Febreiro na cultura popular galega

O día da Candelaria, 2 de febreiro, cásanse os paxariños

O que segue recolle diversa información sobre a pegada do mes de febreiro na cultura popular e na literatura oral galegas, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros, etc.

O día da Candelaria -2 de febreiro- casan os paxariños. Ese día lévanse as candeas á igrexa e gárdanse para protexe-la casa da treboada ou para acompaña-lo viático. Nalgures encenden tantas candeas como fillos morreron sen bautismo; en Muros, unha por cada persoa que morreu na casa (FRAGUAS:107).

Refraneiro

• A auga de febreiro derrama o viño.
• A castaña i o besugo, en febreiro están en zugo.
• A castaña i o besugo, en febreiro non ten zugo.
• A chuvia de febreiro fai o palleiro.
• A xeada de febreiro mata a vaca e mailo leiro.
• Abrígate por febreiro con dúas capas e un sombreiro.
• Aí vén febreiro cos seus vinteoito: si tivera máis catro non deixaba can nin gato.
• Auga de febreiro, enche o graneiro.
• Auga de febreiro fai o palleiro.

Dure a mala veciña o que a neve febreiriña

• Cando a Candelaria chora, a mitá do inverno está fora; se chora ou ri, a mitá do inverno está por vir, e se chora ou fai vento, aínda o inverno está dentro.
• Cando a Candelaria chora, medio inverno vai fóra. Que chore, que deixe de chorar, medio inverno está por pasar.
• Cando a Candelaria chora, metá do inverno vai fóra.
• Cando a Candelaria chora, mitá do inverno vai fóra: cando ela rir, está por vir, mais cal chorar, cal rir medio inverno está por vir.
• Cando chove por febreiro, todo o ano é temporeiro.
• Cando febreiro non febreirea, marzo marcea.
• Cando non chove en febreiro, non hai bo prado nin bo lameiro.
• Come máis pan un día de sol de febreiro, que os cabalos de todo o reino.
• Dixo no monte unha vella: Vaite febreiriño corto cos teus días vinteoito, que si tiveras máis catro non quedaba can nin gato. Febreiriño contestou: Os teus becerriños oito, deixa que meu irmán marzo hachos de volver en catro.
• Dure a mala veciña o que a neve febreiriña.
• Dure a miña veciña o que a neve febreiriña.
• En chegando san Brais pon pan e viño na alforxa que día non faltará.
• En febreiro, bo é o obreiro, e millor ó derradeiro.
• En febreiro busca a sombra o cadelo.
• En febreiro busca a sombra o can.
• En febreiro, mete obreiro.
• En febreiro, por cada rego un caneiro.
• En febreiro, saca o boi do teu centeo.
• En febreiro sai o oso do oseiro.
• En febreiro sete capas e un sombreiro.
• En febreiro, sete galgos e un lebreiro, i en maio, sete lebres e un galgo.
• En xaneiro, namoreime, en febreiro, caseime ... e amoleime.
• Ende chegando san Brais pon pan e viño na alforxa, que día non faltará.
• Entre xaneiro e febreiro, inverno verdadeiro.
• Febreiriño camiseiro, nin boa meda nin bo palleiro.
• Febreiriño corto, casou ós vinteoito.
• Febreiriño corto, cos seus días vinteoito; se duras máis catro, non queda can nin gato, nin ratiño no burato, nin ovella rabela, nin pastor pra ir co ela, nin cornos no carneiro, nin orellas ó pregoeiro.
• Febreiriño curto, cos seus días vinteoito, se duraras máis catro non deixabas can nin gato.
• Febreiriño curto cos seus vinteoito, o que se boas contas lle botas vintenove che ha de dar.
• Febreiriño frebas dá, e se non as dera, xa as dará.
• Febreiriño mocho, cos teus vinteoito, mellor sería se tiveras menos oito.
• Febreiro, bertoeiro.
• Febreiro, cabriteiro.
• Febreiro camiseiro, nin boa meda nin bo palleiro.
• Febreiro, cebadeiro.
• Febreiro corto, o pior de todos.
• Febreiro corto, cos seus días vinteoito, se durara máis catro, non quedaba can nin gato, nin rato no seu burato.
• Febreiro, currusqueiro; marzo ventoso; abril chuvioso; maio louro, cuberto de ouro.
• Febreiro curto, cos teus días vinteoito, se duraras máis catro, non quedaba can nin gato. Pois deixa, que agora vén meu irmau abril que che ha de matar o porco dun ano no cubil.
• Febreiro, frebas de frío, e non de liño.
• Febreiro, inda que corto, é o pior de todos.
• Febreiro louco, sacou o seu irmán e apedreouno.
• Febreiro, o mexadeiro, cando na casa, cando no outeiro.
• Febreiro quente, trae o demo no ventre.
• Febreiro, sete capas e un sombreiro.
• Febreiro, xiada na leira, e cachopo na lareira.
• Flor de febreiro non vai ó fruteiro.
• ¡Mala veciña!, coma neve febreiriña.
• Neve febreiriña, pica á galiña.
• Neve febreiriña, tarde vén e logo camiña.
• No febreiro busca o can ó pé do palleiro.
• O dous de febreiro súbete ó outeiro; se ves negrexar ponte a cantar; se ves branquexar bótate a chorar.
• O mes de xaneiro é o xeadeiro; febreiro, muliñeiro; marzo, esqueiroso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro; en seitura, sol; e en agosto, mellor.
• O que queira bo alleiro, que o bote no febreiro.
• Pola Candelaria cásanse os paxariños e vaise a galiñola.
• Pola Candelaria se chove e venta o inverno entra, se ri e chora a mitade do inverno vai fóra, se non chora nin ri aínda o inverno está por vir, se chora e deixa de chorar, a mitade do inverno aínda está por pasar, se non chove nin implora o inverno xa vai fóra.
• Pola Candelaria, aínda a vella vai á lareira.

