual, negouse repetidamente a iso. Julie Bernard tiña un salón no seu piso parisiense onde se reunían os seus clientes. Entre eles estaba o medio irmán de Napoleón III, o duque de Morny. Morny aconsellou que Sarah se inscribise no Conservatoire de Musique et declamation. Grazas aos contactos do duque, Sarah entrou sen dificultade en 1859. En 1861 gañou un 2º premio en traxedia e unha mención honorífica en comedia. Finalizados os seus estudos no Conservatorio, entrou, de novo grazas aos influentes contactos de Morny, na Comédie-Française. Bernhardt debutou o 11 de agosto de 1862 na Comédie-Française, o teatro máis prestixioso de Francia, coa obra Iphigénie de Jean Racine. O seu forte carácter fixo que xurdiran tensións cos seus compañeiros deixando a Comédie en 1863, tres semans despois contratouna o Teatro Gymnase realizando sete pequenos papeis en diferentes obras. Actuou por útima vez o 7 de abril de 1864 coa obra "Un mari qui lance sa femme". Ese mesmo ano coñeceu a un dos grandes amores da súa vida, Charles-Joseph Lamoral, príncipe de Ligne. Iniciou unha apaixonada relación con el, ata que quedou embarazada e o príncipe abandonouna. O 22 de decembro de 1864 deu a luz ao seu único fillo, Maurice Bernhardt. Sen un oficio e habendo fracasado momentáneamente no mundo do teatro, seguiu os pasos da súa nai converténdose nunha cortesá de luxo. Sarah non abandonou a súa actividade como cortesá ata que a súa carreira teatral afianzouse con éxito e puido manterse só co traballo que lle reportaba o teatro.

Primeiros éxitos[editar | editar a fonte]

Tres anos máis tarde, en 1867 debutou no Teatro do Odéon con "Lles femmes savantes" ("As mulleres sabias") de Molière. Aí empezou a súa verdadeira carreira profesional. Participou en moitas montaxes teatrais, alternando a vida teatral coa vida galante. A fama chegoulle repentinamente en 1869 con "Lle Passant" de François Coppée, unha obra en verso dun só acto. Sarah, ademais, fixo por primeira vez nesta obra un papel masculino, o do trovador Zanetto. Repetiría máis veces facendo de home en varias obras máis: Lorenzaccio, Hamlet e L´Aiglon.

En 1870, durante a Guerra Franco-Prusiana, habilitó o Odeón como hospital para convalecentes, onde coidou con dedicación aos feridos de guerra. En 1871 o improvisado hospital tivo que ser pechado por problemas de salubridade.

Sarah Bernhardt no papel de raíña en "Ruy Blas".
Foto anónima. ano 1879.

Trala derrota francesa e a caída de Napoleón III, moitos intelectuais exiliados por estar en contra do emperador puideron regresar a Francia, entre eles Victor Hugo. O regreso de Hugo foi transcendental na vida de Bernhardt xa que o escritor elixiuna para protagonizar o reestreo da súa obra Ruy Blas. Bernhardt ademais protagonizou outra obra de Hugo: "Hernani". "Ruy Blas" a encumbrou a cotas de éxito inimaxinables. Regresou á Comédie-Française como unha gran estrela e alí afianzou o seu repertorio e os seus múltiples rexistros como actriz.

Artista polifacética[editar | editar a fonte]

Le Fou et la Mort, escultura en bronce de Sara Bernhardt realizada en 1877. Exponse no Museo de Belas Artes de Dijon.

O estilo de actuación de Bernhardt baseábase na naturalidade. Detestaba profundamente as vellas normas do teatro francés onde os actores declamaban histrionicamente e facían xestos sobreactuados. Rompeu con todo o establecido profundando na psicoloxía dos personaxes. Estudaba cada xesto e cada entoación do texto que debía dicir buscando a perfección natural sen que se notase ningún tipo de artificio. Destaca na súa arte que representando sempre a grandes heroínas de traxedia ou raíñas, sempre fuxiu da sobreactuación e da afectación. Son famosas as súas escenas de morte, nas que no canto de segundo as súas propias palabras, "ofrecer toda unha sarta de patoloxías" tales como estertores, toses, queixumes agónicos, profundaba no acto de morrer desde o punto de vista psicolóxico e sentimental.

