Xiísmo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Este artigo amosa letras árabes. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros.

O xiísmo (árabe: شيعة, Shīʻah), é a segunda meirande rama do islam, logo do sunismo. É o nome tradicional polo que se coñece á escola de xurisprudencia Islámica Xa'farita. Os seguidores do xiísmo chámanse xiís ou xiítas. "Shīʻah" é a abreviatura da frase históica Shīʻatu ʻAlī (árabe: شيعة علي), que significa "seguidores de Alí", "facción de Alí" ou "partido de Alí"[1][2]

A semellanza de outras escolas de pensamento no islam, o xiísmo baséase nas ensinanzas do libro sagrado do islam, o Corán e a mensaxe do último profeta do islam,[3] Mahoma.[4] Ao contrario que outras escolas de pensamento, o xiísmo mantén que a familia de Mahoma, a Ahl al-Bayt ("a Xente da Casa"), e certos individuos entre os seus descendentes, coñecidos coma imáns, teñen unha autoridade espiritual e política sobre a comunidade.[3][5] Os xiítas cren que Alí, o curmán de Mahoma e xenro, foi o primeiro deste imáns e foi o sucesor lexítimo de Mahoma[6] rexeitando así a lexitimidade dos tres primeiros califas.[6][7]

Os xiítas recoñecen a Alí coma a segunda figura máis importante logo do profeta Mahoma. Segundo eles, Mahoma suxeriu en varias ocasións durante a súa vida que Alí debería ser o líder dos musulmáns logo do seu pasamento. De acordo con esta perspectiva, Alí coma sucesor de Mahoma non só gobernaría sobre a comunidade, senón que tamén interpretaría a xaria e o significado esotérico do Corán. Polo tanto considerouse coma libre de erro e pecado (infalible) e designado por Deus por orde divina (Nass) para ser o primeiro imán.[8] Alí é coñecido coma o "home perfecto" (al-insan al-kamil) semellante a Mahoma segundo a perspectiva xií.[9] Como resultado, os xiítas empregan hadiths atribuídos a Mahoma e aos imáns, e dan credibilidade á familia do Profeta e aos socios achegados, en contraste coas tradicións sunitas nas que a sunnah é narrada en boa parte por compañeiros.[10][11] Posteriormente, as diferenzas dos hadiths entre os xiítas e os sunitas son unha das principais razóns das friccións entre eles, xa que os sunitas non aceptan os hadiths xiítas e viceversa.[12]

O xiismo é profesado por cerca do 15% dos 1600 millóns de musulmáns existentes no mundo.[13]


Historia[editar | editar a fonte]

Investidura de Ali en Ghadir Khumm.
Véxase tamén: Historia do xiísmo.

Etimológicamente, xía deriva do árabe shi`a, que significa facción, partido, ou seguidor. Refírese históricamente aos seguidores da shi'a do Imám Ali, partido, facción ou seguidores de Alí, nas loitas polo poder que seguiron á morte de Mahoma. Pouco antes da súa morte, Mahoma, ao regresar da peregrinación á Meca, reuniu a máis de 100.000 creentes en Ghadir Khum e dixo ante eles que quen o considerasen o seu mestre fixesen o mesmo con 'Ali ibn Abi Talib. Cando morreu Mahoma no ano 632, un grupo dos seus compañeiros decidiron ignorar aquela proclamación e nomearon de entre eles ao sucesor do Profeta. Quen tomaron partido por Alí, primo e xenro de Mahoma, con todo, consideraron que este era o seu único sucesor lexítimo xa que fora a persoa máis próxima a Mahoma, quen o sinalou como sucesor en varias oportunidades, a máis notable das cales foi aquela que tivo lugar en Ghadir Khum. Así, negáronse a recoñecer aos notables sucesivamente elixidos para desempeñar o papel de califas ou sucesores do Profeta: Abu Bakr, Omar e Otmán. Trala morte deste último, Alí será finalmente elixido califa. Con todo, acusado de haber instigado a morte do seu predecesor, o seu poder será contestado por Mu'awiya, gobernador de Siria e membro da familia dos Omeias, iniciándose así unha guerra civil entre ambas faccións. Cando ambos líderes aceptaron no campo de batalla de Siffín someter as súas diferenzas ao dictame dun árbitro independente, das filas de Alí xurdirá unha terceira facción, a dos xariismos, que non aceptaron o arbitraxe. Esta facción asasinou a Alí no 661, e o mesmo día trataron de acabar tamén con Mu'awiya e co árbitro, sen logralo. Os partidarios de Alí puxeron entón as súas esperanzas no seu fillo Hasan, que presionado e enganado por Mu'awiya renunciou ao poder, Para rematar, Husayn, 2.º fillo de 'Ali negouse a xurar lealtade a Mu'awiya, debido á súa notable corrupción, por ese motivo foi morto na batalla de Karbalá, xunto a 72 seguidores, polo exército de Yazid, fillo de Mu'awiya, exército composto de máis de trinta mil homes. A súa terrible morte no campo da batalla de Karbalá (Irak), en 680, marcará o principio do cisma entre os xiíes e aqueles a quen se chamará máis tarde «suníes».

