Igrexa católica armenia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Igrexa católica armenia
Igreja armênica católica.svg
Historia
Fundación Século I - Evanxelización dos armenios
1742 - Patriarcado de Cilicia
Separada de Igrexa apostólica armenia
Parte de Igrexa católica
Goberno
Tipo de goberno Episcopal
Patriarca de Cilicia Gregorio Pedro XX Kaproyean
Outros datos
Sede central Líbano

A Igrexa católica armenia (en armenio: Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի, Hay Kat’oġikē Ekeġec’i) é unha Igrexa particular da Igrexa católica, que ten orixe nos diversos movementos de unión por partes da Igrexa apostólica armenia coa Igrexa católica. A principal das unións tivo lugar en 1742, dando lugar ao patriarcado de Cilicia.

Ten presenza principalmente no Líbano, Irán, Iraq, Exipto, Siria, Turquía, Israel e Palestina, e noutros países onde hai diáspora armenia. Segundo datos do Annuario Pontificio, estímase o seu número de fieis en arredor de 740.000 (2015).

A súa sé está en Bzoummar, no Líbano. O primado é o patriarca de Cilicia Gregorio Pedro XX Kaproyean.

Historia[editar | editar a fonte]

Cristianización dos armenios[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cristianismo en Armenia.

A tradición sostén que os primeiros evanxelizadores de Armenia foron os apóstolos Bertomeu e Tadeo,[1] aínda que non está claro se o segundo é o apóstolo ou un dos setenta discípulos (Tadeo de Edesa).[2] Bertomeu tería evanxelizado o norte do país, e Tadeo o sur.[2]

Segundo a tradición, Tadeo viaxou inicialmente a Edesa, e de alí a Vaspurakan. Na súa evanxelización en Vaspurakan converteu a moita xente, entre eles á filla do rei Sanatruces, Sandukht. Isto motivou que o rei mandase matar a Tadeo e a Sandukht, quen segundo a tradición é a primeira mártir armenia.[3] Pola súa parte, Bertomeu tería predicado en Syunik, e tamén tería finado como mártir.[3] Da predicación destes xurdiron as primeiras comunidades cristiás entre os armenios. Inicialmente estas primeiras comunidades cristiás estaban en comuñón co resto de comunidades cristiás primitivas, e a armenia era unha igrexa misioneira da Igrexa de Cesarea.[4]

No período entre a predicación dos apóstolos até comezos do século IV os cristiáns sufriron persecucións en Armenia.[3]

En 301 o Reino de Armenia converteuse na primeira nación en adoptar o cristianismo como relixión oficial.[5]

Separación do cristianismo calcedoniano[editar | editar a fonte]

A Igrexa armenia aceptou as conclusións dos tres primeiros concilios ecuménicos (Nicea en 325, Constantinopla en 381, e Éfeso en 431).[6] A separación comezou no concilio de Calcedonia de 451. Neste concilio, non participaron bispos armenios, e só acudiron cregos armenios do Imperio Bizantino.[7] A non participación dos armenios en Calcedonia debeuse á rebelión dos armenios do Imperio Sasánida en 451, que levou á batalla de Avarayr. A rebelión tivo lugar ao tratar de impor Yazdegerd II a adherencia dos armenios ao zoroastrismo.[8][9]

En Calcedonia proclamouse a seguinte definición cristolóxica sobre a natureza de Cristo:

Fillo único en dúas naturezas, sen confusión, sen cambio, sen división, sen separación. A diferenza de naturezas de ningún xeito queda suprimida pola súa unión, senón que quedan a salvo as propiedades de cada unha das naturezas e conflúen nun único suxeito e nunha única persoa.[10][11]

