Castela-A Mancha

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Castela - A Mancha")
Castela-A Mancha
Castilla-La Mancha
Bandeira de Castela-A Mancha Escudo de Castela-A Mancha
Bandeira Escudo
 
Localización de Castilla-La Mancha.svg
 
Estado España España
Capital
 • Poboación
Toledo
80.810
Cidade principal Albacete
Linguas
 • Oficiais
Castelán
Castelán
Estatus
 • Presidente
Cortes
María Dolores de Cospedal (PP)
Estatuto
16 de agosto de 1982
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 3º
79.463 km²

km
0 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 9º
1.977.304
24,86 hab./km²
Xentilicio castelanomanchego
Fuso horario
 • en verán
UTC+1
UTC+2
Dominio de Internet .es
Código ISO ES-CM

Goberno de Castela-A Mancha

Subdivisións de España

Castela-A Mancha (en castelán: Castilla-La Mancha) é unha comunidade autónoma española. Limita con Castela e León, Comunidade de Madrid, Aragón, Comunidade Valenciana, Rexión de Murcia, Andalucía e Estremadura. O termo de «A Mancha» non fai alusión á comunidade, como se pensa erroneamente, senón á comarca que forma parte da rexión.

Está formada por cinco provincias: Albacete, Cidade Real, Cuenca, Guadalaxara e Toledo. A capital da comunidade autónoma é Toledo.

É a herdeira da rexión histórica de Castela a Nova, exceptuando á provincia de Madrid, que se decidiu que constituíse unha comunidade autónoma uniprovincial separada de Castela-A Mancha, tras a división territorial de España posterior á promulgación da Constitución de 1978, e inclúe a totalidade da comarca ou rexión natural da Mancha, ao incorporarse a provincia de Albacete (formaba parte de Murcia).

Réxese mediante un Estatuto, aprobado en 1983 e reformado por última vez en 2007. O estatuto establece que o poder rexional é exercido pola Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha, presidida na actualidade por María Dolores de Cospedal, do Partido Popular.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Imaxe satélite de Castela-A Mancha.

A comunidade autónoma atópase situada no centro da Península Ibérica, ocupando a maior parte da Submeseta sur, denominación que se dá á extensa chaira que conforma pártea sur da Meseta Central. Atópase encadrada ao sur do Sistema Central división natural coa Submeseta norte e con Castela e León. A pesar disto non faltan as paisaxes montañosas como o do xa nomeado Sistema central (ao norte), o Sistema Ibérico (ao nordeste) ou Serra Morena e os Montes de Toledo, ao sur.

É a terceira rexión española máis extensa cunha superficie de 79.463 km², o que representa o 15,7% do territorio nacional.

Clima[editar | editar a fonte]

Climas de Castela-A Mancha.

O clima de Castela-A Mancha é mediterráneo cun marcado carácter continental, denominado mediterráneo continentalizado.

É parecido ao clima mediterráneo típico pero con características de climas continentais, de temperaturas máis extremas. Este clima non recibe a influencia do mar, polo que as temperaturas son moito máis extremas, veráns con moito calor e invernos bastante fríos cunha oscilación de 18,5 °C. A estación estival é a máis seca e supéranse con gran frecuencia os 30 °C, alcanzándose esporadicamente máis de 35 °C. Con todo, no inverno é frecuente que as temperaturas baixen dos 0 °C, producíndose xeadas nas noites despexadas de nubes e nevadas esporádicas.

Castela-A Mancha pódese incluír dentro da denominada tradicionalmente "España Seca". As precipitacións non son moi abundantes seguindo un patrón moi parecido ao do clima mediterráneo típico. As precipitacións presentan un notable gradiente desde o centro da comunidade, onde non se alcanzan os 400 mm. ao ano, cara ás montañas onde se poden superar os 1.000 mm. ao ano, que se alcanzan nas vertentes da Serra de Gredos e a Serranía de Cuenca. Na maior parte da rexión chove menos de 600 mm. No entanto, a zona máis árida da rexión é o eixo de Albacete-Hellín, onde non se alcanzan os 300 mm. ao ano.

Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historia de Castela-A Mancha.
As casas colgantes de Cuenca.

A Comunidade Autónoma de Castela-A Mancha xurdiu como tal, o 15 de novembro de 1978 ao constituírse como ente preautonómico. A súa polémica denominación veu motivada pola falta dunha identidade rexional sólida que puidese facer fronte aos provincialismos, que estaban fortemente arraigados, o que provocou a existencia de dúas tendencias regionalizadoras: unha pretendía a constitución dunha Comunidade Castelá cuxos límites ían máis aló do Sistema Central; e a outra, pretendía a constitución dunha Comunidade Manchega formada polas provincias por onde se estende esta gran comarca, tomando como precedente histórico, en parte, o antigo núcleo de terras que comprendía a provincia da Mancha, declarada en tempos de Carlos III.

O seu Estatuto de Autonomía foi aprobado o 10 de agosto de 1982 (L.O. 9/1982, de 10 de agosto, que entrou en vigor o 17). Hoxe en día poderiamos definir a Castela-A Mancha como as terras da antiga Coroa de Castela situadas xeograficamente ao redor da gran comarca de A Mancha, que se estende por catro das súas provincias, máis a provincia de Guadalaxara. Polo que, historicamente é herdeira da rexión de Castela a Nova, que con anterioridade ás divisións provinciais comprendía aproximadamente o actual territorio castelán-manchego máis a Comunidade de Madrid, provincia que finalmente non foi incluída en Castela-A Mancha por motivos económicos e demográficos.

Preto de Trijueque.

En 1785, co ordenamento territorial de Floridablanca, a rexión quedou dividida nas provincias de Cuenca, Guadalaxara, Madrid, A Mancha e Toledo, mentres que as poboacións de Albacete, Chinchilla, Almansa, Hellín e Yeste, coas súas respectivas comarcas, pasaron a formar parte da provincia e Reino de Murcia.

En 1833, coa división provincial de Francisco Javier de Burgos, modificáronse os límites provinciais, a maior parte da provincia da Mancha foi substituída pola de Cidade Real aínda que parte do seu territorio pasou ás provincias de Cuenca, Toledo e á recentemente creada provincia de Albacete, formada con parte dos territorios das antigas provincias de Cuenca, A Mancha e Murcia, incluíndose administrativamente na Rexión de Murcia ata a configuración autonómica actual, a pesar de que en 1869, durante a I República, esta provincia estivese entre as asinantes do Pacto Federal Castelán e de que en 1924 a súa Deputación promovese a creación dunha Comunidade Manchega.

Castela a Nova á súa vez, foi continuación do antigo Reino de Toledo que foi unha das taifas de Al-Andalus cuxa capital foi conquistada por Afonso VI de Castela en 1085. Posteriormente se reconquistaron as terras de Cuenca, en 1177, e o resto meridional, que comprende o Campo de Calatrava, o Val de Alcudia, e o alfoz de Alcaraz (Campo de Montiel e Sierra de Alcaraz), que serían consolidados en tempos de Afonso VIII de Castela; estas últimas, a partir da batalla das Navas de Tolosa, en 1212. Desde ese momento a historia de Castela-A Mancha fúndese coa do resto do Reino de Castela, do cal pasa a formar parte.

En 1605 publícase a primeira edición do libro que faría famosa unha das comarcas desta terra, Don Quixote da Mancha, escrito por Miguel de Cervantes Saavedra.

Paisaxe de A Mancha serrana: comarca de Sierra de Alcaraz.

Símbolos oficiais[editar | editar a fonte]

A lei orgánica 9/1982, de 10 de agosto, do Estatuto de Autonomía de Castela-A Mancha, para a Bandeira e a lei 1/1983 de 30 de xuño para o Escudo definen oficialmente cales son os símbolos de Castela-A Mancha.

