Bóvidos

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Bóvidos
Bovidae

Rango fósil: mioceno - actualidade
Búfalo acuático salvaxe (Bubalus bubalis arnee ou Bubalus arnee)
Búfalo acuático salvaxe
(Bubalus bubalis arnee ou Bubalus arnee)
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Subfilo: Vertebrata
Clase: Mammalia
Orde: Artiodactyla
Suborde: Ruminantia
Familia: Bovidae
Gray, 1821
Subfamilias
Véxase o texto

A ds bóvidos (Bovidae) é unha familia de mamíferos artiodáctilos ruminantes que comprende, segundo os autores, entre oito e dez subfamilias (algúns chegan a admitir até a ducia), entre as que destacan a dos bovinos (Bovinae), que inclúe bois, bisontes e búfalos; a dos caprinos (Caprinae), que agrupa a cabras, ovellas e rebezos, e a dos antilopinos (Antilopinae), que comprende as numerosas especes de gacelas.

Os seus hábitats naturais son moi variados, estendéndose desde o Ártico até o trópico de Cáncer, habitando sobre todo en rexións de praderías e sabanas, no vello mundo (Eurasia e África) e en Norteamérica.

A domesticación dalgúns bóvidos comezou no neolítico, coas ovellas, en Mesopotamia, hai 10.000 anos.

Caracteristicas[editar | editar a fonte]

Todos eles teñen como característica en común unha alimentación estritamente herbívora (excepto a maioría dos duiqueros, que son omnívoros.)

Tanto as femias como os machos presentan unhas protuberancias na fronte (cornos). Os cornos non están ramificados, e normalmente son curvos ou retortos. A súa estrutura é ósea, e están recubertos por unha funda córnea que nunca se muda.

En xeral, as súas especies habitan en climas temperados e tropicais.

Os bóvidos máis grandes poden chegar a pesar cerca de unha tonelada e ter unha altura na cruz de 2 m (bois, búfalos, bisontes). Por outra parte, os máis pequenos poden pesar tan só 3 kg e non ser máis grandes que un gato doméstico (dic-dics).

Algúns deles son macizos, pesados e musculosos (como o touro), mentres que outros poden ser áxiles, con patas finas e longas (como as gacelas).

A maioría dos membros desta familia congréganse en grupos grandes con estruturas sociais moi complexas, pero existen casos nos que o seu comportamento non é gregario.[1]

Os bóvidos ocupan unha ampla área de dispersión , incluíndo zonas de climas e hábitats diferentes, podendo vivir en desertos, na tundra e en bosques tropicais.

Tal e como se mencionou son ruminantes, tendo o seu estómago policompartimentado; na etapa adulta teñen catro compartimentos gástricos ou estómagos (rume ou panza, retículo ou barrete, libro ou omaso e calleiro ou abomaso —que é o verdadeiro estómago, o que segrega o suco gástrico—).

As diferentes funcións de cada compartimento abarcan todo o proceso de dixestión dos vexetais inxeridos, que poden ser forraxe (pasto) ou produtos agrícolas (palla, feo, alfalfa, etc.) no caso de seren animais domésticos.

Nas etapas infantís, os bóvidos só teñen desenvolvido o abomaso, e se alimentan unicamente de leite materno; nese momento non se os considera ruminantes. Aproximadamente aos tres meses de idade, segundo a especie, xa adoitan teren en funcionamento as catro cavidades estomacais, polo que poden xa considerarse ruminantes.

Clasificación[editar | editar a fonte]

A familia foi definida en 1821 polo zoólogo británico John Edward Gray (1800-1875), na súa obra "On the natural arrangement of Vertebrose Animals".[2]

Taxonomía[editar | editar a fonte]

Tradicinalmente considerábase que a familia comprendía as dez subfamilias seguintes:

Familia Bovidae

Porén, moitos autores reducen actualmente o número de subfamilias a oito:[3] [4] [5]

Familia Bovidae

O último bóvido[editar | editar a fonte]