Logo do concilio en Armenia, e até 491, non houbo discusións na Igrexa armenia sobre as conclusións do concilio.[12] Os movementos anticalcedonianistas comezaron coa chegada de cregos monofisistas siríacos, e os armenios comezaron a manifestar reservas sobre Calcedonia.[12] Non foi até 506, no concilio de Dvin, que a igrexa armenia comezou a tomar posicións mais anticalcedonianas: a doutrina de Calcedonia foi implicitamente rexeitada ao percibila como unha sorte de nestorianismo ou diofisismo,[13] e foi aprovado o Henotikon de Zenón.[14] A primeira condena clara veu no pontificado de Narsés II, na segunda asemblea de Dvin en 554, na que se condenou á Igrexa imperial como nestoriana.[15] A separación formal, porén, non chegou até o terceiro concilio de Dvin, en 607, cando foi condenada a aceptación de Calcedonia polo catholicos Kirion I da Igrexa do Reino de Iberia.[16][17] Este rexeitamento claro do concilio de Calcedonia non significou, porén, unha interrupción das comunicacións coas Igrexas calcedonianas,[16] e durante moitos séculos os armenios calcedonianos e non calcedonianos conviviron nunha mesma Igrexa.

Movementos de unión e unións parciais[editar | editar a fonte]

Logo de que a Igrexa apostólica armenia crebase a comuñón coas Igrexas calcedonianas no século V, producíronse ao longo dos séculos varios movementos de unión de bispos e fieis armenios cara a Igrexa católica.

Durante as cruzadas, a Igrexa do reino armenio de Cilicia entrou en unión coa Igrexa católica.[18]

A unión foi confirmada durante o Concilio de Florencia en 1439, e ampliada a toda a Igrexa armenia, mais non perdurou.[18]

Na China medieval, os armenios convertéronse ao catolicismo baixo a guía de Xoán de Montecorvino en Pequín, e houbo tamén unha comunidade franciscana armenia en Quanzhou.

En 1630 o arcebispo de Lviv dos armenios, Mikołaj Torosowicz, fixo unha profesión de fe católica, entrando xunto á súa arquidiocese en comuñón coa Igrexa católica. Dita unión foi confirmada pola Santa Sé o 8 de novembro.

A Igrexa Católica Armenia moderna[editar | editar a fonte]

No Imperio Otomán, no que vivían a maioría dos armenios, as comunidades non musulmás se rexían polo sistema de millet.[19][20] En 1461 o sultán Mehmed II levou ao bispo de Bursa Hovakim I a Constantinopla, co propósito de facelo cabeza dos armenios do imperio, converténdose Hovakim no primeiro patriarca armenio de Constantinopla, con autoridade sobre todos os armenios súbditos do imperio.[21]

Deste xeito, aos armenios católicos se lles impedía ter o seu propio clero, templos, cultos, etc.[22] Porén, o certo é que até este momento non había unha Igrexa católica armenia con xerarquía diferenciada, senón que na Igrexa armenia convivían os católicos e os apostólicos:[22] había católicos armenios non só no Imperio Otomán, senón tamén en Persia, Crimea, Polonia, Transilvania e os territorios da península itálica.[23][24]

Porén, dende finais do século XVII as relacións entre armenios católicos e apostólicos foron empeorando, o que culminou cando o sacerdote católico Gomidas Keumurdjian foi acusado de provocar disturbios ao propagar a unión con Roma, e foi executado en 1707 en Constantinopla.

En 1714 tivo lugar o primeiro intento de estabelecer unha xerarquía separada para os armenios católicos: unha asemblea de prelados e representantes católicos reunida en Constantinopla elixiu ao bispo de Mardin Melkon Tazbazian, católico, como patriarca dos armenios católicos.[25] Porén, os participantes foron arrestados, e Tazbazian foi condenado a galeras xunto a Abraham Arçiwean.[25]

Unha vez liberado, e logo da morte de Lucas I, o 26 de novembro de 1740 Arçiwean foi elixido catholicos de Cilicia. A súa elección foi confirmada polo papa Bieito XIV, quen lle concedeu o palio e lle confirmou o título de Catholicos-Patriarca de Cilicia en novembro de 1742.[25] As autoridades otomás negáronse a aceptar o estabelecemento dunha xerarquía diferenciada para os católicos armenios, polo que Arçiwean estabeleceu a sé patriarcal no Monte Líbano.[25]

Posteriormente, en 1830 foi erixida a arquieparquía de Constantinopla, e inicialmente dependeron dela as dioceses de Angora, Artvin, Bursa, Erzurum, Trebisonda e Isfahán.[26] O resto de dioceses dependían do patriarcado de Cilicia.

