Figueira
A figueira (Ficus carica) é unha árbore (ou arbusto) da familia das moráceas (Moraceae), unha das numerosísimas especies do xénero Ficus. Orixinaria de Asia suroccidental, medra hoxe brava polo Mediterráneo e noutras rexións do mundo. En Galiza, malia non medrar de xeito espontáneo, é común o seu cultivo dende a antigüidade, especialmente nas Rías Baixas, polo que deu lugar a unha infinidade de topónimos. O consumo de figos pasos era moi común coma sobremesa no inverno.
Hábitat
[editar | editar a fonte]As figueiras medran espontaneamente en terreos e noiros rochosos e incluso en valados e vellos muros de cachotes, onde poucas plantas atopan oportunidade. Témese o desenvolvemento das súas raíces por mover moito os solos onde fican. En Galiza adoita plantarse illada nos pomares entre outras froiteiras, ou preto dos muros da casa ou do valado.
Descrición
[editar | editar a fonte]De porte baixo, máis semellante ao dun arbusto que ao dunha árbore (entre 3-10 m), sobre todo cando emite unha especie de espeques que sosteñen as pólas. Pouco esixente e canto ao solo, o seu crecemento é lento. A casca é lisa e de cor cinsenta. As follas son caedizas, de 12 a 25 cm de longo e 10 a 18 de largo, profundamente lobuladas, formadas por 3 ou 5 lóbulos.
Produce froitos compostos dun tipo especial, o sicono, aos que se coñece coma figos (sicono etimoloxicamente significa figo). A figueira produce un látex abrancazado irritante.
Algunha figueiras, chamadas bíferas, producen dúas colleitas ao ano. Existen tanto variedades dioicas (que producen flores dun único sexo en cada individuo) como monoicas (producen flores masculinas e femininas na mesma árbore). Estas figueiras acostuman utilizarse para fecundar as figueiras femininas da variedade esmirna, cultivadas no norte de África e Oriente Medio e coñecidas en California (EUA) co nome de calymirna.[1]
As figueiras cultivadas reprodúcense mediante escallos. Son moi resistentes ás condicións adversas e cultívanse principalmente como árbores froiteiras de segunda categoría.[1] Ademais, a figueira é unha das especies aptas para cultivar como bonsai.[2]
Historia
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Figo.
Os froitos da figueira son diversos, distinguíndose moitas variedades e distintas frutificacións estacionais, designándose con termos como figos brancos, figos raíña, figos negros e béveras. Foi unha das primeiras plantas cultivadas polo ser humano: un artigo da revista Science constataba o achado de nove figos fosilizados datados arredor de 9400-9200 a. C. nun poboado neolítico Gilgal I, no Val do río Xordán. Por mor a que as figueiras son do tipo partenocárpico, constitúen unha das especies domesticadas. Este achado antecede á domesticación do trigo, o orxo e os legumes, polo que pode ser o primeiro caso coñecido de agricultura. A medida que a migración humana transportou a árbore fóra do ámbito natural desenvolvéronse ou apareceron milleiros de cultivares, a maioría sen nome e durante milleiros de anos constituíu unha importante cultura alimentaria.
No libro da Xénese, Adán e mais Eva cóbrense con follas de figueira cando se decatan de que están nus, despois de seren sorprendidos por pecadentos.
"A muller reparou que o froito da árbore era saboroso, atraente, e bo para adquirir entendemento. E coa mesma colleu do froito e comeu; logo deulle ó seu home, e tamén el comeu. Entón abríronselles os ollos ós dous e decatáronse de que estaban espidos. Entrelazaron follas de figueira e cinguíronse con elas".
Na antiga Roma considerábana unha árbore sagrada, xa que o seu mito fundacional, Rómulo e Remo foron aleitados pola loba Luperca baixo dunha figueira.
Cultivo e usos
[editar | editar a fonte]Ademais de coma froito fresco de tempada, os figos consumíronse tradicionalmente tras someterse á técnica do secado, o xeito máis común de conservar esta froita. A froita seca ou pasa, e en especial os figos, era un alimento especialmente valorado. O proceso permitía dilatar o seu consumo no tempo e cubrir momentos nos cales a escaseza de alimento era notoria. As súas follas téñense usado para alimentar o gado.
Hai basicamente tres variedades de figueiras cultivadas:[3]
- Figueiras de Esmirna que requiren polinización pola avéspora do figo para desenvolver as colleitas.
- Persistente (ou común) non necesitan polinización; o froito desenvólvese por medios partenocárpicos.
- Intermedio (ou San Pedro) non necesitan polinización de cultivos para establecer a bévera, porén si a necesitan, polo menos nalgunhas rexións, para o cultivo principal.
Propiedades
[editar | editar a fonte]O seu látex («leite de figo») usouse antigamente para combater caries dentais e espullas da pel. Tamén se empregou para callar o leite.[4] Descríbense tamén moitas «virtudes» en farmacopea popular que poderían non ter máis interese que o puramente folclórico.[5]
Taxonomía
[editar | editar a fonte]Ficus carica foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum, vol. 2, p. 1059 en 1753 .[6]
- Etimoloxía
- Ficus, do latín ficus que designaba tanto a figueira coma o seu "froito", o figo.
- carica, outro termo latino para o figo; orixinario da Caria (Καρία en grego antigo), unha rexión histórica situada ao suroeste da actual Turquía.
- Táxones infraespecíficos
Só ten un aceptado: Ficus carica subsp. rupestris (Hausskn. ex Boiss.) Browicz
|
|
Galería de imaxes
[editar | editar a fonte]
Follas e figos inmaturos na póla dunha figueira.
Póla dunha figueira con figos inmaturos.
Figos cortados, coas sementes e a polpa visíbeis.
Notas
[editar | editar a fonte]- 1 2 "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2013. Consultado o 25 de febreiro de 2013.
- ↑ "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 23 de marzo de 2013. Consultado o 25 de febreiro de 2013.
- ↑ "North American Fruit Explorers: Figs.". Arquivado dende o orixinal o 10 de abril de 2009. Consultado o 25 de febreiro de 2013.
- ↑ Ficus carica en Flora Ibérica
- ↑ Pío Font Quer, Plantas Medicinales-El Dioscórides Renovado, Editorial labor SA, Barcelona 1980, p. 121 y sig.
- ↑ "Figueira". Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultado o 4 de febreiro de 2013.
- ↑ Figueira en PlantList
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Wikispecies posúe unha páxina sobre: Figueira |
 |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Figueira  |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Perdomo Molina, Antonio C. (2007). "Sobre paseros, pasiles, secaderos, tendales, tinglados y hornos: la cultura material de los higos pasados en Canarias". Rincones del Atlántico (4). ISSN 1698-8957.
