Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter

Árbore

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Unha árbore[1] é un tipo de vexetal perenne, de tronco leñoso, que se ramifica a certa altura do chan. Son árbores, por exemplo, a cerdeira, a maceira, o castiñeiro, a aciñeira, o piñeiro, a magnolia etc.

Certas especies de árbores poden superar os 100 metros de altura, e chegar a vivir durante miles de anos. As grandes árbores, coma as sequoias xigantes de California, poden pesar máis de 6.000 toneladas, o que as converte no ente vivo máis pesado que existiu sobre o planeta [Cómpre referencia].

As árbores son compoñentes importantes do medio natural así como útiles para os seres humanos como fornecedores de material de construción, transporte e mobiliario; alimento e recursos medicinais; leña para calefacción etc. Tamén xogan un importante papel na cultura, considérense as árbores de Nadal, a árbore da sabedoría, a árbore xaponesa do amor (o xinkgo) etc. A árbore por excelencia en Galicia é o carballo, o mesmo que no País Vasco, Gran Bretaña ou Alemaña.

Descrición[editar | editar a fonte]

As árbores están formados por tres partes: a raíz, o tronco e a copa. As dúas primeiras son os que diferencian fundamentalmente unha árbore dun arbusto. Os arbustos son máis pequenos e non teñen un único talo, senón que están formados por varios. Non obstante, cómpre sinalarse que algunhas especies poden desenvolverse como árbores pequenas ou como arbustos, dependendo das circunstancias ambientais.

Raíz[editar | editar a fonte]

As raíces fixan a árbore ao chan. As raíces poden ter unha raíz principal, ou ben, ser numerosas raíces en que ningunha delas predomina, adoptando a forma de raíz ramificada fasciculada. Moitas raíces combínanse simbioticamente con micelios de fungos. Os fungos poden conectar diferentes árboles e formaren unha rede que transmite nutrientes e sinais.[2][3][4] As raíces aéreas son máis raras dentro das árbores, mais danse nalgunhas especies que viven en contornas pantanosas, como o mangleiro (Rhizophora).

Tronco[editar | editar a fonte]

O tronco sostén a copa. A súa capa exterior chámase cortiza ou súber, de espesor e cor variables, que serve para protexer o zume. As súa características (cor, forma en que se desescama etc.) son unha azuda para diferenciar as especies arbóreas. Por exemplo, a faia común tena gris e lisa ata idades moi avanzadas; o piñeiro piñonero tena de cor parda gris ou parda vermella, é escuamiforme, forma sucos escuros e grandes placas; e o olmo común, ten cor parda gris, cuarteado por gretas, tanto horizontais como transversais.

Se se corta un tronco de maneira lonxitudinal poden verse os aneis, que indican a forma en que se foi desenvolvendo esa árbore. Cada ano fórmase un anel. Contándoos pode saberse a idade da árbore, se ben é máis doado nas árbores de zonas temperadas, xa que nos trópicos, cun clima regular ao longo do ano, non se aprecia a formación de aneis anuais. Os aneis estreitos evidencian anos de dificultades e pobre alimentación de xeito que o crecemento é retardado. Os anos de crecemento máis rápido vense en aneis máis largos. Hai un centro do tronco máis escuro, o durame ou corazón, son células leñosas mortas de onde procede a mellor madeira para usar como combustible, e logo uns aneis máis claros cara ao exterior, a albura. Entre a albura e a cortiza hai unha soa capa de células pola que o tronco está crecendo, chamada cambium; divídese á súa vez en dúas partes: a interior forma o xilema (albura e durame) e a exterior forma a cortiza interna (floema).

