Febreiro na cultura popular galega

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
O día da Candelaria, 2 de febreiro, casan os paxariños

O que segue recolle diversa información sobre a pegada do mes de febreiro na cultura popular e na literatura oral galegas, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros, etc.

O día da Candelaria -2 de febreiro- casan os paxariños. Ese día lévanse as candeas á igrexa e gárdanse para protexe-la casa da treboada ou para acompaña-lo viático. Nalgures encenden tantas candeas como fillos morreron sen bautismo; en Muros, unha por cada persoa que morreu na casa (FRAGUAS:107).

Refraneiro[editar | editar a fonte]

  • A auga de febreiro derrama o viño.
  • A castaña i o besugo, en febreiro están en zugo.
  • A castaña i o besugo, en febreiro non ten zugo.
  • A chuvia de febreiro fai o palleiro.
  • A xeada de febreiro mata a vaca e mailo leiro.
  • Abrígate por febreiro con dúas capas e un sombreiro.
  • Aí vén febreiro cos seus vinteoito: si tivera máis catro non deixaba can nin gato.
  • Auga de febreiro, enche o graneiro.
  • Auga de febreiro fai o palleiro.
Dure a mala veciña o que a neve febreiriña
  • Cando a Candelaria chora, a mitá do inverno está fora; se chora ou ri, a mitá do inverno está por vir, e se chora ou fai vento, aínda o inverno está dentro.
  • Cando a Candelaria chora, medio inverno vai fóra. Que chore, que deixe de chorar, medio inverno está por pasar.
  • Cando a Candelaria chora, metá do inverno vai fóra.
  • Cando a Candelaria chora, mitá do inverno vai fóra: cando ela rir, está por vir, mais cal chorar, cal rir medio inverno está por vir.
  • Cando chove por febreiro, todo o ano é temporeiro.
  • Cando febreiro non febreirea, marzo marcea.
  • Cando non chove en febreiro, non hai bo prado nin bo lameiro.
  • Come máis pan un día de sol de febreiro, que os cabalos de todo o reino.
  • Dixo no monte unha vella: Vaite febreiriño corto cos teus días vinteoito, que si tiveras máis catro non quedaba can nin gato. Febreiriño contestou: Os teus becerriños oito, deixa que meu irmán marzo hachos de volver en catro.
  • Dure a mala veciña o que a neve febreiriña.
  • Dure a miña veciña o que a neve febreiriña.
  • En chegando san Brais pon pan e viño na alforxa que día non faltará.
  • En febreiro, bo é o obreiro, e millor ó derradeiro.
  • En febreiro busca a sombra o cadelo.
  • En febreiro busca a sombra o can.
  • En febreiro, mete obreiro.
  • En febreiro, por cada rego un caneiro.
  • En febreiro, saca o boi do teu centeo.
  • En febreiro sai o oso do oseiro.
  • En febreiro sete capas e un sombreiro.
  • En febreiro, sete galgos e un lebreiro, i en maio, sete lebres e un galgo.
  • En xaneiro, namoreime, en febreiro, caseime ... e amoleime.
  • Ende chegando san Brais pon pan e viño na alforxa, que día non faltará.
  • Entre xaneiro e febreiro, inverno verdadeiro.
  • Febreiriño camiseiro, nin boa meda nin bo palleiro.
  • Febreiriño corto, casou ós vinteoito.
  • Febreiriño corto, cos seus días vinteoito; se duras máis catro, non queda can nin gato, nin ratiño no burato, nin ovella rabela, nin pastor pra ir co ela, nin cornos no carneiro, nin orellas ó pregoeiro.
  • Febreiriño curto, cos seus días vinteoito, se duraras máis catro non deixabas can nin gato.
  • Febreiriño curto cos seus vinteoito, o que se boas contas lle botas vintenove che ha de dar.
  • Febreiriño frebas dá, e se non as dera, xa as dará.
  • Febreiriño mocho, cos teus vinteoito, mellor sería se tiveras menos oito.
  • Febreiro, bertoeiro. [1]
  • Febreiro, cabriteiro.
  • Febreiro camiseiro, nin boa meda nin bo palleiro.
  • Febreiro, cebadeiro.
  • Febreiro corto, o pior de todos.
  • Febreiro corto, cos seus días vinteoito, se durara máis catro, non quedaba can nin gato, nin rato no seu burato.
  • Febreiro, currusqueiro; marzo ventoso; abril chuvioso; maio louro, cuberto de ouro.
  • Febreiro curto, cos teus días vinteoito, se duraras máis catro, non quedaba can nin gato. Pois deixa, que agora vén meu irmau abril que che ha de matar o porco dun ano no cubil.
  • Febreiro, frebas de frío, e non de liño. [2]
  • Febreiro, inda que corto, é o pior de todos.
  • Febreiro louco, sacou o seu irmán e apedreouno.
  • Febreiro, o mexadeiro, cando na casa, cando no outeiro.
  • Febreiro quente, trae o demo no ventre.
  • Febreiro, sete capas e un sombreiro.
  • Febreiro quente trae o demo no ventre.
  • Febreiro, xiada na leira, e cachopo na lareira.
  • Flor de febreiro non vai ó fruteiro.
  • ¡Mala veciña!, coma neve febreiriña.
  • Neve febreiriña, pica á galiña.
  • Neve febreiriña, tarde vén e logo camiña.
  • No febreiro busca o can ó pé do palleiro.
  • O dous de febreiro súbete ó outeiro; se ves negrexar ponte a cantar; se ves branquexar bótate a chorar.
  • O mes de xaneiro é o xeadeiro; febreiro, muliñeiro; marzo, esqueiroso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro; en seitura, sol; e en agosto, mellor.
  • O que queira bo alleiro, que o bote no febreiro.
  • Pola Candelaria cásanse os paxariños e vaise a galiñola.
  • Pola Candelaria se chove e venta o inverno entra, se ri e chora a mitade do inverno vai fóra, se non chora nin ri aínda o inverno está por vir, se chora e deixa de chorar, a mitade do inverno aínda está por pasar, se non chove nin implora o inverno xa vai fóra.
  • Pola Candelaria, aínda a vella vai á lareira.
Polo San Antón xa a galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala
  • Polo San Antón xa a galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala.
  • Polo san Brais hora e media máis e se ben contaras dúas encontraras.
  • Polo san Brais, dúas horas máis.
  • Polo san Brais, hora e media máis.
  • Polo san Brais, teñen os días dúas horas máis.
  • Polo san Matías, marzo ós cinco días.
  • Polo San Matías xa cantan as cotovías.
  • Polo san Valentín amendoeira con gromiños.
  • Polo san Valentiño a amendoeira esbrocha o grumiño.
  • Polo san Valentiño frolez o espiño.
  • Por san Brais, aparellos para atrás.
  • Por San Brais, dúas horas máis. [3]
  • Por San Pedro da Cuadrela, sal a cobra da súa pedra. [4]
  • Porco do febreiro vai co seu pai ó fumeiro.
  • San Brais da Barca, que afoga e non mata.
  • San Matías anda co Entroido ás porfías.
  • San Valentín e santa Erea poñen os gromos na amendoeira.
  • San Valentín trae o gomiño.
  • San Valentiño, da primaveira veciño.
  • Se a Candeloria chora, mitá do inverno vai fóra; que ría, que chore ou que deixe de chorar, mitá do inverno está por pasar.
  • Se a Candeloria chora, mitá do inverno vai fóra; se ri, está por vir.
  • Se chove en febreiro, bota as pipas ó quinteiro.
  • Se chove o día da Candelaria vai o inverno vai fóra; se chove ou canta, o inverno entra, e se non chove nin implora, aínda hai sesenta días de maña xorna.
  • Se en febreiro trona, mal ano para o gando e bo para o sementado.
  • Se febreiro non febreirea, marzo, marcea.
  • Se non chove en febreiro, nin bo prado, nin bo centeo, nin bo lameiro.
  • Se non chove en febreiro van as pipas ó canteiro.
  • Se queres ter abellas mira por elas nas Candeas, e se queres ter mel mira polo san Miguel.
  • Se queres ter abellas míraas polas Candeas, e se queres ter mel míraas polo san Miguel.
  • Un día bo en febreiro é un ladrón no eido.
  • Vaite febreiriño corto, cos teus días vinteoito, que se tiveras máis catro non quedaba can nin gato.
  • Vaite febreiro cos teus vinteoito que se duras máis catro non queda can nin gato.
  • Vaite febreiro cos teus vinteoito, que si duras máis catro non queda can nin gato. Deixa que aí vén meu irmán marzo que vos ha de poñe-los cornos no regazo.
  • Vamos, mozas, a san Brais, que festas non quedan máis.
  • Xaneiro alleiro e febreiro cabriteiro.
  • Xaneiro, xeadeiro, febreiro, grileiro.
  • Xaneiro, xeadeiro; febreiro, berceiro; marzo, airoso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro, valen máis estos meses cas súas mulas co seu carro.
  • Xaneiro xiadeiro, febreiro escarabanadeiro, marzo amoroso, abril chuvioso, maio ventoso, San Xoán caloroso, que fai o ano formoso.

