O cabalo na cultura popular galega

Rapa das bestas, Sabucedo

O que segue recolle unicamente información diversa sobre a pegada do cabalo (maila besta e o poldro) na cultura popular e na literatura oral galegas. Toda esta información recóllese de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros, etc.

Véxase o artigo principal: cabalo.

A rapa das bestas

Artigo principal: Rapa das bestas.

A Rapa das Bestas é o nome da operación que consiste en cortar a crin dos cabalos que se realiza nos curros celebrados en varias localidades do territorio galego.

A máis coñecida é a rapa das bestas de Sabucedo, no concello da Estrada, que dura tres días: o primeiro sábado, domingo e luns de xullo. De feito, dálle nome á celebración e así fálase da Rapa das Bestas de Sabucedo, mentres que na maioría dos lugares fálase de curro -o nome do recinto pechado no que se recollen os cabalos.

Fraseoloxía

Locucións

Ter forza coma un cabalo

Artigo principal: Locucións galegas sobre o cabalo.

• A cabaleiro (montado sobre as costas doutro. Tamén se di ó cabaleiro).
• A cabaliño (ver a cabaleiro).
• A cabalo, de cabalo (montando sobre un cabalo)
• A uña de cabalo (fuxir a todo correr).
• Alma de cabalo (sen escrúpulos).
• Andar a cabalo (ir montado nunha cabalería).
• Andar no cabalo de san Francisco (andar a pé).

Refraneiro

Dous cabalos rifadores, non poden xuntos comer

Artigo principal: Refraneiro galego sobre o cabalo.

• A besta amatada, de lonxe ve vir a albarda.
• Á besta axionllada ponlle máis carga.
• Á besta boa, dalle vara i espora.
• Á besta cargada, a cincha mátaa.
• Á besta comedora, pedras na cebada.
• A besta e a muller, que a preste quen quixer.
• Á besta golosa, taleiga de area.

Cantigas

• A Tupina do Rixón,/ canta de alegre na Vila;/ o cabalo do pintor/ recáchalle o rabo arriba.
• Cabaleiro que vas da cabalo/ malo fogo che salte no rabo/ tres en riba, tres en baixo/ inda caedes do cabalo en baixo.
• Cabaliño como o meu/ nono ten o rei de España;/ para mudar unha perna/ necesita unha semana.
• Canto me pideche/ estáche perdonado,/ pon o pé no estribo,/ monta de a cabalo.
• Costureiriña bonita,/ arrechégate a este valo/ quéroche contar un conto:/ o conto do meu cabalo.
• Na miña vida tal vin/ na feira de Monterroso:/ vintecinco escribanos/ da cabalo dun raposo.
• Quen te me dera, rapaza,/ en donde xa tuven outra,/ enriba do meu cabalo/ cuberto coa miña roupa.
• Servir ó rei, quiridiña,/ servir ó rei ¡gran regalo!/ servir ó rei, quiridiña,/ ¡nin da pé, nin da cabalo!
• Servir ó rei, queridiña,/ servir ó rei, ¡qué regalo!;/ servir ó rei, queridiña,/ ¡nin da pé nin da cabalo!
• Si ti viras o que eu vin/ alá riba, en Monterroso,/ sete frades dun convento/ da cabalo dun raposo.
• Si ti viras o que eu vin/ no monte do Monterroso,/ máis de sesenta mil corvos/ da cabalo dun raposo.
• Vállame Dios si caera/ aquel que vai da cabalo/ ¡o que me había de rir/ aínda que estou apesarado!

Adiviñas

...o cabalo

• Anda no campo,/ ferro no pé/ e cabalo non é (o muíño)
• Branco no medio,/ estribo no pé,/ rincha que rincha/ e cabalo non é (o tear)
• Campo branco/ flores negras/ un arado/ e cinco égoas (a man escribindo)
• Catro cabalos correndo/ un tras doutro/ e non poden coller/ un ó outro (a debandoira)
• Catro cabalos/ camiño de Francia,/ un tras do outro/ e ningún o alcanza (a debandoira)
• Catro cabalos/ van cara a Francia,/ corre que corre/ e nunca se alcanzan (a debandoira)
• Catro cabalos/ van cara Francia,/ un detrás dos outros/ e nunca se alcanzan (a debandoira)
• Catro cabalos/ van para Francia./ Un tras doutro/ e ningún se alcanza (a debandoira)
• No medio daquel campo/ hai un cabalo branco,/ calciño dun pé/ e cabalo non é (o muíño)
• ¿Que cousa cousiña é: está entre dous penediños/ e relincha como os cabaliños? (a campá)
• Téñoche gordo,/ máis o quixera,/ aínda que entre as pernas/ non me collera (o cabalo)