Esta situación anormal se prolongou até 1866, cando o arcebispo de Constantinopla Anton Hasownean foi elixido patriarca. A sé de Constantinopla foi entón unida á do patriarcado, o que se mantivo até 1928 cando o patriarcado foi movido novamente ao Líbano e a sé de Constantinopla foi restaurada como sé diferenciada.

A Igrexa armenia sufriu un forte impacto co xenocidio armenio, xa que a práctica totalidade das dioceses no territorio da actual Turquía quedaron sen case poboación, fuxindo os fieis a outros lugares do mundo.

Demografía[editar | editar a fonte]

Segundo datos do Annuario Pontificio de 2015, os fieis católicos armenios dependentes de xurisdicións da súa propia igrexa son 736.956.[27] Porén, estes números non contemplan a aqueles fieis que residen en lugares nos que non hai ningunha circunscrición católica armenia, como é o caso de España, ou que na diáspora non se teñen rexistrado en ningunha das xurisdicións existentes, polo que o número total é maior.

Dos rexistrados, a maioría (600.000) dependen do ordinariato de Europa Oriental, con sé en Gyumri (Armenia) e xurisdición sobre Armenia, Xeorxia, Rusia e Ucraína. O resto dos fieis rexistrados concéntranse no Líbano e Siria, América e Francia.

O caso do Líbano é particular: a mediados do século XIX a poboación de católicos armenios era de arredor de 10.000 fieis. Porén, se atopan moi mesturados cos católicos maronitas e empregan además do armenio o árabe na liturxia, polo que a diferenciación como grupo é menos clara hoxe.[28]

Estrutura[editar | editar a fonte]

Por mor do xenocidio armenio, a estrutura da Igrexa católica armenia variou moito: as masacres e os desprazamentos remataron coa práctica totalidade das dioceses armenias no territorio da actual Turquía. Antes do xenocidio, as dioceses católicas armenias eran as seguintes:

Xurisdicións da Igrexa católica armenia en 1914

Xurisdición Rango País Estabelecemento Supresión

Cilicia

Patriarcado

Líbano Líbano

1740

Non

Alepo

Arquieparquía

Flag of Syria.svg Siria

1710

Non

Constantinopla

Arquieparquía

Turquía Turquía

1830

Non

Lviv

Arquieparquía

Ucraína Ucraína

1630

Non

Mardin

Arquieparquía

Turquía Turquía

1708

1972

Sivas

Arquieparquía

Turquía Turquía

1858

1972

Adana

Eparquía

Turquía Turquía

1774

1972

Alexandría

Eparquía

Exipto Exipto
Sudán Sudán

1885

Non

Angora

Eparquía

Turquía Turquía

1735

1972

Amida

Eparquía

Turquía Turquía

1650

1972

Artvin

Eparquía

Turquía Turquía

1850

1972

Bursa

Eparquía

Turquía Turquía

1850

1972

Erzurum

Eparquía

Turquía Turquía

1850

1972

Isfahán

Eparquía

Flag of Iran.svg Irán

1850

Non

Kayseri

Eparquía

Turquía Turquía

1850

1972

Kharput

Eparquía

Turquía Turquía

1865

1972

Malatya

Eparquía

Turquía Turquía

1861

1972

Marasc

Eparquía

Turquía Turquía

1842

1972

Muş

Eparquía

Turquía Turquía

1884

1972

Trebisonda

Eparquía

Turquía Turquía

1850

1972

En 2016 a Igrexa católica armenia está estruturada nas seguintes sés:

Xurisdicións da Igrexa católica armenia

Xurisdición Rango País Estabelecemento Ordinario

Cilicia

Patriarcado

Líbano Líbano

1740

Gregorio Pedro XX

Beirut

Arquieparquía

Líbano Líbano

1929

Gregorio Pedro XX

Alepo

Arquieparquía

Flag of Syria.svg Siria

1929

Petros Miriatean

Bagdad

Arquieparquía

Flag of Iraq.svg Iraq

1954

Emmanuel Dabbaghian

Istambul

Arquieparquía

Turquía Turquía

1830

Lévon Boghos Zékiyan

Lviv

Arquieparquía

Ucraína Ucraína

1630

(Sé vacante)

Alexandría

Eparquía

Exipto Exipto
Sudán Sudán

1885

Grigor-Ogostinos Gowsan

Isfahán

Eparquía

Flag of Iran.svg Irán

1850

Sarkis Davidian

Qamişlo

Eparquía

Flag of Syria.svg Siria

1954

(Sé vacante)

Nosa Señora de Narek en Glendale

Eparquía

Estados Unidos de América Estados Unidos
Flag of Canada.svg Canadá

1981

Mikaël Antoine Mouradian

Santa Cruz de París

Eparquía

Flag of France.svg Francia

1960

Yovhannes Teyrowzean

San Gregorio de Narek en Buenos Aires

Eparquía

Flag of Argentina.svg Arxentina

1989

Vardan Poghosean

América Latina e México

Exarcado apostólico

Flag of Brazil.svg Brasil
Flag of Mexico.svg México
Flag of Uruguay.svg Uruguai

1981

Vardan Poghosean

Europa Oriental

Ordinariato

Flag of Armenia.svg Armenia
Xeorxia Xeorxia
Rusia Rusia
Ucraína Ucraína

1991

Raphaël François Minassian

Grecia

Ordinariato

Grecia Grecia

1925

(Sé vacante)

Romanía

Ordinariato

Romanía Romanía

1930

(Sé vacante)

Damasco

Exarcado patriarcal

Flag of Syria.svg Siria

1984

Joseph Arnaouti

Xerusalén e Amán

Exarcado patriarcal

Flag of Israel.svg Israel
Flag of Jordan.svg Xordania
Flag of Palestine.svg Palestina

1991

Grigor-Ogostinos Gowsan

Notas[editar | editar a fonte]