Bandeira[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Bandeira de Castela-A Mancha.

Creada a rexión en forma de preautonomía discutíronse sete proxectos diferentes de bandeira. Finalmente elixiuse o proxecto presentado polo heraldista manchego Ramón José Maldonado. O artigo quinto do Estatuto de Autonomía expón:

  • Un. A bandeira da rexión componse dun rectángulo dividido verticalmente en dous cadrados iguais: o primeiro, xunto ao mastro, de cor vermella carmesí cun castelo de ouro ma­zonado de sabre e aclarado de azur e o segun­do, branco.
  • Dous. A bandeira da rexión ondeará nos edificios públicos de titularidade rexional, prol­vincial ou municipal, e figurará á beira da ban­dera de España, que ostentará lugar preeminen­che; tamén poderá figurar a representativa dos territorios históricos

Escudo[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Escudo de Castela-A Mancha.

O escudo de Castela-A Mancha está baseado na bandeira autonómica e non ao revés como é habitual na heráldica. A lei 1/1983 de 30 de xuño describe así o escudo:

Artigo 1.º.- O escudo da Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha é partido. No primeiro cuartel, en campo de goles un castelo de ouro ameado, aclarado de azur e mazonado de sabre. O segundo cuartel, campo de argento prata. Ao timbre, coroa real pechada, que é un círculo de ouro engastado de pedras preciosas, composto de oito florones, de follas de acanto, visibles cinco, interpolado de perlas e de cuxas follas saen sendas diademas sumadas de perlas, que converxen nun mundo de azur, co semimeridiano e o ecuador de ouro sumado de cruz de ouro. A coroa forrada de goles.

Algunhas institucións da rexión adoptaron este escudo como parte dos seus propios emblemas, entre elas figuran as Cortes, o Consello Consultivo e a Universidade de Castela-A Mancha.

Himno[editar | editar a fonte]

A pesar de que o artigo 5º do Estatuto de Autonomía indica que a rexión terá un himno propio, na actualidade tras máis de 25 anos de aprobación de devandito estatuto non se chegou a un acordo sobre un himno apropiado para a rexión.

Presentáronse varias propostas entre as que cabe destacar a de usar a "Canción do Sembrador" da zarzuela "A rosa do azafrán" de Jacinto Guerreiro, o "Canto á Mancha" de Tomás Barreira e algunha outra proposta como a presentada por un grupo de cidadáns de Villarrobledo co título de "Patria sen fin".

Política e Goberno[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Política de Castela-A Mancha.

O artigo 8º do Estatuto de Autonomía expón que os poderes da Rexión exércense a través da Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha. Son órganos da Xunta: as Cortes de Castela-A Mancha, o Presidente da Xunta e o Consello de Goberno.

Cortes de Castela-A Mancha[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cortes de Castela-A Mancha.

As Cortes de Castela-A Mancha son un dos tres órganos que conforman a Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha e onde reside a vontade popular a través dos 47 deputados elixidos por sufraxio universal, igual, libre, directo e secreto. Son elixidas por un prazo de catro anos mediante un sistema proporcional que asegura a representación das diversas zonas do territorio da Rexión. A circunscrición electoral é a provincia. A cada unha delas correspóndelle o seguinte número de deputados: Albacete, 10; Cidade Real, 11; Cuenca, 8; Guadalaxara, 7 e Toledo, 11. O artigo 10 do Estatuto de Autonomía expón que as eleccións serán convocadas polo Presidente da Xunta de Comunidades, nos termos previstos pola Lei que regule o Réxime Electoral Xeneral, de maneira que se realicen o cuarto domingo de maio cada catro anos. A diferenza das comunidades autónomas do País Vasco, Cataluña, Galicia e Andalucía cuxo presidente ten a potestade de convocar eleccións en calquera momento.