Sarah Bernhardt.

A parte da súa profesión de actriz, interesouse pola escultura e a pintura, chegando a expoñer no Salón de París varias veces, entre os anos 1874 e 1896. Recibiu distintos premios e mencións honoríficas en ambas disciplinas. Escribiu tamén tres libro: a súa autobiografía titulada "Ma double vie", "Petite Idole" e "L´art du Théâtre: a voix, a geste, a pronontiation".

Bernhardt especializouse en representar as obras en verso de Jean Racine, tales como "Iphigénie", "Phédre" ou "Andromaque". Destacou especialmente, entre moitas outras, en "La Dáme aux Camélies", de Dumas fillo, "Théodora", de Sardou, "L´Aiglon", de Edmond Rostand, "Izéïl", de Silvestre e Morand, "Macbeth", de Shakespeare, "Jeanne D´Arc" de Jules Barbier...

Xiras por todo o mundo[editar | editar a fonte]

En 1879 realizou a súa primeira saída de Francia, concretamente a Inglaterra onde estivo 6 semanas facendo dúas representacións diarias e obtivo un éxito rotundo. Ao chegar ao país foi recibida espectacularmente, o que indica que a súa fama cruzara as fronteiras de Francia. Nesta primeira visita coñeceu a un novo escritor chamado Oscar Wilde. Anos máis tarde, en 1893, Bernhardt aceptaría representar a súa obra "Salomé". Tamén, ese mesmo ano, Sarah foi ascendida a "Socio Pleno" da Comédie-Française. Os "Socios Plenos" son a xerarquía máis alta desta institución.

Tralo seu espectacular éxito en Inglaterra decidiu facer a súa primeira xira americana. Partiu aos Estados Unidos o 15 de outubro de 1880. O éxito foi total. Bernhardt faría repetidas xiras polos Estados Unidos (as súas famosas "Viras de despedida") e tamén percorreu toda América do Sur, chegando a actuar en Brasil, Perú, Arxentina, Chile... Viaxaba en tren e en barco e chegou a cruzar o Cabo de Fornos. En Estados Unidos o seu éxito era tal que lhabilitaronlle un tren con sete vagóns de luxo chamado "Sarah Bernhardt Special" e era de uso exclusivo da actriz. As súas xiras chegaron tamén a Australia e visitou as illas Hawái. Actuou en Exipto e en Turquía. Tamén percorreu Europa, actuando en Moscova, Berlín, Bucarest, Roma, Atenas. No seu periplo, actuou non só en grandes teatros si non tamén en teatros de ínfima categoría. Non chegou a actuar no continente asiático.

Vida familiar[editar | editar a fonte]

A súa vida familiar non foi sinxela. Tivo unha relación tensa e distante coa súa nai, Julie, que nunca foi unha nai cariñosa e preocupada pola filla, e este feito fixo que Sarah sempre buscase a súa aprobación e o seu afecto. Julie Bernard sentía predilección tan só pola súa filla Jeanne e descoidou totalmente a educación da súa filla menor, Régine. Sarah Bernhardt sentía predilección pola súa irmá pequena Régine e cando logrou ser independente levouna a vivir con ela para afastala da nai e das intencións desta de convertela tamén nunha cortesá. Lamentablemente, non o conseguiu e Régine converteuse en prostituta aos 13 anos. Morreu aos 18, en 1873, debido á tuberculose.

A súa outra irmá, Jeanne, tamén foi cortesá durante unha época, cando tiña necesidade de diñeiro. Para apartarse da mala vida, Bernhardt levouna coa súa compañía e foi con ela en varias das súas xiras americanas e europeas. Era unha actriz mediocre, pero facía pequenos papeis e puido levar unha vida de luxo xunto á súa irmá Sarah. Sábese que sufriu crise neuróticas debido á súa adicción á morfina e que estivo ingresada no hospital da Pitié-Salpêtrière de París, baixo o coidado do doutor Jean-Martin Charcot . En cambio, o fillo de Sarah, Maurice, sempre estivo moi unido á súa nai. Viviu sempre á súa sombra, malgastando auténticas fortunas no xogo, en viaxes e nunha vida regalada.