Pólas[editar | editar a fonte]

As pólas adoitan abrochar a certa altura do chan, de xeito que deixan unha faixa de tronco libre. As pólas e as follas forman a copa. Esta adopta formas diversas segundo as especies, distinguíndose basicamente tres tipos: a alongada e vertical, a redondeada e a que se estende de xeito horizontal, como se fose un parasol. As pólas saen do tronco, subdivídense en pólas menores e nestas están os gomos e as follas. Do gomo nacerá unha flor, unha rama ou follas. Os gomos que quedan no extremo das poliñas chámanse gomos terminais. Adoitan estar cobertas por escamas ou catafilos como forma de protección.

Clasificación[editar | editar a fonte]

Os tres grupos principais de árbores son:

  1. As frondosas ou follosas (folla ancha): coma o carballo, o loureiro, a maceira, a camelia etc.
  2. As coníferas (folla accicular: arume): coma o piñeiro, o abeto, o teixo, o cipreste, o xenebro, a tuia, etc.
  3. As palmeiras, aínda que taxonomicamente non son consideradas árbores porque todas as árbores posúen o crecemento do diámetro do seu talo en aneis para a formación do toro, que produce a madeira, e isto non acontece coas palmeiras.[Cómpre referencia]

O xinkgo (Ginkgo biloba L.) é unha árbore considerada coma exemplo de fósil vivente. Malia que anteriormente era incluída nas coníferas, agora é clasificada nun grupo á parte, Ginkgophyta, unha división das plantas máis estendida na era secundaria, da que é o único representante actual. [Cómpre referencia]

Raíces.

Evolución[editar | editar a fonte]

Castiñeira común en Tesino, Suíza

Unha árbore é unha forma de planta que aparece en moitas ordes e familias de plantas diferentes. As árbores amosan unha gran variedade de formas de crecemento, formas de follas, características da cortiz e órganos reprodutivos.

A forma da árbore evolucionou separadamente en clases de plantas sen parentesco, respondendo a uns desafíos medioambientais análogos, facendo así un clásico exemplo de evolución paralela. Cunhas aproximadamente 100 000 especies arbóreas, o número de especies en todo o mundo pode supoñer o 25 % de todas as especies de plantas vivas.[5] A maioría das especies arbóreas medran en rexións tropicais do mundo e moitas desas áreas non foron aínda investigadas polos botánicos, facendo que a diversidade de especies e as áreas de distribución se entendan de maneira fragmentaria.[6]

Árbol tropical en Campeche, México.

En abril de 2007 a datación das primeiras árbores coñecidas é do rango dos 380 millóns de anos, en pleno período devoniano cando os animais vertebrados apenas comezaban a colonizar as terras emerxidas. Esas árbores, do xénero Wattieza, que poboaban zonas actualmente correspondentes a Norteamérica e América do Sur, probablemente enriqueceron a atmosfera con osíxeno producido mediante a fotosíntese favorecendo deste xeito o desenvolvemento de especies superiores de animais fóra dos mares. As árbores máis antigas eran fentos arborescentes, equisetáceas e licofitas, que medraron en bosques no período carbonífero; aínda sobreviven fieitos arborescentes, pero as únicas equisetáceas e licofitas que quedan non teñen forma de árbore. Máis tarde, no período Triásico, apareceron as coníferas, os xinkgos, as cícadas e outras ximnospermas, e posteriormente as plantas con flor no Cretáceo. A maior parte das especies actuais son plantas con flor (anxiospermas) e coníferas.

Atópanse plantas co biotipo de árbore en todas as clases da superdivisión Spermatophyta, agás nas cícadas (Cycadophyta), que son de biotipo Palmeroide.

Simboloxía na iconografía relixiosa[editar | editar a fonte]

É o eixo entre os mundos inferior, terrestre e celeste. Coincide coa cruz da redención. Na iconografía cristiá, a cruz está representada moitas veces como árbore da vida.

Esta árbore da vida xorde por primeira vez na arte dos pobos orientais; é o hom a árbore central colocada entre dous animais ou dous seres fabulosos; é un tema mesopotámico que pasou a Extremo Oriente e Occidente por medio dos persas, árabes e bizantinos. Para as teogonías orientais o hom ten un sentido cósmico, está situado no centro do Universo e móvese coa idea do Deus creador. No paraíso, a árbore da vida estaba oculta.