Recitados[editar | editar a fonte]

Dixo no monte unha vella:
Vaite, febreiriño corto,
cos teus dias vinteoito,
que, se tiveses máis catro,
non quedaría can, nin gato.
Febreiro contestou moito:
Os teus becerriños oito
deixa que meu irmán marzo
hachos de volver en catro.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Chámanse bertós ás follas novas que botan os nabos, despois das nabizas e antes dos grelos.
  2. Fálase máis normalmente das frebas de marzo, nome que se dá ós primeiros días deste mes que adoitan ser tan crus como os do mes de febreiro anterior.
  3. San Brais, 3 de febreiro.
  4. San Pedro, 22 de febreiro.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • FERRO RUIBAL, Xesús, Refraneiro galego básico, Galaxia, Vigo, 1987.
  • FRAGUAS Y FRAGUAS, Antón: La Galicia insólita. Tradiciones gallegas. Cuadernos do Seminario de Sargadelos 51. Ed. do Castro, Sada 1990.
  • LEIRO LOIS, Adela (dir.): Cambados: a tradición oral. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986.
  • MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refrás galegos do home. Ed. do autor, Lugo 1977.
  • MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refráns galegos da muller. Alvarellos, Lugo 1978.
  • RIVAS QUINTAS, E.: Frampas. Contribución al diccionario gallego. Ed. Ceme, Salamanca 1978.
  • RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia, Vigo 1958-1961.