Vida sentimental[editar | editar a fonte]

Sarah Bernhardt en 1878.

Bernhardt tivo unha axitada vida sentimental, na que destacan nomes como Gustave Doré, Victor Hugo, Jean Mounet-Sully, Jean Richepin, Philippe Garnier, Gabriele D´Annunzio, Eduardo, Príncipe de Gales, entre outros. Casouse unha soa vez, cun oficial grego chamado Jacques Aristidis Damala. Damala era fillo dun rico armador e era adicto á morfina. Naceu en O Pireo en 1842. Bernhardt casouse con el o 4 de abril de 1882 e foi un matrimonio tempestuoso. Sarah intentou converter en actor a Damala, pero fracasou. A actriz impartiolle clases de actuación e deulle o papel de Armand Duval en "La Dáme aux Camélias". Éranse infieis mutuamente e un día Damala, abrumado polo éxito da súa muller, polas constantes burlas dos actores da compañía de Bernhardt e a mala relación con Maurice Bernhardt, alistouse na Lexión francesa sendo destinado a Alxeria. Meses máis tarde regresou con Sarah. As separacións e reconciliacións foron continuas ata que Sarah decidiu irse de xira por todo o continente americano en 1887 e Damala xa non a acompañou. Era a separación definitiva. Permaneceron casados ata a morte de Damala, en 1889, polos efectos secundarios do abuso continuado de morfina, á idade de 42 anos. Bernhardt enterrouno en Atenas e adornou a tumba cun busto tallado por ela mesma.

Empresaria[editar | editar a fonte]

Sarah Bernhardt foi tamén a primeira actriz-empresaria do mundo do espectáculo. A raíz dunha relación moi tensa co director da Comédie-Française, Perrin. Bernhardt rompeu o seu contrato e dimitiu como "Socio Pleno" o 18 de marzo de 1880. A Comédie pleiteó contra ela gañando o xuízo. Sarah Bernhardt tivo que renunciar á súa pensión de 43.000 francos que houbese ter de pensión si permanecese un mínimo de 20 anos na Comédie e ademais condenouna a pagar 100.000 francos de multa. A actriz nunca chegou a pagar a multa. Trala súa esplendorosa primeira xira americana, que lle fixo gañar unha gran fortuna, Bernhardt arrendou o teatro Porte-Saint-Martin en 1883. Neste teatro produciu e actuou en obras como "Frou-Frou" e "La Dame aux Camélias", entre outras. Durante as súas xiras, o teatro permanecía aberto e estreábanse obras continuamente con distinto éxito comercial. Bernhardt non dubidaba en apoiar o teatro de vangarda, así que ademais do repertorio clásico, no Porte-Saint-Martin estreábanse obras de novos autores que rompían co teatro tradicional. Tras uns anos, Bernhardt arrendaria o Théatre da Renaissance, onde representou moitas obras de éxito. En 1899 arrendou por 25 anos o enorme Theâtre deas Nations, único teatro onde actuaría en Francia durante os últimos 24 anos da súa vida.

Século XX: O cine[editar | editar a fonte]

O século XX empezou cun gran éxito, "L'Aiglon", de Edmond Rostand. A obra foi estreada o 15 de marzo de 1900 e obtivo un éxito triunfal sen precedentes. Sarah fixo 250 representacións de "L'Aiglon" e tras isto, fixo outra xira a Estados Unidos para representala. En Nova York representou a obra no Metropolitan Opera House e cosechou un enorme éxito.

Probou sorte tamén co recentemente nado cine. En 1900 filmou "Le Duel d'Hamlet", facendo ela de Hamlet. En 1906 rodou "La Dame aux Camélias", con Lou Tellegen, o seu amante daquel momento, facendo de Armand Duval. Bernhardt cando a viu arrepiouse e mandou destruír o negativo, que afortunadamente aínda existe. Rodou tamén "Elisabeth, reine d'Anglaterre", dirixida por Louis Mercanton. En 1913 filmó "Jeanne Doré", dirixida por Tristan Bernard. Esta película considérase a mellor rodada por Bernhardt e onde se pode observar mellor a súa arte interpretativa. A película consérvase na Cinématèque de Paris.

