Aranés

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Non se debe confundir con Lingua aragonesa.
Aranés
Aranés
Falado en: España
Rexións: Flag of Val d'Aran.png Val de Arán
Total de falantes: 2.765 (censo 2001)
Familia: Indoeuropea
 Linguas itálicas
  Linguas romances
   Linguas galorromances
    Aranés
Regulado por: Consello Xeral de Arán
(Conselh Generau d'Aran)
Códigos de lingua
ISO 639-1: oc
ISO 639-2: oci (B), oci (T)
ISO 639-3: oci
SIL: OCI

O aranés é o nome que se lle dá ao occitano no Val de Arán[1]. Constitúe unha variedade do dialecto gascón da lingua occitana chamado gascón pirenaico, falada no Val de Arán, no noroeste de Cataluña, onde é unha das tres linguas oficiais alén do catalán e do castelán.

Considerada unha vez como "lingua en perigo", e falada maioritariamente por xente maior, está agora a experimentar un rexurdimento, sendo ensinada dende o 1984 nas escolas e disfrutando dun status de cooficialide na Comunidade Autónoma de Cataluña.

Preto do 90% dos habitantes do Val de Arán pódena entender, e un 65% pódena falar. Grazas ao seu status de cooficialidade, e a pesar de ter só uns 5.000 falantes, converteuse nunha referencia dentro do reivindicativo mundo occitano. No ano 2006 saíu á luz unha Gramática aranesa e no 2007 foi publicado un dicionario Aranés-Inglés/Inglés-Aranés.

Uso lingüístico[editar | editar a fonte]

Usos lingüísticos no Val de Arán (2001)
Castelán Aranés Catalán Outros
Lingua materna 38,8% 34,2% 19,4% 7,6%
Na casa (de forma exclusiva) 35,3% 25,8% 13,0% s/d
Na casa (con outras linguas) 50,7% 40,3% 24,6% 3,8%
No traballo (de forma exclusiva) 30,8% 9,2% 7,9% s/d
No traballo (con outras linguas) 63,1% 34,6% 43,9% 1,8%

O aranés é a lingua materna do 34,2% da poboación do Val de Arán. É a segunda lingua máis utilizada no val, tras o castelán, que é a lingua materna do 38,8% da poboación, e por diante do catalán, que é a lingua materna do 19,4%, segundo os datos do censo de 2001.[2] O aranés é a lingua materna de 2.785 persoas, segundo esta mesma fonte.

No fogar, o castelán é utilizada de forma exclusiva polo 35,3% da poboación do val, o aranés polo 25,8% e o catalán polo 13,0%. Ademais, o aranés é utilizado en casa con outra lingua polo 14,5% da poboación; xa que logo, o aranés é utilizado en casa (de forma exclusiva ou en situación de bilingüismo) polo 40,3% dos habitantes do val, mentres que o castelán éo polo 50,7% e o catalán por 24,6%.

No traballo, o castelán é utilizada de forma exclusiva polo 30,8% da poboación do val, o aranés polo 9,2% e o catalán polo 7,4%. Ademais, o aranés é utilizado no traballo con outra lingua polo 25,4% da poboación; xa que logo, o aranés é utilizado no traballo (de forma exclusiva ou en situación de bi- ou multilingüismo) polo 34,6% dos habitantes do val, mentres que o castelán éo polo 63,1% e o catalán polo 43,9%.

Principais características evolutivas do gasco-aranés[editar | editar a fonte]

  • aspiración do F latino, que pasa a H: focus > huec ("lume")
  • desaparición do N intervocálico: luno > lua ("lúa").
  • metátese do R : capra > craba ("cabra").
  • o R inicial incorpora A: ridere > arrir ("rir").
  • vocalización do L final, que pasa a U: mele > mèu ("mel").
  • rotacismo do L dobre intervocálico: illa > era ("ela").
  • o L dobre final pasa a TH: castellum > castel > castèth ("castelo").

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Artigo 6 do Estatuto de Autonomía de Cataluña [1]
  2. Censo do 2001 no Val de Arán. Coñecementos e usos lingüísticos. (Generalitat de Catalunya)

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]