Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter

Alfabetización

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Mapa mundial indicando a alfabetización por país no 2013.
Analfabetismo no mundo entre 1970 e 2005.

A alfabetización enténdese tradicionalmente como a habilidade de ler e escribir.[1] Este significado inicial expandíuse para incluír a habilidade de empregar a lingua, os números, imaxes e outros elementos para entender e empregar o sistema dominante de símbolos dunha cultura.[2] O concepto de alfabetización estendéuse nos países da OCDE para incluír habilidades de coñecemento a través da tecnoloxía e a habilidade de avaliar contextos complexos.[2]

A alfabetización representa o proceso intelectual ó longo da vida de conseguir coñecemento dende unha intepretación crítica dun escrito ou dun texto impreso. A chave de todo proceso de alfabetización é o desenvolvemento da lectura, unha progresión de habilidades que comeza coa aprendizaxe das palabras faladas e a decodificación das palabras escritas, e que culmina nun entendemento profundo do texto. O desenvolvemento da lectura abrangue un amplo rango de bases lingüísticas complexas como o coñecemento dos sons da fala (fonoloxía), dos patróns de escrita (ortografía), do significado das palabras (semántica), da gramática (sintaxe) e dos patróns de formación de palabras (morfoloxía), todos os cales achegan unha base precisa para a fluidez de lectura e comprensión. Unha vez estas habilidades son adquiridas, o lector pode acadar a alfabetización completa da linguaxe, que inclúe as habilidades para aplicar unha análise crítica, inferencias e sínteses a un material impreso; escribir con precisión e coherencia e empregar información e puntos de vista de texto como base para as decisións informadas e o pensamento creativo.[3] A incapacidade de facelo chámase analfabetismo.

Historia e características[editar | editar a fonte]

O alfabetismo, ou máis ben o seu contrario, o analfabetismo, serve como indicador da cultura dun país; é un factor máis a ter en conta en canto ao grao de desenvolvemento. Mídese o número de persoas adultas que non lograron os niveis mínimos de alfabetización. Esta cifra incide na capacidade de producir riqueza, en acceso a novas oportunidades e na igualdade social.

Alfabetizar considérase o primeiro nivel da educación de adultos e equivale ós primeiros cursos de educación primaria.

Hai grandes diferenzas entre o número de analfabetos nos países desenvolvidos e os denominados do "terceiro mundo", e nestes, tamén entre homes e mulleres (que acotío teñen menos acceso ó ensino). Calcúlase que no ano 2000 había uns 90 millóns de persoas analfabetas, segundo a UNESCO. A opacidade dos datos de determinados gobernos non axuda á detección e solución do problema. Os países do antigo bloque soviético son os que máis esforzos fixeron neste campo.

Determinados técnicos educativos diferencian entre analfabetismo e analfabetismo funcional ou suxeitos iletrados. Unha persoa iletrada pode entender unha mensaxe sinxela, a súa pero o seu mecanismo lector non é capaz de discriminar idea principal e ideas secundarias e non sabe usar os conceptos que le (carencia de vocabulario). O iletrismo é moito máis difícil de medir e afecta tamén zonas do mundo desenvolvidas. Está moi relacionado coa calidade da educación.

O 8 de setembro celébrase o Día Internacional da Alfabetización.

Tendencias na alfabetización[editar | editar a fonte]

A tendencia tradicional parte do recoñecemento das letras e, asociando cada fonema e a súa grafía, chegar a descifrar as palabras e as frases. É o método usual das escolas cos nenos.

Outros expertos, con todo, opinan que con adultos é mellor usar palabras significativas para estimulalos, posto que a capacidade de aprendizaxe adoita ser menor que cos nenos. Con frecuencia as palabras apóianse en obxectos reais ou ilustracións para aclarar o seu significado. O coñecemento da contorna, que é moito máis grande que o dos nenos, axuda a adiantar máis rapidamente. Estes métodos son denominados métodos globais, visuais ou analíticos.

Un problema engadido é cando o alumno descoñece o idioma e provén doutra cultura, como pasa co fenómeno da inmigración. Neste caso é aconsellable o axudar a correlacionar aquilo aprendido coa lingua de orixe.