Derradeiros anos: amputación e morte[editar | editar a fonte]

Tomba de Sarah Bernhardt.

En 1914 foille concedida a Lexión de Honra. En 1915 o xeonllo da súa perna dereita, a mesma que se fracturou de nena, chegara a provocarlle dores insoportables. Para máis inri, durante unha das súas interpretacións da obra dramática "Tosca", a mesma na que Puccini a fixo triunfar no xénero operístico, na última escena, cando a heroína se lanza desde un barranco, non se tomaron as medidas de seguridade pertinentes; Sarah lanzouse, e feriuse a perna. Aínda que facía xa varios anos que padecía molestias constantes, durante o ano 1914 foi empeorando ata que non houbo outro remedio que amputarlla en febreiro de 1915. Unha vez recuperada da amputación e xa empezada a Primeira Guerra Mundial, a actriz decidiu facer unha xira tralas trincheiras francesas facendo actuacións para animar ás tropas. Organizou varias xiras coa súa compañía e percorreu toda Francia. Aínda coa perna amputada, Sarah Bernhardt seguiu actuando. Recitaba monólogos, poemas ou representaba actos famosos do seu repertorio de obras nas que non debía estar de pé. Seguiu tamén participando en películas trala guerra. A súa saúde foi empeorando ata sufrir un gravísimo ataque de uremia que estivo a piques de matala. En 1922, vendeu a súa mansión no campo de Belle-Ile-en-Mer, onde rodara anos atrás unha película-documental sobre a súa vida. Cando lle chegou a morte estaba rodando unha película, "La Voyante". O rodaxe estábase realizando na súa casa, no Boulevard Péreire, posto que a actriz estaba xa moi delicada de saúde. O 15 de marzo de 1923, tras rodar unha escena, quedou totalmente esgotada ata que se desmaiou. Nunca se recuperou. Once días máis tarde, o 23 de marzo, falecía en brazos do seu fillo Maurice.

O seu enterro foi multitudinario: uns 150.000 franceses acudiron a despedila. Foi inhumada no cemiterio parisino de Père-Lachaise.

Malia ser chamada "A divina Sarah" polo seu carácter excéntrico e caprichoso, Sarah Bernhardt traballou en innumerables proxectos teatrais demostrando un carácter perseverante, unha gran profesionalidade e dedicación á súa arte.

Curiosidades[editar | editar a fonte]

Sarah Bernhardt nunha foto de Nadar
  • O seu cabelo era de cor loura escuro e os seus ollos eran azul cobalto.
  • Non era unha persoa relixiosa, e unha vez afirmou: Rezar? Nunca! Son atea.[5] Con todo, foi bautizada como católica, e aceptou os últimos sacramentos antes da súa morte.[6]
  • Toda a súa vida sufriu medo escénico. Cando tiña un estreo importante ou se sentía baixo presión dábanlle ataques de pánico escénico. Afortunadamente para ela, o tipo de medo que sufría facíaa actuar con nerviosismo e poñendo unha voz aguda. Cando levaba un intre en escena, o pánico cedía.
  • Foi a primeira actriz en representar (en diferentes ocasións) tanto o papel de Hamlet como o de Ofelia.
  • Unha vez tendo que representar Hamlet en Edimburgo, a compañía de Bernhardt atopouse que o vestuario non chegara a tempo e tiveron que representar a inmortal obra de Shakespeare vestidos con saias escocesas.
  • Protexeu e enalteceu o pintor e cartelista Alfons Mucha, cuxos traballos foron un punto de referencia do Art Nouveau francés. Mucha, de orixe checa, non só fixo os carteis anunciando as obras de teatro de Bernhardt senón que tamén lle deseñou vestiario, xoias e a decoración do Théâtre da Renaissance. Tamén foi solicitado por moitas empresas e comerciantes para que deseñase os anuncios dos seus produtos en revistas e periódicos. O estilo e os deseños de Mucha en publicidade foron imitados ata a saciedade por moitos debuxantes e empresarios da época.