O destino tráxico de Husayn sacudiu a unha parte dos musulmáns e provocou unha determinación de combater ata o fin por un ideal de poder considerado xusto e respetuoso cos fundamentos do islam primitivo. O martirio de Husayn, fito fundamental do xiismo (que o conmemora todos os anos con procesións de penitentes na xornada da Ashura) convértese en símbolo da loita contra a inxustiza. Os descendentes de Husayn, dirixentes ou imáns da comunidade dado o carácter hereditario atribuído por esta á sucesión, tiveron todos un destino tráxico de cárcere e morte. O poder temporal suscitaba pois un problema, que se solucionou grazas ao fenómeno da ocultación ou gayba. O duodécimo imám, ou Mahdi, desapareceu e unha parte da comunidade considerou que se ocultou por medios sobrenaturais pero que seguiría vivo ata o seu regreso ao final dos tempos, co cal non podía sucedelo ninguén. Así puxeron fin á cuestión, o que permitiu un acatamento formal do poder político imperante. Os xiitas que creron nesa ocultación foron chamados en diante setimanos (polo número do imám desaparecido) ou ismailíes (polo nome do imán Ismail). O resto da comunidade, maioritario, considerou morto a Ismail e seguiu recoñecendo como imáns aos seus descendentes, razón pola cal foron chamados imamíes. Con todo, acabaron recoñecendo o seu propio fenómeno de ocultación: o duodécimo imám (Muhàmmad al-Mahdí), segundo a crenza deste grupo, escapou do cárcere por medios sobrenaturais e desapareceu no ano 874. Aos imamíes chamaráselles desde entón tamén duodecimanos. A existencia do «Imám Oculto» dá unha forte dimensión esotérica ao xiismo.

Particularidades doutrinais[editar | editar a fonte]

Os xiíes recoñecen os cinco alicerces do islam, o Corán, a sunna (á que seguen a través da familia de Mahoma), e en xeral o culto non se diferencia externamente doutras ramas do Islam. Con todo, hai unha notable diferenza teolóxica de base. Os xiitas recoñecen cinco dos seis alicerces do Islam (a fe), pero cambian o sexto: eles non creen no Decreto Divino (que todo o bo e o malo provén de Deus) e no seu lugar, creen na xustiza divina. Os xiitas, creen que os imans foron parte dunha cadea que se inicia co Profeta Mahoma, cadea depositaria da graza divina que a capacita para a correcta interpretación do Corán, pero inferior en atributos aos profetas. Con todo, segundo os salafis e wahabbíes (1% dos musulmáns) din, os xiitas creen que os imans son iguais ou ata superiores aos profetas. Esta é a razón pola que, segundo estas dúas seitas, os xiitas están fóra do Islam.