Alfabetización dixital[editar | editar a fonte]

O novo reto en canto ó alfabetismo é o descoñecemento das novas tecnoloxías da comunicación por parte de grandes sectores da poboación. É o que tamén se coñece como fractura ou brecha dixital. No mundo académico existe un antigo debate sobre que é e en que debe consistir a alfabetización dixital. Non existe un claro acordo sobre como chamar ao proceso de achegamento dos cidadáns ás tecnoloxías da información e o coñecemento. Alfabetización dixital, informacional, computacional, tecnolóxica ou electrónica, son algúns dos termos que se barallan, e cada autor introduce matices característicos para diferenciar uns doutros.

Xa que logo, por alfabetización dixital pódese entender o proceso de adquisición dos coñecementos necesarios para coñecer e utilizar adecuadamente as infotecnoloxías e poder responder criticamente ós estímulos e esixencias dunha contorna informacional cada vez máis complexa, con variedade e multiplicidade de fontes, medios de comunicación e servizos.

Estar alfabetizado dixitalmente sería posuír a capacitación imprescindible para sobrevivir na sociedade da información e poder actuar criticamente sobre ela. Trátase de atender ós fins últimos da educación como ferramenta de transformación social. O modelo de alfabetización dixital debe ser multidimensional, activo e dinámico, cun contexto ético-político fundamental, que vai máis alá da simple adquisición de destrezas para utilizar o computador ou acceder á rede, transcendendo o campo da informática. Require habilidades e coñecementos, pero tamén concienciación e actitudes críticas. Nese sentido, achégase o concepto de alfabetización informacional, entendida como a capacidade para acceder e usar de modo reflexivo, crítico e intencional a información.

Alfabetización en Galiza[4][editar | editar a fonte]

No 2001, segundo o IGE, había en Galiza 47.912 persoas analfabetas[5] (11.495 homes e 36.417 mulleres), das cales 690 eran estranxeiras[6] (297 homes e 393 mulleres).

Segundo datos do INE, en 2008 había en Galiza unhas 50.000 persoas (2 % da poboación)[7]. Isto supón a taxa máis baixa do estado español (2,5 % de media), e un descenso respecto a 1990 cando a taxa era do 3 %. Con todo, hai dúas grandes brechas: a xeracional (a maioría da poboación analfabeta é maior de 65 anos) e de xénero (mentres que só o 1 % dos homes é analfabeto, o 2,9 % das mulleres galegas non sabe ler nin escribir). Por outra banda, tamén existe un alto grao de analfabetismo entre inmigrantes procedentes de lugares onde non tiñan acceso á escolarización.

Segundo o IGE, no ano 2009 había en Galiza unhas 46.900 persoas analfabetas[8].

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Literate." Merriam-Webster.com. Merriam-Webster, n.d. Web. 19 Aug. 2014. <http://www.merriam-webster.com/dictionary/literate>.
  2. 2,0 2,1 UNESCO. UNESCO, ed. "Education for All: A Global Monitoring Report" (PDF). 
  3. Margie Gillis, Ed.D., President, Literacy How, Inc., and Research Affiliate, Haskins Laboratories at Yale University; Sally Grimes, Ed.M., Executive Director, Literate Nation and Founder, Grimes Reading Institute; Cinthia Haan, Author and Chair, The Haan Foundation for Children and President, Power4Kids Reading Initiative; Peggy McCardle, Ph.D., M.P.H., Chief, Child Development and Behavior Branch, National Institute of Child Health and Human Development; Louisa Moats, Ed.D., President, Moats Associates Consulting, Inc.; Anthony Pedriana, Author and retired urban schoolteacher and principal; Susan Smartt, Ph.D., Senior Research Associate, National Comprehensive Center for Teacher Quality, Vanderbilt University; Catherine Snow, Ph.D., Author, Researcher and Professor of Education, Harvard Graduate School of Education, Harvard University; Cheryl Ward, M.S.M., C.A.L.P., Co-founder of Wisconsin Reading Coalition and academic language practitioner; Maryanne Wolf, Ed.D., Author and Director, Center for Reading and Language Research, Tufts University.
  4. "El analfabetismo total afecta a unos cincuenta mil gallegos" Arquivado 18 de xaneiro de 2012 en Wayback Machine., artigo en El Correo Gallego, 17 de setembro de 2008 (en castelán).
  5. Datos do IGE de poboación maior de 16 segundo o nivel de estudos (2001).
  6. Datos do IGE de poboación estranxeira maior de 16 segundo o sexo e o nivel de estudos (2001).
  7. Estes datos non inclúen á poboación menor de 16 anos, dado que a escolarización é obrigatoria até esa idade.
  8. Datos do IGE de poboación activa segundo nivel de formación (2009).

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]