Libros[editar | editar a fonte]

  • 1878: Dans les nuages, Impressions d'une chaise
  • 1888: L'Aveu, drame en un acte en prose
  • 1907: Adrienne Lecouvreur, drame en six actes
  • 1907: Ma Double Vie
  • 1911: Un Coeur d'Homme, pièce en quatre actes
  • 1920: Petite Idole
  • 1921: The Idol of Paris
  • 1923: L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc.

Obras de teatro[editar | editar a fonte]

Sarah Bernhardt en Cléopâtre.
Sarah Bernhardt en Ruy Blas.
Cartel de Alfons Mucha para La Dame aux Camélias.
  • 1862: Iphigénie de Jean Racine, en rol principal, o seu debut.
  • 1862: Valérie de Eugène Scribe.
  • 1862: Les Femmes Savantes de Molière.
  • 1864: Un Mari qui Lance sa Femme de Labiche e Deslandes.
  • 1866: La Biche aux Bois de Théodore e Hippolyte Cogniard.
  • 1866: Phèdre de Racine (como Aricie).
  • 1866: Le Jeu de l'Amour et du Hasard de Marivaux (como Silvia).
  • 1867: Les Femmes Savantes de Molière (como Armande).
  • 1867: Le Marquis de Villemer de George Sand.
  • 1867: François le Champi de George Sand (como Mariette).
  • 1868: Kean de Alexandre Dumas (pai) (como Anna Damby).
  • 1869: Le Passant de Coppée (como o trobador Zanetto); o seu primeiro éxito no escenario.
  • 1870: L'Autre de George Sand.
  • 1871: Jeanne-Marie de Theuriet.
  • 1871: Fais ce que Dois de Coppée.
  • 1871: La Baronne de Édouard Foussier e Charles Edmond
  • 1872: Mademoiselle Aïssé de Bouilhet.
  • 1872: Ruy Blas (como Dona Maira de Neubourg) de Victor Hugo.
  • 1872: Mademoiselle de Belle-Isle (como Gabrielle) de Dumas pai.
  • 1872: Britannicus de Racine (como Junie).
  • 1872: As vodas de Fígaro de Pierre-Augustin de Beaumarchais.
  • 1872: Mademoiselle de la Seiglière de Sandeau (como Chérubin).
  • 1873: Dalila (como Princesa Falconieri) de Feuillet.
  • 1873: Chez l'Avocat de Ferrier.
  • 1873: Andromaque de Racine (como Andromaque).
  • 1873: Phèdre (como Aricie) de Racine.
  • 1873: Le Sphinx de Feuillet.
  • 1874: Zaire de Voltaire.
  • 1874: Phèdre (como Fedra) de Racine.
  • 1875: La Fille de Roland de Bornier.
  • 1875: L'Étrangère (como Mrs. Clarkson) de Dumas fillo.
  • 1875: Rome Vaincue de Parodi (como o cego Posthumia).
  • 1877: Hernani (como Dona Sol) de Hugo.
  • 1879: Mithridate de Racine (como Monime).
  • 1879: Phèdre (como Fedra) de Racine.
  • 1880: L'Aventurière de Émile Augier.
  • 1880: Adrienne Lecouvreur de Legouvé e Scribe'
  • 1880: Froufrou de Meilhac e Halévy.
  • 1880: La Dame aux Camélias (como Marguerite) de Dumas fillo.
  • 1882: Fédora de Sardou.
  • 1882: Théodora (como Theodora, Emperatriz de Bizancio) de Sardou.
  • 1882: La Tosca de Sardou.
  • 1882: La Princesse Georges de Dumas fillo.
  • 1890: Cléopâtre (como Cleopatra) de Sardou.
  • 1893: Les Rois de Lemaître.
  • 1894: Gismonda de Sardou.
  • 1895: Amphytrion de Molière
  • 1895: Magda (tradución da obra Heimat de Sudermann).
  • 1896: La Dame aux Camélias de Dumas fillo.
  • 1896: Lorenzaccio (como Lorenzino de Medici) de Alfred de Musset.
  • 1897: Spiritisme de Sardou.
  • 1897: La Samaritaine de Edmond Rostand.
  • 1897: Les Mauvais bergers de Octave Mirbeau.
  • 1898: Médée de Catulle Mendès
  • 1898: La Dame aux Camélias (como Marguerite Gautier).
  • 1898: Jeanne d'Arc (como Xoana de Arco) de Barbier.
  • 1898: Izéïl (como Izéïl) de Morand e Sylvestre.
  • 1898: King Lear (como Cordelia) de Shakespeare.
  • 1899: Hamlet (como Hamlet) de Shakespeare.
  • 1899: Antony and Cleopatra" (como Cleopatra) de Shakespeare.
  • 1898: Macbeth (como Lady Macbeth, versión en francés) de Shakespeare.
  • 1898: Pierrot Assassin (como Pierrot) de Richepin.
  • 1900: L'Aiglon (como L'Aiglon) de Rostand.
  • 1903: La Sorcière de Sardou.
  • 1904: Pelléas et Mélisande (como Pelléas) de Maurice Maeterlinck.
  • 1906: La dama del mar de Ibsen.
  • 1906: La Vierge d'Avila (como Santa Teresa) de Mendès.
  • 1911: Queen Elizabeth (como a Raíña Isabel ) de Moreau
  • 1913: Jeanne Doré (como Jeanne Doré) de Bernard.

