Lingua puinave

Lingua puinave
Wãnsöhöt
Instancia de lingua lingua viva  Subclase de linguas indíxenas de América
Propiedades
Número de falantes 3000 (2007)
Tipoloxía lingüística lingua illada
Estado de lingua da UNESCO en perigo
Clasificación lingüística
linguaxe humana ↳ lingua indíxena ↳ linguas indíxenas de América
Localización
Orixinario de Guainía Vichada Amazonas  País Colombia Venezuela
Identificadores
Freebase /m/09vqmv ISO 639-3 pui ISO 639-5 pui IETF pui
Wikidata

A lingua puinave, tamén coñecida como waipunavi ou wanse, é unha lingua indíxena de Colombia e Venezuela, falada polo pobo puinave na rexión do Orinoco, presente no leste de Colombia (Guainía) e o oeste de Venezuela (Amazonas), dende o río Apaporis até o río Guaviare, e sobre todo no río Inírida. Segundo os censos destes países, é falada por pouco máis de 3.300 persoas.

Polo xeral, considérase unha lingua illada, aínda que tamén foi clasificada como parte da familia makú-puinave. Un estudo comparativo considerou posíbel unha relación xenética do puinave cun proto-makú e ademais un eventual substrato aínda non coñecido.

Malia ser unha lingua estudada e recoñecida dende hai décadas, como moitas linguas amazónicas, está en risco de desaparecer. O reducido da poboación que a fala e a dificultade da súa pronunciación para os hispanofalantes poden estar entre as causas. O puinave está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Fonoloxía

A lingua puinave presenta os seguintes fonemas:

Consoantes

	labial	alveolar	velar	glotal
oclusivas xordas	p	t	k	ʔ
nasais	m	n
fricativas xorda		s		h

A oclusiva labial [p] realízase como sonora [b] en ambiente nasal e como labializada [p^w] ou [b^w] ao comezo da palabra. A nasal [m] realízase como labial sonora prenasalizada [^mb] ao comezo da palabra antes de vogal oral. A oclusiva alveolar [t] realízase como sonora [d] antes das vogais nasais medias e como a vibrante simple [ɾ] antes das demais vogais nasais. A nasal [n] realízase como alveolar sonora prenasalizada [ⁿd] ao comezo da palabra ao comezo da palabra antes de vogal oral. A oclusiva velar [k] realízase como sonora [g] antes de consoante nasal fricativa e varía libremente con [g] ao final da palabra.

Vogais

	Orais			Nasais
	coronais	dorsais	labiais	coronais	dorsais	labiais
altas	i	ɯ	u	ĩ
medias	e	ɤ	o		ɤ̃	õ
baixas		a			ã

As vogais altas coronal [i] e labial [u] realízanse como as aproximantes [j] e [w], nas marxes da sílaba. A alta coronal [i] palatalízase ao comezo da palabra como as sonoras oclusiva [ɟ], fricativa [ʝ] ou nasal [ɲ].

Tons

O puinave é unha lingua tonal que presenta tons alto, baixo, ascendente e descendente.