Polo San Antón xa a galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala

• Polo San Antón xa a galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala.
• Polo san Brais hora e media máis e se ben contaras dúas encontraras.
• Polo san Brais, dúas horas máis.
• Polo san Brais, hora e media máis.
• Polo san Brais, teñen os días dúas horas máis.
• Polo san Matías, marzo ós cinco días.
• Polo San Matías xa cantan as cotovías.
• Polo san Valentín amendoeira con gromiños.
• Polo san Valentiño a amendoeira esbrocha o grumiño.
• Polo san Valentiño frolez o espiño.
• Por san Brais, aparellos para atrás.
• Por San Brais, dúas horas máis.
• Por San Pedro da Cuadrela, sal a cobra da súa pedra.
• Porco do febreiro vai co seu pai ó fumeiro.
• San Brais da Barca, que afoga e non mata.
• San Matías anda co Entroido ás porfías.
• San Valentín e santa Erea poñen os gromos na amendoeira.
• San Valentín trae o gomiño.
• San Valentiño, da primaveira veciño.
• Se a Candeloria chora, mitá do inverno vai fóra; que ría, que chore ou que deixe de chorar, mitá do inverno está por pasar.
• Se a Candeloria chora, mitá do inverno vai fóra; se ri, está por vir.
• Se chove en febreiro, bota as pipas ó quinteiro.
• Se chove o día da Candelaria vai o inverno vai fóra; se chove ou canta, o inverno entra, e se non chove nin implora, aínda hai sesenta días de maña xorna.
• Se en febreiro trona, mal ano para o gando e bo para o sementado.
• Se febreiro non febreirea, marzo, marcea.
• Se non chove en febreiro, nin bo prado, nin bo centeo, nin bo lameiro.
• Se non chove en febreiro van as pipas ó canteiro.
• Se queres ter abellas mira por elas nas Candeas, e se queres ter mel mira polo san Miguel.
• Se queres ter abellas míraas polas Candeas, e se queres ter mel míraas polo san Miguel.
• Vaite febreiriño corto, cos teus días vinteoito, que se tiveras máis catro non quedaba can nin gato.
• Vaite febreiro cos teus vinteoito que se duras máis catro non queda can nin gato.
• Vaite febreiro cos teus vinteoito, que si duras máis catro non queda can nin gato. Deixa que aí vén meu irmán marzo que vos ha de poñe-los cornos no regazo.
• Vamos, mozas, a san Brais, que festas non quedan máis.
• Xaneiro alleiro e febreiro cabriteiro.
• Xaneiro, xeadeiro, febreiro, grileiro.
• Xaneiro, xeadeiro; febreiro, berceiro; marzo, airoso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro, valen máis estos meses cas súas mulas co seu carro.
• Xaneiro xiadeiro, febreiro escarabanadeiro, marzo amoroso, abril chuvioso, maio ventoso, San Xoán caloroso, que fai o ano formoso.

Recitados

Dixo no monte unha vella:

Vaite, febreiriño corto,

cos teus dias vinteoito,

que, se tiveses máis catro,

non quedaría can, nin gato.

Febreiro contestou moito:

Os teus becerriños oito

deixa que meu irmán marzo

hachos de volver en catro.

Véxase tamén

Bibliografía

• FERRO RUIBAL, Xesús, Refraneiro galego básico, Galaxia, Vigo, 1987.
• FRAGUAS Y FRAGUAS, Antón: La Galicia insólita. Tradiciones gallegas. Cuadernos do Seminario de Sargadelos 51. Ed. do Castro, Sada 1990.
• LEIRO LOIS, Adela (dir.): Cambados: a tradición oral. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986.
• MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refrás galegos do home. Ed. do autor, Lugo 1977.
• MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refráns galegos da muller. Alvarellos, Lugo 1978.
• RIVAS QUINTAS, E.: Frampas. Contribución al diccionario gallego. Ed. Ceme, Salamanca 1978.
• RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia, Vigo 1958-1961.