A última especie de bóvido descubriuse en data tan recente como 1992, na Reserva Natural de Vu Quang,[6] nas selvas do norte de Vietnam, preto da fronteira con Laos.
Este raro animal, coñecido polos ligareños como sao la (e na bibliografía internacional como saola), foi clasificado como Pseudoryx nghetinhensis, e adscrito á liñaxe dos xéneros Bos e Bison.
Ante o perigo de que desaparecera esta especie, (e outra, descuberta na masma selva, e no mesmo ano, pero pertencente á familis dos cérvidos e clasificada como Megamuntiacus vuquangenisis), as autoridades do país ampliaron considerabelmente a reserva, limitado ademais a explotación forestal.
Na reunión do CITES de novembro de 1994, en Fort Lauderdale, Florida, EE.UU. acordouse incluír ambas as especies no "anexo I" deste convenio internacional, o que implica a prohibición total do seu comercio.[7]

Evolución e filoxenia[editar | editar a fonte]

A familia dos bóvidos coñécese a grazas a fósiles do mioceno temperán, hai ao redor de 20 millóns de anos (MA). Os primeiros bóvidos indiscutíbeis foron os Eotragus, que viviron hai 18 MA en Europa, África e Paquistán. Eran animais pequenos, algo parecidos ás gacelas, e vivían probabemelnte en ambientes forestais.

Os bóvidos diversificáronse rapidamente no mioceno tardío, nun periodo no que a Terra sufriu un quecemento que levou a unha gran mestura das faunas de África, Eurasia e Norteamérica.[8] [9] Esta radiación miocena tardía, que ampoliou noitrablemente o número de especis, debeuse en parte a que moitos bóvidos se adaptaron a hábitats máis abiertos, como as praderías (no mioceno había ao redor de 78 xéneros, en comparación cos 50 actuais).[10] O seu desenvolvemento tivo lugar no vello mundo, onde aínda son numerosos, especialmente en África.[11]

Nos primeiros tempos da súa historia evolutiva, os bóvidos dividíronse en dous clados principais, Boodontia (de dentes de boi) e Aegodontia (de detes de cabra). Esta temperá divisón entre Boodontia (de orixe euroasiática) e Aegodontia (de orixe africana) atribíesa á división entre estas masas de terra continental. Cando estes continentes se uniron posteriormente, a barreira que os illaba desparaeceu, e ambos os grupos se expandiron os usn cara aos terriotorios dos outros..[12]

No mioceno medio os bóvidos xa estaban presentes no conxunto do vello mundo, e unhas poucas especies chegaron no plistoceno a Norteamérica a través do estreito de Bering.[11]

Un posíbel cladograma represéntase a continuación:[Cómpre referencia]

Bovidae


Dic-dics, antílopes ananos, oribís, etc. (Neotraginae)[13]



Antílopes verdadeiros (Antilopinae)








Duíqueros (Cephalophinae)




Alcelafinos (Alcelaphinae)



Impala (Aepycerotinae)






Antílopes cabalo (Hippotraginae)



Redunca (Reduncinae)






Antílopes de cornos espirais (Tragelaphinae)



Touros (Bovinae)





Cabras (Caprinae)




En Galicia e en Europa[editar | editar a fonte]

Na península Ibérica, ademais das tres especies domésticas, vacas, cabras e ovellas, habitan outras tres dos xéneros Capra, Ovis e Rupicapra.[14]

Os bóvidos salvaxes da nosa terra estiveron suxeitos a repoboacións e reintroducións. O rebezo galego (Rupicapra pyrenaica), que en tempos pasados fora moi común nas serras orientais lindantes con Asturias e León, estivo a piques da extinción pero, na actualidade, está recolonizando estes hábitats a causa das medidas para a protercción da especeie e, sobre todo, da súa reintrodución na montaña leonesa. A cabra montesa autóctona, Capra pyrenaica lusitanica, que vivira nas serras orientais e sudorientais, extingiuse a mediados do século XIX). Na actualidade inténtanse repoboar estas zonas con individuos da subespecie C. p. victoriae.[14]

O caso do muflón[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Carneiro bravo.

O carneiro bravo oiu muflón (Ovis musimon = Ovis aries musimon) extinguiuse hai milenios do continente europeo debido á caza excesiva e aos cambios climáticos, e quedou relegado ás illas de Córsega, Sardeña e Chipre, e foi reintroducido nesta última illa durante o neolítico.

En séculos posteriores volveu ao continente da man do home, adaptámdose perfectamente e sendo hoxe en día unha especie en expansión, sobre todo nas zonas montañosas, de xeito que hoxe xa non está en perigo de estinción (aínda que o seu estatus é, segunddo a UICN, de VU (vulnerábel),[15] e é obxecto en moitos ligares de actividade cinexética.

