Lingua occitana

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Occitano
occitan
Falado en: Francia, España
Rexións: Europa
Total de falantes: de 0,5 a 10 millóns[1]
Posición: 22
Familia: Indoeuropeo
 Linguas itálicas
  Linguas romances
   Linguas galorromances
    Occitano
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Cataluña
Regulado por: sen regulación oficial (Conselh de la Lenga Occitana)
Códigos de lingua
ISO 639-1: oc
ISO 639-2: oci (desde 1500) / pro (antes de 1500) (B)  (T)
ISO 639-3: oci
SIL: (varios)
Dialectos do Occitano
Occitania (occitano)

O occitano é a lingua falada dende a Idade Media no sur da actual Francia, denominada Occitania por algúns sectores políticos e culturais, nas súas variedades dialectais. En Cataluña ademais de ser oficial no Val de Arán coa denominación de aranés, é oficial en todo o país desde o 9 de agosto de 2006, data de entrada en vigor do novo estatuto de autonomía.

Nome[editar | editar a fonte]

Na literatura científica, e en xeral nos usos cultos, emprégase na actualidade para denominar a lingua occitano, ou menos frecuentemente lingua de oc, esas formas apareceron no cabo do século XIII derivadas do adverbio afirmativo òc (si), seguindo os usos empregados na Idade Media para distinguila da lingua de si ou italiano e da lingua de oïl ou francés.

A forma provenzal designou en diversas épocas, como no século XIII e nos séculos XIX e boa parte do XX a todo o dominio lingüístico pero a partir dos anos 1960 deixou de se empregar con ese significado, designando tan só o dialecto occitano que se fala na Provenza.

Historicamente tamén se empregaron outros sinónimos de occitano como lemosino no século XIII, e que mesmo designou tamén ao catalán nos séculos XVIII e XIX pola súa filiación co occitano medieval, e que hoxe designa o dialecto occitano da rexión Limoges, e gascón nos séculos XVI, XVII e XVIII[2] que na actualidade designa o dialecto occitano de Gascuña e Bearn.

Literatura[editar | editar a fonte]

A literatura occitana foi a máis rica (só por diante do galego) na Europa da época. Dos séculos XII ao XIV foi lingua literaria, especialmente no xénero lírico, en Francia, Italia e norte da Península Ibérica, sendo a lingua dos trobadores medievais desa área. O texto máis antigo en occitano é un refrán vencellado a un poema latino do século X.

Pódese considerar que na etapa medieval as diversas variantes de occitano, o catalán e mailo aragonés constituían unha soa lingua que comezou a se dividir nos séculos XIII-XIV.

No século XVI e no século XVII produciuse unha revitalización, con autores como Louis Bellaud de la Bellaudière, Guilhem Ader, Pèire Godolin, Glaudi Brueis e Francés de Corteta.

Durante o século XIX fixéronse importantes esforzos por revitalizala como lingua poética e literaria por un grupo de persoas coñecidos como Félibrige, que encabezaron Frédéric Mistral, Fèlix Castan ou Joseph Roumanille.Non obstante, non acadaron repercusión suficiente e hoxe emprégase en menos ocasións có francés como forma literario, con arredor de 50 títulos publicados ao ano.

Falantes[editar | editar a fonte]

Mapa cronolóxico que amosa a evolución territorial das linguas do Sudoeste de Europa entre as que aparece o occitano.

En 1992, as cifras achegadas eran de 750.000.000 falantes activos na Provenza e entre 1 e 1,5 millóns que entendían a lingua. Un ano antes, unha sondaxe realizada entre 939 persoas entrevistadas en catro departamentos de Languedoc (Aude, Hérault, Lozère e Gard, cun total de 1.751.178 habitantes) amosaba un 48% de cidadáns que entendía a lingua e un 28% que a falaba, mais tan só o 9% o facía a diario.

Táboa de vocabulario[editar | editar a fonte]

Esta táboa presenta unha comparativa do occitano con outras linguas romances.

latín Francés Italiano Español Occitano (linguadociano) Catalán (Central) Galego Portugués Romanés
clave clef chiave llave clau clau chave chave cheie
noctem nuit notte noche nuèit/nuèch nit noite noite noapte
cantare chanter cantare cantar cantar cantar cantar cantar cânta
capra chèvre capra cabra cabra cabra cabra cabra capră
lingua langue lingua lengua lenga llengua lingua língua limbă
platea place piazza plaza plaça plaça praza praça piaţă
pons pont ponte puente pònt pont ponte ponte punte/pod
ecclesia église chiesa iglesia glèisa església igrexa igreja biserică
hospitalis hôpital ospedale hospital espital hospital hospital hospital spital
caseus (Latín vulgar formaticum) fromage formaggio queso formatge formatge queixo queijo cas;

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Des langues romanes, Jean-Marie Klinkenberg, Duculot, 1994, 1999, pax. 228 : O número de falantes estímase de 10 a 12 millóns ... en calquera caso nunca baixa a cifra dos 6 millóns.
  2. Boyer Henri, & Gardy Philippe (2001) (dir.) Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan: des troubadours à l’Internet, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Wikipedia
Existe unha versión da Wikipedia en Lingua occitana.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]