Tras as eleccións autonómicas españolas de 2011, as Cortes de Castela-A Mancha están formadas por 25 deputados do PP e 24 do PSOE. A sede das Cortes está situada no antigo Convento dos Franciscanos en Toledo, no chamado edificio de San Gil.

Consello de Goberno[editar | editar a fonte]

O Consello de Goberno é o órgano executivo colexiado da rexión, dirixe a acción política e administrativa rexional, exerce a función executiva e a potestade regulamentaria no marco da Constitución, do Estatuto, das leis do Estado e das leis rexionais. O Consello de Goberno componse do Presidente, dos Vicepresidentes, no seu caso, e dos Conselleiros.

Presidente da Xunta[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Presidente de Castela-A Mancha.

é o encargado de dirixir a acción do Consello de Goberno, coordinar as funcións dos seus membros así como de ostentar a maior representación da rexión e a ordinaria do Estado na mesma. O presidente será elixido polas Cortes de entre os seus membros e será nomeado polo Rei. A Presidencia da Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha atópase situada no histórico palacio toledano de Fuensalida.

Demografía[editar | editar a fonte]

Segundo os datos do Instituto Nacional de Estatística (INE) de 1 de xaneiro de 2010, Castela-A Mancha conta con 2.098.373 habitantes repartidos entre as súas cinco provincias. O 89,8% ten a nacionalidade española, o 5,5% comunitaria e o 5,3% restante son doutras nacionalidades.

A pesar de ser a terceira rexión máis extensa de España, detrás de Castela e León e Andalucía, é unha das menos poboadas situándose no noveno posto de entre as demais comunidades autónomas españolas. A poboación da rexión representa o 4,46% da poboación nacional.

Cidades máis poboadas[editar | editar a fonte]

Listaxe Cidade Provincia Pob. Listaxe Cidade Provincia Pob.
ALBACETE 1 090.JPG
Albacete
Las Piedras y río Tajo.JPG
Talavera de la Reina
RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg
Guadalaxara
1 Albacete Albacete 166.909 11 Alcázar de San Juan Cidade Real 30.408
2 Talavera de la Reina Toledo 87.763 12 Valdepeñas Cidade Real 30.255
3 Guadalaxara Guadalaxara 81.221 13 Villarrobledo Albacete 26.311
4 Toledo Toledo 80.810 14 Almansa Albacete 25.591
5 Cidade Real Cidade Real 72.208 15 Manzanares Cidade Real 19.027
6 Cuenca Cuenca 54.600 16 Daimiel Cidade Real 18.389
7 Puertollano Cidade Real 51.305 17 Illescas Toledo 17.312
8 Tomelloso Cidade Real 37.532 18 La Solana Cidade Real 16.392
9 Hellín Albacete 31.054 19 La Roda Albacete 16.034
10 Azuqueca de Henares Guadalaxara 30.794 20 Campo de Criptana Cidade Real 14.870
Censo 2008[1]

Organización territorial[editar | editar a fonte]

Municipios[editar | editar a fonte]

Mapa municipal de Castela-A Mancha, 2003.

Segundo os datos oficiais do INE a 1 de xaneiro de 2010, Castela-A Mancha consta de 919 municipios o que supón o 11,3% de todos os municipios de España. Deles, 497 teñen menos de 500 habitantes, 226 entre 501 e 2.000 habitantes, 158 entre 2.000 e 10.000 habitantes e só 38 poboacións teñen máis de 10.000 habitantes. A organización dos núcleos de poboación é moi dispar, sendo pequenos e numerosos no norte e de maior entidade e menor número no sur. Consecuencia esta de o modo de repoboación que se empregou durante a Reconquista.

Comarcas[editar | editar a fonte]

División comarcal de Castela-A Mancha.
Artigo principal: Comarcas de Castela-A Mancha.