O culto aos santos, prohibido no sunismo, é unha característica do chiismo. O xiismo acepta a disimulación da fe cando a vida está en perigo.[14]

O xiismo festexa as datas dos nacementos de Mahoma, Fátima, Alí, Hassan e Hussain, festexos todos eles prohibidos para os suniitas. A verdadeira interpretación do Corán foi a que fixo Alí, a petición de Mahoma, e Alí pasoulla aos imams. Eles danlle á dor humana un valor de redención e de purificación. Nas súas festas recordan con dor e choros a paixón de Alí e de Hussain, algo inaceptable para os suniitas.[15]

Os xiíes, a diferenza dos suníes, consideran que o matrimonio pode ser de dous xeitos: permanente ou temporal. Existe o "Mut'a" ou matrimonio temporal.[16][15] O divorcio, en cambio, é máis permisivo no sunismo.[14]

A doutrina difiere da do sunismo, fudamentalmente, na xurisprudencia e na interpretación dos textos sagrados. Eles acusan ao sunismo de terxiversar a mensaxe orixinal do Profeta e de usurpar a lexitimidade da familia de Mahoma. Os xiíes sosteñen como preceptos fundamentais a autonomía o individuo fronte á xustiza divina e a autoridade dos imans. Os imans son os únicos herdeiros lexítimos do Profeta. O último deles retornará ao final dos tempos para restablecer a xustiza divina.[14]

As particularidades doutrinais máis importantes do xiismo son o gnosticismo ou Irfán e o imanato .

O imanato[editar | editar a fonte]

A interpretación do xiismo do término imám difiere da do sunnismo. Para o xiismo o imán é infalible, como os profetas, ten un coñecemento perfecto da Lei e está exento do pecado, ten un sentido esotérico e místico.[17]

O imám é o depositario da fe islámica, ninguén pode chegar a Deus si non é a través do imám, quen é infalible.[15]

A figura do imán, neste caso, refírese ao xefe supremo da comunidade (equivalente ao califa) e non ao sentido habitual de guía ou director de oración dunha mezquita (que é o que hai que entender cando se fala por exemplo do imán Ruhollah Khomeini).

Para os xiítas, Deus non pode admitir que o home camiñe cara a súa perdición, e por iso enviou aos profetas para guialo. Con todo, segundo a crenza xeral do Islam, a morte de Mahoma puxo fin ao ciclo profético. Xa que non hai profetas, é necesario un garante espiritual da conduta humana, que sexa ao mesmo tempo proba da veracidade da relixión e guía da comunidade: o imán. Este debe reunir unha serie de características que lle fagan ser o home máis perfecto do seu tempo: versado en relixión, xusto, desprovisto de defectos. Ademais, ten certa investidura sobrenatural outorgada por Deus. O iman é infalible, segundo a teoría enunciada por vez primeira polo mutakallim' Hišām ibn al-Ḥakam —discípulo de Ŷaʿfar aṣ-Ṣādiq (700-765)—, e desenvolvida despois por Nasireddín Tusí (1201-1274) e ʿAllāmat al-Ḥilli (1250-1325).[18] Esta característica é considerada polos wahhabíes e os salafis (aparentemente estes dous confunden infalibilidade con profecía) como única dos profetas, polo que considerar infalibles aos imanes é negar que a profecía terminou con Mahoma, e xa que logo, é negar o primeiro alicerce do Islam; o anterior significa, segundo esas seitas, que quen adhiren a devandita crenza non son considerados musulmáns.

O imán debe ser descendiente directo de Mahoma, pola liña da súa filla Fátima Az Zahra. O primeiro imán foi Alí, esposo da filla do profeta, Fátima az-Zahra. Esta reivindicación, que na súa orixe tiña un carácter político, adquiriu co tempo unha importante dimensión teolóxica. O imanato encarna á vez os poderes espiritual e terrenal.

