O coello na cultura popular galega

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

A seguir recóllese a pegada do coello na cultura popular galega, na etnografía e na literatura de transmisión oral.

Coello común

En Cambados, para cura-la decipla (erisipela), untan a parte enferma con sangue de coello. Tamén se cre que se unha muller embarazada come carne de lebre ou de coello, o meniño dormirá despois cos ollos abertos.

Refraneiro[editar | editar a fonte]

O coello, por san Xoán, e a perdís por Navidá.
  • A abellariza e o coello, no monte vello.
  • Cada coello no seu tobo arránxase de calquera modo.
  • Coello de dispensa, cazador e labrador, fame no comedor.
  • Desque fuxiu o coello, viu o consello.
  • Do tempo dos coellos non hai couselos. [1]
  • ¡Inda o demo ten cara de coello! [2]
  • Labrador cazador, coellos na despensa, e fame no comedor.
  • Labrego cazador, coellos na cociña e fame no comedor.
  • Labrego cazador, coellos na lacena e fame no comedor.
  • Labrego e cazador, coello na cociña e fame no comedor.
  • No tempo dos coellos non hai consellos.
  • O coello, por san Xoán, e a perdís por Navidá.
  • Ó abade vello, polos e coello.
  • Ó axexo, un coello; á lusada, carallada.
  • Ó coello e ó vilán, mételle man.
  • Ó coello fuxido, consello vido.
  • O demo ten cara de coello.
  • Polo san Miguel, xa o coello se ve ben.[3]
  • Polo Santiago esconde o coello o rabo, e por san Miguel vólveselle a ver.
  • Probe do coello que non ten máis que un tobo.
  • Se os coellos morreran con palabras, cantos matabas.
  • ¡Vaia, que o demo ten cara de coello!

Cantigueiro[editar | editar a fonte]

  • Cando a lebre diga misa/ e o coello sexa abade,/ deixarei o meu querer/ por coller a túa amistade.
  • Catalán de Cataluña,/ barbas de coenllo manso,/ non lle quites ó galego/ dúas horas de descanso.
  • Catalán de Cataluña,/ barbas de coello manso,/ ¿por que non das ó galego/ unha hora de descanso?

Locucións[editar | editar a fonte]

  • Parir como unha coella: dise da muller que ten moitos fillos, e moi seguidos.

Adiviñas[editar | editar a fonte]

  • Redondo como un queixo/ e chirla coma un coello. [4]

Léxico[editar | editar a fonte]

En Verín, coello designa a borracheira (GARCÍA, Constantino).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Posible erro por consellos.
  2. Risco, que recolle esta peculiar descrición do demo, engade que "Non sabemos ben o que se quer decir" (RISCO:437).
  3. San Miguel, 28 de setembro.
  4. Solución: a roldana do pozo.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • ÁLVAREZ BLAZQUEZ, Xosé: O libro da caza. Ed. Castrelos, Col. O Moucho, Vigo 1969.
  • ÁLVAREZ GIMÉNEZ, Emilio: Refranero agrícola y metereológico gallego. Pontevedra 1904.
  • GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: Glosario de voces galegas de hoxe. Universidade de Santiago (VERBA, anexo 27), Compostela 1985.
  • LEIRO LOIS, Adela (dir.): Cambados: a tradición oral. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986.
  • LIS QUIBÉN, Víctor: La medicina popular en Galicia. Ed. Akal, Pontevedra, 1980 (1ª ed. 1949).
  • MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refrás galegos do home. Ed. do autor, Lugo 1977.
  • PÉREZ BALLESTEROS, José: Cancionero popular gallego. Akal, Madrid 1979, 3 tomos
  • RISCO, Vicente: "Etnografía: cultura espritual", en Historia de Galiza I (dirixida por Ramón Otero Pedrayo). Editorial Nós, Buenos Aires 1962 (Reedición Akal, Madrid 1979).
  • RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia, Vigo 1958-1961.
  • RODRÍGUEZ LÓPEZ, Jesús: Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares. Ed. Celta, Lugo 1974 (1ª ed. 1895).