  1. McDowell, Sean (2016). The Fate of the Apostles: Examining the Martyrdom Accounts of the Closest Followers of Jesus. Routledge. p. 241. ISBN 9781317031901. 
  2. 2,0 2,1 Gilman, Ian; Klimkeit, Hans-Joachim (2013). "Christians in Armenia and Georgia". Christians in Asia Before 1500. Routledge. pp. 92–93. ISBN 9781136109706. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Ouzounian, Nourhan (2000). "The conversion to Christianity". The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age 1. Wayne State University Press. pp. 75–81. ISBN 9780814328156. 
  4. Parry, Ken (2010). The Blackwell Companion to Eastern Christianity. John Wiley & Sons. p. 35. ISBN 9781444333619. 
  5. Acéptase como data tradicional de cristianización de Armenia o 301, cando o rei Tirídates III de Armenia tería aceptado o cristianismo, aínda que semella máis probable que fose no 314. Véxase Krikorian, Robert; Masih, Joseph (2013). Armenia: At the Crossroads. Routledge. p. xxi. ISBN 9781134412181. 
  6. Ashjian, Mesrob (1994). "The Acceptance of the Ecumenical Councils by the Armenian Church". Armenian Church Patristic and Other Essays. Prelatura apostólica armenia dos Estados Unidos Orientais. p. 166. 
  7. Hermann, Rainer (2007). "The Catholicos of All Armenians: His Holiness Karekin II (Echmiadzin)". En Voss, Huberta. Portraits of Hope: Armenians in the Contemporary World. Berghahn Books. p. 124. ISBN 9781782389415. 
  8. Jones, Lynn (2007). Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership. Ashgate Publishing. p. 16. ISBN 9780754638520. 
  9. de Jong, Albert (2015). "Religion and Politics in Pre-Islamic Iran". The Wiley-Blackwell Companion to Zoroastrianism. John Wiley & Sons. p. 97. ISBN 9781444331356. 
  10. Denzinger, Heinrich (2015). "Konzil von Chalkedon (4. Ökum.): 8 Okt. - Anfang Nov. 451". Enchiridion symbolorum definitionum et declarationum de rebus fidei et morum: Kompendium der Glaubensbekenntnisse und kirchlichen Lehrentscheidungen. Verlag Herder GmbH. pp. 129–131. ISBN 9783451801365. 
  11. "La profesión de la fe". Catecismo de la Iglesia Católica. Editorial San Pablo. 2000. pp. 158–159. ISBN 9789586921015. 
  12. 12,0 12,1 Gilman, Ian; Klimkeit, Hans-Joachim (2013). Christians in Asia Before 1500. pp. 99–100. 
  13. Krikorian, Mesrob K (2010). Christology of the Oriental Orthodox Churches: Christology in the Tradition of the Armenian Apostolic Church. p. 19. ISBN 9783631581216. 
  14. Finneran, Niall (2010). "Beyond Byzantium: the Non-Chalcedonian Churches". En James, Liz. A Companion to Byzantium. John Wiley & Sons. p. 215. ISBN 9781444320022. 
  15. Nersessian, Vrej (2012). "The Armenian tradition". The Orthodox Christian World. Routledge. pp. 47–48. ISBN 9781136314841. 
  16. 16,0 16,1 Guroian, Vigen (2000). "Armenian tradition". The Oxford Companion to Christian Thought. Oxford University Press. p. 40. ISBN 9780198600244. 
  17. Suny, Ronald Grigor (1994). The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press. p. 27. ISBN 9780253209153. 
  18. 18,0 18,1 Cross, Frank Leslie; Livingstone, Elizabeth A, eds. (2005). The Oxford Dictionary of the Christian Church. Oxford University Press. p. 107. ISBN 9780192802903. 
  19. Para unha explicación xeral sobre dito sistema, pode verse Erk, Jan (2015). "Non-Territorial millets in Ottoman History". En Malloy, Tove H.; Palermo, Francesco. Minority Accommodation Through Territorial and Non-Territorial Autonomy (en inglés). Oxford University Press. pp. 119–129. ISBN 9780198746669. 
  20. Outra explicación xeral pode atoparse en Baban, Feyzi (2013). "Community, citizenship and identity in Turkey". En Keyman, Fuat; Icduygu, Ahmet. Citizenship in a Global World: European Questions and Turkish Experiences. Routledge. pp. 52–69. ISBN 9781134325962. 
  21. Masters, Bruce (2010). "Armenian Apostolic Church". Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. pp. 53–54. ISBN 9781438110257. 
  22. 22,0 22,1 Migliorino, Nicola (2008). (Re)constructing Armenia in Lebanon and Syria: Ethno-cultural Diversity and the State in the Aftermath of a Refugee Crisis (en inglés). Berghahn Books. pp. 17–18. ISBN 9781845453527. 
  23. Zugger, Christopher Lawrence (2001). The Forgotten: Catholics of the Soviet Empire from Lenin Through Stalin. Syracuse University Press. p. 60. ISBN 9780815606796. 
  24. Kurian, George Thomas; Lamport, Mark A, eds. (2015). Encyclopedia of Christian Education 3. Rowman & Littlefield. p. 70. ISBN 9780810884939. 
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 Album commémoratif de la fondation du Couvent N.-D. de Bzoummar (en francés). Beirut: Fundación do Instituto Patriarcal de Bsumar; Match Print. 2001. p. 396. OCLC 48989048. 
  26. Cyclopædia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature 10. Harper & Brothers. 1894. p. 592. 
  27. Annuario Pontificio. Libreria Editrice Vaticana. 2015. ISBN 9788820995096. 
  28. Agadjanian, Alexander (2016). Armenian Christianity Today: Identity Politics and Popular Practice. Routledge. pp. 186–187. ISBN 9781317178576. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Amadouni, Garabed (1978). L'Église arménienne et la catholicité. 
  • Sarkissian, Karekin (1965). The Council of Chalcedon and the Armenian Church. 
  • Vernier, Donat (1891). Histoire du Patriarcat arménien catholique. 

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]