O esoterismo xií[editar | editar a fonte]

O xiismo considera que o Corán ten unha mensaxe literal, interpretable por calquera musulmán, que é válido. Con todo, esa mensaxe literal ou exotérica é á súa vez unha mensaxe cifrada ou esotérica que oculta coñecementos que só son interpretables por certos iniciados. Devandita mensaxe esotérica é á súa vez metáfora dunha terceira mensaxe, máis oculto aínda, e así ata sete niveis de esoterismo. A mensaxe última en calquera caso é coñecida só polo Allah. O esoterismo (especialmente forte no caso dos ismailíes) non ten como tal repercusións prácticas para a maioría dos fieis, que se limitan a seguir a mensaxe literal do Corán, pero está moi relacionado coa institución do imanato, marcando distancias co sunnismo, que considera que calquera creente pode ser o seu propio intérprete da mensaxe divina. Isto implica, entre outras cousas, que no sunnismo, (máis do 80% de todos os musulmáns) non existe unha estrutura clerical como ocorre noutras relixións abrahámicas, como o cristianismo ou o xudaísmo.

A orixe do esoterismo xiíta hai que buscalo na expansión inicial do xiismo, segundo os wahhabies e os salafis, por Irán, Siria, Líbano, Xordania e Palestina, onde adquiriría características das crenzas preexistentes, en concreto da filosofía neoplatónica e do mazdeísmo. así tamén, segundo esas dúas seitas, as supostas mensaxes ocultas estudadas polos iniciados teñen moitas características comúns con aquelas escolas filosóficas estrañas (en xeral o sunnismo, desde o século XII rexeita a filosofía e a teoloxía). Segundo salafis e wahhabies, este sería un sincretismo relixioso do xiismo contrastante co anhelo do Islam (segundo wahhabies e salafis) de manterse na súa forma pura e orixinal, sen mesturarse con outras ideoloxías e crenzas.

Os expertos en Xiismo[editar | editar a fonte]

En realidade, non existe un clero xiita, senón expertos en relixión, que con todo non pertenence a corpo colexiado algún. Eses expertos xiitas nas altas esferas de formación e intelectualidade, están moi relacionados co esoterismo e o imanato. Dado que existe unha mensaxe invisible e dado que quen a coñece segue vivo pero está oculto, é necesario un corpo de intérpretes capaces de captar os signos enviados polo imán desde a súa ocultación. Podería dicirse tamén que como o guía espiritual segue vivo, a doutrina non está completamente pechada. Os intérpretes son os ulemas, tamén chamados mulás.

Divisións[editar | editar a fonte]

As diferenzas en torno á sucesión de certos imans son en boa medida a orixe da formación de varios grupos dentro do xiismo. A maioría dos xiitas encádranse en catro grandes grupos: o dos imamíes ou duodecimanos, maioritario, o dos alauíes tamén duodecimanos, o dos zaidíes e os ismailíes. Estes últimos dividíronse á súa vez pola sucesión do califa fatimí Al-Mustansir.

A eles hai que engadir certos cultos situados na periferia do Islam, é dicir, que xurdiron do xiismo ou das ramas anteriores, ou que mesturaron ideas musulmás e doutras relixións, pero que non sempre son considerados musulmáns. Os máis destacados son os drusos e os alevítas.

Desde o punto de vista do carácter dos imans dividiríanse en zaidíes (o imán é só un líder); intermedios (o imán é hereditario e está guiado por Deus, crenza apoiada pola maioría dos xiíes); e extremistas ou "ghulat" (o imán é unha manifestación de Deus, polo que son considerados non-musulmáns —Alí-ollahíes ou Ahl-e Haqq, drusos—).

Difusión[editar | editar a fonte]

Estados islámicos con máis dun 10% de poboación musulmana
Verde
: zonas suníes,
Vermello: zonas xiíes,
Azul: ibadíes (Omán)

Os xiíes constitúen hoxe entre un 15% dos musulmáns.[13] Son maioritarios en Irán, Acerbaixán, Irak, Bahrain e o sur do Líbano, e existen minorías xiíes noutros lugares, especialmente en Siria, Afganistán e Paquistán.