Nos anos 1930 lográronse introdcir de contrabando algúns exemplares no continente, en Italia, exemplares que foron liberados en primeiro lugar en zonas protexidas e, despois, en territorios libres, estando hoxe moi estendidos nos Apeninos e nas nsúas estribacións. Tamén existen importantes poboacións en Alemaña e na República Checa.

Na península italiana o muflón é unha especie xestionada, pero soamente na selección dos espécimes (como a maioría dos ungulados silvestres, agás o xabaril). Só en Sardeña, donde viven máis de 2.000 exemplares, ainda hoxe é unha especie protexida en risco de extinción pola caza furtiva e a competencia dos rabaños de ovellas.

En tempos recientes se introcuciu tamén na península Ibérica, nas illas Canarias, nos Estados Unidos (incluído Hawai) e en numerosos coutos de caza de todo o mundo, incluso en lugares tan afastados de Europa como Chile ou Arxentina.[16]
O muflón está distribuido en España nos Portos de Tortosa-Beceite, entre Tarragona, Teruel e Castellón, en Tenerife (Parque Nacional das Cañadas do Teide), na serras de Cazorla (provincia de Xaén) e de Alcaraz (provincia de Albacete), na reserva de caza da Moa de Cortes (Valencia), na serra do Cid (Alicante), nas serranías de Cuenca e de Ronda (esta, na provincia de Málaga), no Parque Natural dos Alcornocales (Cádiz), no Pireneo catalán, na reserva de caza do Alt Pirineu (Lleida), nos montes do Invernadoiro (Ourense) e no Parque Natural da Serra da Moa e cabo Tiñoso, en Cartaxena (Rexión de Murcia).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Kowalski, Op. cit. pp. 441-445.
  2. Publicada en London Medical Repository 15: 296–310.
  3. Wilson, Don & Reeder, DeeAnn, eds. (2005): Mammal Species of the World (3ª edición). Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. ISBN 978-0-8018-8221-0. [1]
  4. Bovidae no SIIT.
  5. Bovidae no NCBI.
  6. Desde 2002, Parque Nacional de Vu Quang.
  7. Daviña Facal, Luís (1999): "Dous novos grandes mamíferos" en Lingua e Ciencia. Vigo: Xerais. ISBN 84-8302-355-5, p. 152.
  8. Conrad A. Matthee & Scott K. Davis (2001): "Molecular Insights into the Evolution of the Family Bovidae: A Nuclear DNA Perspective".
  9. Anne Ropiquet &· Alexandre Hassanin (2004): "Molecular phylogeny of caprines (Bovidae, Antilopinae): the question of their origin and diversification during the Miocene". Resume.
  10. Savage, R.J.G., & Long, M.R. (1986). Mammal Evolution: an illustrated guide. New York: Facts on File. pp. 232–235. ISBN 0-8160-1194-X.
  11. 11,0 11,1 Kowalski, Kazimierz (1981): Mamíferos. Manual de teriología. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, p. 441.
  12. Hassanin, Douzery; Douzery, E.J. (1999). "The tribal radiation of the family Bovidae (Artiodactyla) and the evolution of the mitochondrial cytochrome b gene". Molecular Phylogenetics and Evolution 26 (2): 227–243. DOI:10.1006/mpev.1999.0619. PMID 10603253. http://www.isem.cnrs.fr/IMG/pdf/Hassanin_1999-MPE.pdf.
  13. Moitos autores consideran aos Neotragine como unha tribo, Neotragini, da subfamilia dos Antilopinae.
  14. 14,0 14,1 Díaz d'a Silva er al. (2007), p. 139.
  15. Ovis musimon na Lista vbermella de especies ameazadas da UICN.
  16. Santiago-Moreno, et al. (2004): "El muflón europeo (Ovis orientalis musimon Schreber, 1782) en España: Consideraciones históricas, filogenéticas y fisiología reproductiva. Galemys, 16 (2): 3-20.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Bóvidos Modificar a ligazón no Wikidata
Wikispecies-logo.svg
Wikispecies posúe unha páxina sobre: Bóvidos

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Díaz d'a Silva, J. I. & Cartelle, Y. (2007): Guía dos mamíferos de Galicia. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96893-20-7.
  • Kowalski, Kazimierz (1981): Mamíferos. Manual de teriología. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
  • Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference. Third edition. The Johns Hopkins University Press. Baltimore, Maryland, USA. ISBN 0-8018-8221-4.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]