Filmografía[editar | editar a fonte]

Retrato de William Downey.

Gravacións[editar | editar a fonte]

Georges Clairin (1843–1919): Sarah Bernhardt. Óleo sobre lenzo.
  • Phèdre (1902)
  • Le Lac (1902)
  • La Fiancée du Timbalier (1902)
  • Lucie (1902)
  • Le Lac (1903)
  • La Samaritaine (1903)
  • Les Vieux (1903)
  • Un Évangile (1903)
  • Phèdre (1903)
  • La Mort d'Izéil (1903)
  • La Rêverie de Théroigne de Méricourt (1903)
  • Un Peu de Musique (1903)
  • L'Aiglon (1910)
  • Phèdre (1910)
  • Les Bouffons (1908)
  • La Samaritaine (1910)
  • L'Étoile dans la Nuit (1918)
  • Prière pour nos Ennemis (1918)

Galería[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ou Henriette Marie Sarah segundo outras fontes [1] e [2].(en francés)
  2. Gottlieb, Robert. "The Drama of Sarah Bernhardt". http://www.nybooks.com/articles/20151. Consultado o 4/08/2013.
  3. "Britannica Concise Encyclopedia entry for Sarah Bernhardt". http://www.encyclopedia.com/doc/1B1-357122.html. Consultado o 18-10-2007.
  4. Afirmouse que Bernhardt ás veces celebrou o seu aniversario o 23 de outubro, aínda que non hai comprobación desta reclamación. Sobre a data de nacemento non se sabe con certeza o día nin o mes. Suponse o 22 ou 23 de outubro. Sábese que foi bautizada en 1857, cando tiña uns 12 anos, pero perdeuse o rexistro. A data de nacemento a partir dun certificado de bautismo redactado á idade de 12 anos non sería fiable como fonte primaria, e só pode ser utilizado para corroborar outras probas. No L'art del teatre,, o profesor Ockman describe a procura dun recorte de xornal non identificado na Biblioteca da Comédie Française, en París, que incluía unha copia dun certificado bautismal dicindo que Bernhardt naceu o 25 de setembro de 1844. Na autobiografía de Bernhardt de 1907, Ma double vie (A miña dobre vida) non fai referencia á súa data de nacemento.
  5. "Positive Atheism’s Big List of Quotations: Sarah Bernhardt". http://www.positiveatheism.org/hist/quotes/quote-b0.htm. Consultado o 18-10-2007.
  6. .Sarah Bernhardt in the Theatre of Films and Sound Recordings, by David W. Menefee, McFarland & Company, Inc, 2003

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]