Na arte románica encóntrase ás veces con algunhas variacións. O hom, ó pasar á simboloxía cristiá, representa a Xesús Cristo.

No claustro da igrexa de Santa María la Real de Nieva na provincia de Segovia (España), nalgúns capiteis pódese observar a representación do hom oriental como símbolo da árbore da vida:

  • Árbore co león e o boi alados (que representan a Marcos e Lucas) que están defendendo o hom.
  • Un piñeiro, e ós seus lados uns cans con rostro humano cubertos por carapucha. Son os cans dominicanos como defensores do hom.
  • Notro capitel, os animais son dous bufos, símbolo da sabedoría e a noite, tamén defendendo o hom.

Pero non só no cristianismo achamos o culto ás árbores. Así, por exemplo:

  • Os druídas veneraban os carballos.
  • A deusa grega Dafne por escapar do amor de Apolo, converteuse en loureiro (hoxe símbolo da vitoria igual que na antiga Grecia).
  • Os hindús veneran a figueira de Bengala.
  • Odín logrou a sabedoría bebendo da auga que había entre as raíces dunha árbore.

Mesmo para Castelao a árbore ten unha simboloxía importante relativa a Galicia:

"A árbore é o símbolo do señorío espiritual de Galicia. A árbore é un engado dos ollos pola súa fermosura; é unha ledicia dos oídos porque nela cantan os paxaros: é un arrolador do espírito porque nas súas ponlas conta contos o vento. A árbore dános froita, que é un manxar composto polo mesmo creador para regalía do noso paladar: o derradeiro ben que nos quedou do paraíso perdido. A árbore pídelle auga ao ceo para que a terra teña sangue, vida e bonitura".

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para árbore.
  2. Heijden, Marcel G. A. van der (15 de abril de 2016). "Underground networking". Science (en inglés) 352 (6283): 290–291. ISSN 0036-8075. PMID 27081054. doi:10.1126/science.aaf4694. Consultado o 8 de marzo de 2019. 
  3. Yong, Ed (14 de abril de 2016). "Trees Have Their Own Internet" (en inglés). Consultado o 8 de marzo de 2019.  Parámetro descoñecido |sitioweb= ignorado (suxírese |páxina-web=) (Axuda)
  4. Wohlleben, Peter (6 de setembro de 2016). "How trees send out news bulletins". The Sydney Morning Herald (en inglés). Consultado o 13 de marzo de 2019. 
  5. "TreeBOL project". Arquivado dende o orixinal o 16 de maio de 2008. Consultado o 11 de xullo de 2008. 
  6. Friis, Ib, and Henrik Balslev. 2005. Plant diversity and complexity patterns: local, regional, and global dimensions : proceedings of an international symposium held at the Royal Danish Academy of Sciences and Letters in Copenhagen, Dinamarca, 25–28 de maio de 2003. Biologiske skrifter, 55. Copenhaguen: Royal Danish Academy of Sciences and Letters. pp 57-59.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Marisa Castro Cerceda, Luís Freire e Antonio Prunell (1990). Guía das árbores de Galicia. Vigo: Edicións Xerais de Galicia (2ª ed.). ISBN 84-7507-406-5. 
  • Marisa Castro Cerceda, Antonio Prunell e Jaime B. Blanco-Dios (2007). Guía das árbores autóctonas e ornamentais de Galicia. Vigo. Xerais. ISBN 978-84-9782-645-7. 
  • Henrique Niño Ricoi, Calros Silvar (2006 (3º edición)). Guía das árbores de Galicia. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96526-70-4. 
  • Varios autores (2006). Árbores de Galiza. Vigo: Promocións Culturais Galegas / A Nosa Terra. ISBN 84-8341-043-5. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]