O chiismo septimano existe na India, Paquistán, Siria e Iemen.

Os drusos atópanse sobre todo na rexión situada entre o sur do Líbano, os altos do Golán e o norte de Israel.

Os zaidíes atópanse principalmente no Iemen.

Os alauíes son bastante numerosos na Siria. A familia de Bashar al-Assad, actual presidente do país, pertence a esta confesión.

Os alevitas atópanse no centro e o leste de Turquía.

Lugares santos[editar | editar a fonte]

Mezquita do Imán Alí.

Tanto os xiitas como os suníes comparten unha certa veneración e obrigacións relixiosas cara a certos santuarios e lugares sagrados, como A Meca, Medina e Mezquita de Al-Aqsa pero a mezquita do Imán Alí e a mezquita do Imán Hussein tamén son veneradas. Logo da Meca e Medina, Naxaf e Karbala son as cidades máis sagradas para os xiitas.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. The New Encyclopædia Britannica, Jacob E. Safra, Chairman of the Board, Ed. 15ª, Encyclopædia Britannica, Inc., 1998, ISBN 0-85229-6330, Vol 10, p. 738
  2. All-islam.org (ed.). «The Term Shi’a in Qur’an and Hadith» (en inglés e árabe). Consultado o 18 de xuño do 2015. 
  3. 3,0 3,1 "Esposito, John. "What Everyone Needs to Know about Islam." Oxford University Press, 2002. ISBN 978-0-19-515713-0. p. 40
  4. Oxford Islamic Studies Online (ed.). «Shii Islam» (en inglés). Consultado o 18 de xuño do 2015. 
  5. Corbin (1993), pp. 45–51
  6. 6,0 6,1 "The Complete Idiot's Guide to World Religions," Brandon Toropov, Father Luke Buckles, Alpha; 3rd edition, 2004, ISBN 978-1-59257-222-9, p. 135
  7. Tabatabaei (1979), pp. 41–44
  8. Nasr Shi'ite Islam, preface, p. 10.
  9. Motahhari, Perfect man, Chapter 1
  10. How do Sunnis and Shi'as differ theologically? Last updated 2009-08-19, BBC religions
  11. Momen, Moojan, Introduction to Shi'i Islam, Yale University Press, 1985, p.174.
  12. Muqaddimah Ibn al-Salah, Dar al-Ma’aarif edition
  13. 13,0 13,1 Por qué el islam moderado se muestra impotente ante la Jihad (en castelán) lanacion.com
  14. 14,0 14,1 14,2 Suníes e chiíes: os dous brazos de Alá
  15. 15,0 15,1 15,2 Diálogo sobre o Islam
  16. Folios do Centro de Investigacións Humanísticas
  17. O corazón do Islam, Seyyed Hossein Nasr, 2008
  18. Modarresí Tabatabaí, Seyed Hosein (1993). Darwin, ed. مکتب در فرایند تکامل: نظری بر تطور مبانی فکری تشیع در سه قرن نخستین «A doutrina no seu proceso evolutivo. Unha perspectiva sobre a evolución das bases intelectuais do chiismo nos tres primeiros séculos» (PDF) (en persa). p. 392. ISBN 964-8161-75-5. Consultado o 14 de agosto de 2013. 

Bibliografia[editar | editar a fonte]

  • Encyclopaedia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopaedia Britannica, Inc.. 
  • Corbin, Henry (1993 (orixinal en francès de 1964)). History of Islamic Philosophy (traducción de Liadain Sherrard e Philip Sherrard). Londres; Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies. ISBN 0710304161. 
  • Tabatabaei, Sayyid Mohammad Hosayn; Seyyed Hossein Nasr (traductor) (1979). Shi'ite Islam. Suny press. ISBN 0-87395-272-3. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Xiísmo