Aínda que segundo o Estatuto de Autonomía as divisións comarcais poden ser recoñecidas como entidade local con personalidade xurídica e demarcación local propia, hoxe en día non existen comarcas de rango oficial e relevancia política. No entanto, diversos organismos oficiais provinciais realizaron comarcalizaciones das súas respectivas provincias con distintos fins: administrativo, económico e turístico. Así mesmo, en Castela-A Mancha existen comarcas de gran tradición histórica, que algunhas veces non se circunscriben a unha única provincia.

  • Comarcas de Albacete:
  • Comarcas de Cidade Real:
  • Comarcas de Cuenca:
  • Comarcas de Guadalaxara:
  • Comarcas de Toledo:

Economía[editar | editar a fonte]

Viñedo en Cidade Real.

A rexión xera o 3,4% do PIB nacional, o que supón 33.077.484 miles de ?, situándose no posto 9º de entre todas as comunidades españolas. O crecemento do PIB na última década mantívose, con algunha excepción, por encima da media española. A pesar deste dato Castela-A Mancha non avanzou en termos porcentuais respecto ao PIB nacional, situándose desde 2000 no 3,4% do total nacional.

En termos de PIB per cápita cun montante de 17.339 € ocupa o posto 17º de entre as rexións españolas, ao mesmo nivel que Andalucía e superando só a Estremadura e situándose lonxe da media española que está en 22.152 €. A principios e mediados da década dos 90 o municipio toledano de Sonseca foi varias veces a cidade con maior renda per cápita de España en relación poboación/salario.

Transporte[editar | editar a fonte]

Castela-A Mancha é a comunidade autónoma de España con maior número de quilómetros de autoestradas e autovías cun total de 2.790 km. De entre todas as estradas, as que soportan un maior tráfico son as autovías e autoestradas radiais que parten de Madrid, pois ademais de ser empregadas para o transporte interno en Castela-A Mancha, son tamén rutas de conexión nacionais e internacionais.

O goberno rexional puxo en marcha o Plan Rexional de Autovías co obxectivo de que todos os municipios con poboación superior aos 10.000 habitantes tivesen conexión cunha autovía polo que, se se cumpre, o 96% da poboación da rexión estará a menos de 15 minutos dunha vía de alta capacidade.[2]

A compañía pública de ferrocarrís (Renfe Operadora) dispón de numerosas liñas e estacións ao longo de toda a xeografía castelán-manchega. Pola comunidade discorren numerosas liñas de longo percorrido, a maioría radiais desde Madrid, estando ademais todas as capitais de provincia conectadas pola Alta Velocidade Española.

A nivel de aeroportos, actualmente hai dous na comunidade: o aeroporto de Albacete e o aeroporto de Cidade Real, que é o primeiro aeroporto privado de toda España.

Gastronomía[editar | editar a fonte]

Migas.

Non se pode entender a cociña de Castela-A Mancha sen facer un repaso á obra universal de Miguel de Cervantes, O enxeñoso hidalgo don Quixote da Mancha. Nesta obra, que se pode considerar un auténtico compendio da cociña manchega e castelá, Cervantes, a través dos 126 capítulos que a compón, fai referencia a unhas 150 receitas e pratos típicos da rexión, como poden ser os afamados duelos e quebrantos, o pisto manchego ou as faragullas en calquera das súas variedades: castelás ou manchegas.

A cociña castelán-manchega está conformada por gran variedade de pratos fortes e arraigados, aínda que de elaboración sinxela. A base desta cociña está na gran variedade de produtos hortofrutícolas de calidade do que dispón a rexión, sen esquecer a carne, tendo a caza un gran protagonismo en moitos pratos típicos. Todo isto acompañado dun gran abanico de viños, queixos de ovella e sobremesas móstranos a cociña máis tradicional que ben nos podería recordar á cociña que universalizaron Don Quixote e o seu fiel escudeiro Sancho Bandullo.

A pesar deste carácter tradicional da cociña rexional, hoxe en día, pódese atopar gran cantidade de restaurantes e mesóns nos que degustar os pratos tradicionais dunha forma máis creativa e cun toque de calidade.

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Castela-A Mancha Modificar a ligazón no Wikidata