Árbore

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Un salgueiro, neste caso Salgueiro chorón.

Unha árbore[1] é un tipo de vexetal perenne, de tronco leñoso, que se ramifica a certa altura do chan. Son árbores, por exemplo, a cerdeira, a maceira, o castiñeiro, a aciñeira, o piñeiro, a magnolia etc.

Certas especies de árbores poden superar os 100 metros de altura, e chegar a vivir durante miles de anos. As grandes árbores, coma as sequoias xigantes de California, poden pesar máis de 6.000 toneladas, o que as converte no ente vivo máis pesado que existiu sobre o planeta [Cómpre referencia].

As árbores son compoñentes importantes do medio natural así como útiles para os seres humanos como fornecedores de material de construción, transporte e mobiliario; alimento e recursos medicinais; leña para calefacción etc. Tamén xogan un importante papel na cultura, considérense as árbores de Nadal, a árbore da sabedoría, a árbore xaponesa do amor (o xinkgo) etc. A árbore por excelencia en Galicia é o carballo, o mesmo que no País Vasco, Gran Bretaña ou Alemaña.

Clasificación[editar | editar a fonte]

Os tres grupos principais de árbores son:

  1. As frondosas ou follosas (folla ancha): coma o carballo, o loureiro, a maceira, a camelia etc.
  2. As coníferas (folla accicular: arume): coma o piñeiro, o abeto, o teixo, o cipreste, o xenebro, a tuia, o xinkgo etc.
  3. As palmeiras.
Raíces.

Evolución[editar | editar a fonte]

Castiñeira común en Tesino, Suíza

Unha árbore é unha forma de planta que aparece en moitas ordes e familias de plantas diferentes. As árbores amosan unha gran variedade de formas de crecemento, formas de follas, características da cortiz e órganos reprodutivos.

A forma da árbore evolucionou separadamente en clases de plantas sen parentesco, respondendo a uns desafíos medioambientais análogos, facendo así un clásico exemplo de evolución paralela. Cunhas aproximadamente 100 000 especies arbóreas, o número de especies en todo o mundo pode supoñer o 25 % de todas as especies de plantas vivas.[2] A maioría das especies arbóreas medran en rexións tropicais do mundo e moitas desas áreas non foron aínda investigadas polos botánicos, facendo que a diversidade de especies e as áreas de distribución se entendan de maneira fragmentaria.[3]

Árbol tropical en Campeche, México.

En abril de 2007 a datación das primeiras árbores coñecidas é do rango dos 380 millóns de anos, en pleno período devónico cando os animais vertebrados apenas comezaban a colonizar as terras emerxidas. Esas árbores, do xénero Wattieza, que poboaban zonas actualmente correspondentes a Sur e Norteamérica, probablemente enriqueceron a atmosfera con osíxeno producido mediante a fotosíntese favorecendo deste xeito o desenvolvemento de especies superiores de animais fóra dos mares. As árbores máis antigas eran fieitos arborescentes, equisetáceas e licofitas, que medraron en bosques no período carbonífero; aínda sobreviven fieitos arborescentes, pero as únicas equisetáceas e licofitas que quedan non teñen forma de árbore. Máis tarde, no período Triásico, apareceron as coníferas, os xinkgos, as cícadas e outras ximnospermas, e posteriormente as plantas con flor no período Cretácico. A maior parte das especies actuais son plantas con flor (anxiospermas) e coníferas.

Atópanse plantas co biotipo de árbore en todas as clases da superdivisión Spermatophyta, agás nas cícadas (Cycadophyta), que son de biotipo Palmeroide.

Simboloxía na iconografía relixiosa[editar | editar a fonte]

É o eixo entre os mundos inferior, terrestre e celeste. Coincide coa cruz da Redención. Na iconografía cristiá, a cruz está representada moitas veces como árbore da vida.

Esta árbore da vida xorde por primeira vez na arte dos pobos orientais; é o hom a árbore central colocada entre dous animais ou dous seres fabulosos; é un tema mesopotámico que pasou a Extremo Oriente e Occidente por medio dos persas, árabes e bizantinos. Para as teogonías orientais o hom ten un sentido cósmico, está situado no centro do Universo e móvese coa idea do Deus creador. No paraíso, a árbore da vida estaba oculta.

Na arte románica encóntrase ás veces con algunhas variacións. O hom, ó pasar á simboloxía cristiá, representa a Xesús Cristo.

No claustro da igrexa de Santa María la Real de Nieva na provincia de Segovia (España), nalgúns capiteis pódese observar a representación do hom oriental como símbolo da árbore da vida:

  • Árbore co león e o boi alados (que representan a Marcos e Lucas) que están defendendo o hom.
  • Un piñeiro, e ós seus lados uns cans con rostro humano cubertos por carapucha. Son os cans dominicanos como defensores do hom.
  • Notro capitel, os animais son dous bufos, símbolo da sabedoría e a noite, tamén defendendo o hom.

Pero non só no cristianismo achamos o culto ás árbores. Así, por exemplo:

  • Os druídas veneraban os carballos.
  • A deusa grega Dafne por escapar do amor de Apolo, converteuse en loureiro (hoxe símbolo da vitoria igual que na antiga Grecia).
  • Os hindús veneran a figueira de Bengala.
  • Odín logrou a sabedoría bebendo da auga que había entre as raíces dunha árbore.

Mesmo para Castelao a árbore ten unha simboloxía importante relativa a Galicia:

"A árbore é o símbolo do señorío espiritual de Galicia. A árbore é un engado dos ollos pola súa fermosura; é unha ledicia dos oídos porque nela cantan os paxaros: é un arrolador do espírito porque nas súas ponlas conta contos o vento. A árbore dános froita, que é un manxar composto polo mesmo creador para regalía do noso paladar: o derradeiro ben que nos quedou do paraíso perdido. A árbore pídelle auga ao ceo para que a terra teña sangue, vida e bonitura".

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para árbore.
  2. "TreeBOL project". Consultado o 11 de xullo de 2008. 
  3. Friis, Ib, and Henrik Balslev. 2005. Plant diversity and complexity patterns: local, regional, and global dimensions : proceedings of an international symposium held at the Royal Danish Academy of Sciences and Letters in Copenhagen, Dinamarca, 25–28 de maio de 2003. Biologiske skrifter, 55. Copenhaguen: Royal Danish Academy of Sciences and Letters. pp 57-59.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Árbore

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Marisa Castro, Luís Freire e Antonio Prunell (1990 (2ª edición)). Guía das árbores de Galicia. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-406-5. 
  • Marisa Castro, Antonio Prunell e Jaime B. Blanco-Dios (2007). Guía das árbores autóctonas e ornamentais de Galicia. Vigo. Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9782-645-7. 
  • Henrique Niño Ricoi, Calros Silvar (2006 (3º edición)). Guía das árbores de Galicia. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96526-70-4. 
  • Varios autores (2006). Árbores de Galiza. Vigo: Promocións Culturais Galegas / A Nosa Terra. ISBN 84-8341-043-5. 

Outros artigos[editar | editar a fonte]